Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 21

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 21
GOS GEYSIS í HAUKADAL 21 til þess að suða kæmi upp um miðja pípuna, Hann taldi, að slíkar lyftingar, svokölluð flóð, ættu sér stað á undan gosum og þannig væru gosin skýrð sem suða í sjálfri pípunni, enda væri í vatnshitan- um í pípunni fólgin nægileg orka til þess að lyfta vatninu þá tugi metra, sem það þeytist upp í gosum. Holrúm Mackenzies voru óþörf tilgáta, enda ekkert um það vitað, livort þau væru til. Aðeins að því, er snerti flóðin, þurfti Bunsen að leita út fyrir hverpípuna, en enga ákveðna skýringu gat hann þó gefið á þeim. Ýmsar gosaskýringar komu fram eftir þetta frá erlendum ferða- mönnum. En óþarft er að rekja þær hér, enda lögðu fæstir neitt raunverulegt til málanna, þótt þeir bollalegðu um gosin í ferðabók- um sínum. Innlendur fræðimaður, sem mikið hefur starfað að jarðhitarann- sóknum, dr. Þorkell Þorkelsson, benti á nýtt atriði til athugunar. Hann hafði veitt því athygli, að hverir geta soðið, þótt hitinn sé nokkuð undir suðumarki. Þetta skýrði hann þannig, að gasþrýsting- ur í vatninu legðist við gufuþrýstinginn, þannig að samanlagt næðist ytri þrýstingur. Þar sem loft er almennur fylgifiskur hveranna taldi Þorkell, að það hlyti að stuðla mjög að suðu í neðanjarðargöngum og vera veru- legur þáttur í gosum. Þessa skýringu taldi hann mundu eiga við um Geysi, og myndaðist gosið við það, að gufa og loft ryddust úr hliðar- göngum inn í aðalhverpípuna. Þorkell hafnaði þannig þeirri hug- mynd Bunsens, að meginorsök gossins lægi í hverpípunni, enda van- trúaður á, að hitinn næði raunverulegu suðumarki í sjálfri pípunni. 1935 skoðaði höfundur þessarar greinar gosliverina hjá Geysi all- rækilega, svo og Geysi sjálfan, sem þá hafði ekki gosið undangengna tvo áratugi. Ég hallaðist brátt að skoðun Bunsens um það, að megin- orsökin væri yfirleitt suða inni í sjálíri þeirri hverpípu, sem hægt var að ná til með hitamæli. Og ég áleit, að Geysir mundi taka að gjósa að nýju, ef vatnið hitnaði í lionum upp í það hitastig, sem áður var. en það var nú alls staðar langt undir suðumarki. Til þess að hita vatnið var yfirborðið minnkað — höggvin rauf í skálina — og með því dregið úr yfirborðskælingu, en það hafði strax þau áhrif, að hitinn steig einnig niðri í pípunni. Þessi hitaaukning varð jafnt og þétt, meðan stóð.á raufargerðinni, og þegar hitinn um um miðja pípuna hafði komizt upp undir 120°C, hófst gos von bráðar.

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.