Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 16

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 16
16 NÁTTÚRUFRÆBINGURINN fiábrugðnir nálægustu eldstöðvum, sem flestallar eru gossprungur með gígaröðum. Og í þriðja Jagi væri harla kynleg tilviljun, að af- skekktar eldrásir neðan úr iðrum jarðar liittu allar á að opnast í hraunkvíslum eða stöðum, sem Jiraun áttu eftir að renna yfir, og ekki kæmi nokkur sletta upp úr hraunlausu svæðunum þar á milli og umhverfis. Ef einhver hefði spurt mig álits um myndun Rauðhóls fyrir nokkrum árum, meðan ég hafði aldrei séð innviði hans, hefði ég varla liikað við að telja hann gervigíg. En nú, eftir að Jióllinn hefur verið krufinn til mergjar — í því nær bókstaflegum skilningi — með rekum og mokstrarvélum, er mér ekki nærri eins greitt um svör. Rauðhóll Jiefur reynzt mér eitt þeirra vandræðaviðfangsefna, er verða því flóknari sem þau eru meir rannsökuð. Við atliugun mína á leifum liólsins lief ég fundið Jíkur fyrir því, að liann sé raunveru- legt eldvarp, en elnnig því, að liann sé gervigígur. Hvorar tveggja líkurnar eru ínjög sterkar, en stangast eins og já og riéi. Ut úr þessu öngþveiti er vart önnur Jeið en einliver nýr skilningur á eðli gervi- gosa eða raunverulegra eldgosa. Og ekki þykir mér örvænt, að sá skilningur fáist við rækilega rannsókn á Rauðhól og fleiri svipuðum myndunum. Tækifæri til sJíkra rannsókna liefur aldrei l)oðizt betra en nú, þegar Jiólarnir eru sundur grafnir. Ef til vill á nákvæm ljergfræðileg og efnafræðileg rannsókn eftir að leiða í ljós svo mikinn mun á efni liólsins og hraunsins, að sýnt verði, að liann sé ekki úr því ættaður og liljóti því að vera raunv.l. eldvarp. En ef þetta skyldi nú koma í ljós, þá er eftir að skýra margt, sem enn virðist ótrúlegar tilviljanir — t. d.: Hvers vegna eru allir xenólítarrúr, sem upp komu í gosinu, úr hinu næsta undhiagi lióls- ins, en engir komnir dýpra að? — Hvers vegna eru eldstöðvar á borð við Rauðliól flestar eða allar umlúktar hraunstraumum, sem eiga sér upptök annars staðar? Miklu sennilegra er, að efna- og ljergrannsóknin gefi engan úr- skurð. En samt gæti úrskurður fengizt — ekki sízt, ef malargryfjan heldur áfram að stækka. T. d. mundu óslitin tengsl milli lnaunsins og lióJkjarnans sanna gervigígstilgátuna. — En þá er enn eftir að skýra, hvernig það má verða, að glólieit kvika úr rennandi Jirauni smjúgi hin lausu jarðlög framan við siálfa hraunbrunina og gjósi þar up'p aftur. Til er ])ó á íslenzka tungu l'rásögn sjónarvotts af svipuðum átburðurri. — Svo l'arast orð séra Jóni Steingríinssyni í riti sími nm Skaftáreldá 178íí:

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.