Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 17

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 17
RAUÐHÓLL 17 Ofan í þessi augu eða svelgi [áður kölluð „afætur" og „uppgöuguaugu"] hljóp nú og rann eldflóðið ... Hringsnerist þar og vafðist ofan í þenna svelg ósegjanlega mikið af eldinum með gusum, stórum hvin og uppköstum, eins og þá latinn er lögur í stórt ílát, hvar ei er nema eitt gat eða opnan :i. Er gáta mín, að sá eldur, sem síðar sprengdi sig upp iív jörðiíini hér og hvar, hafi þessi verið, sömuleiðis, að þser miklu eldgusur og reykir, er hér stóðu upp úr þeim gömlu hraunum í Landhrotinu, höfuðlangt frá því, scm það nýja hraun ni'i komst, hafi hér af staðið. [Úr Ritwn um jarðelda cftir Mavkús Loftsson.] Hér er vissulega lýst gervigosum, sem koma upp fjarr'i hinu renn- andi hrauni, sem veldur þeim. Ég var tregur að trúa þessari frásögn, áður en ég skoðaði innviði Rauðhóls, en nú þykir mér ekki ástæða til að rengja hana. Hún er að vísu aðeins lýsing, en ekki nein við- hlítandi skýring. Hvaðan kemur hraunkvikunni nægilegur hiti, til að hún geti smogið þröngar glufur Landbrotshraunsins eða hið lausa sjávarset hjá Rauðhól? — Það er ekki á mínu færi að svara þessu. En benda má á hliðstæðu. Allir jarðfræðingar eru sammála um, að það, sem þeir kalla ganga og œðar, sé til orðið við storknun berg- kviku, sem smogið hefur um glufur í berginu, sumar æði langar og furðu þröngar. En að mínu viti'hefur ekki enn verið skýrt eðlis- fræðilega, hvernig þetta má verða. í báðum þessum dæmum hlýtur að vera að verki einhver hitagjafi, sem ekki hefur enn tekizt að henda reiður á, svo að við sé unandi. Og þó að fyrra dæmið (um gervi- gígana) vírðist ef til vill enn óskiljanlegra en hið síðara (um ganga og æðar) — þá er það stigmunur, en ekki eðlismunur. Að öllu þessu athuguðu hallast ég enn helzt að þeirri skoðun, að Rauðhóll sé gervigígur. Og samkvæmt þeirri tilgátu skal liér í stuttu máli og með teikningu til skýringar sögð sköpunarsaga hans og næsta umhverfi's. 1. Berggrunnurinn (skástrikaður á teikn.) myndaðist einhvern tíma á ísöld, ef til vill í síðasta hléi hennar. Hann er úr þykkum grá- grýtishraunum, sem runnið liafa austan að, sennilega um langan veg. 2. Um margar þúsundir ára svarf ísaldarjökull ofan af berggrunn- inum, en vann misvel á honum, svo að sums staðar grófust í geilar, en ávalar klappabungur standa eftir á milli. Ein þeirra er Hvaleyrar- liolt. Enn fremur brotnaði og haggaðist berggrunnurinn eitthvað um þessar mundir, og olli það nokkru um mishæðirnar, en brota- brúnirnar hafa máðst og jafnazt af jöklinum, 2

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.