Náttúrufræðingurinn

Ukioqatigiit

Náttúrufræðingurinn - 1990, Qupperneq 26

Náttúrufræðingurinn - 1990, Qupperneq 26
kælingu var vart unnt að skýra nema með flutningi varma úr neðri hlutum jarðskorpunnar upp til yfirborðs með hræringu vatns (Sveinbjörn Björnsson 1980). Kælingin er það mikil að með nokkrum rétti mætti kalla lághita- svæðin kuldapolla í jarðskorpunni. Gunnar Böðvarsson (1982 og 1983) skrifaði tvær greinar þar sem hann fór ofan í saumana á æstæða líkaninu og bar það saman við þau gögn um jarð- hitakerfi sem honum voru þá tiltæk. Hann komst enn á ný að þeirri niður- stöðu að gögnin stangist á við æstæða líkanið og því verði að leita annarra skýringa á uppruna lághitans. Að mati hans er heildarvarmastraumur úr iðr- um jarðar, sem nýst gæti til upphitun- ar jarðhitavatns á lághitasvæðum, á bilinu 5-10 gígawött (GW). Væntan- lega nýtist aðeins brot af þessari orku til að hita upp jarðhitavatnið. Heildar- orka lághitasvæðanna, sem gefa frá sér alls um 1800 1/s af heitu vatni, er hins vegar um 0,5 GW (Guðmundur Pálmason o.fl. 1985) og því hæpið að varmastraumurinn nægi til að halda jarðhitanum við um aldur og ævi. Einnig er varmaorka stærstu lághita- svæðanna langt yfir því sem unnt er að skýra með æstæðu jafnvægi á milli varmastraums og upphitunar grunn- vatns. Ennfremur benti Gunnar á að í æstæða líkaninu, þar sem vatn rennur á miklu dýpi frá hálendi að jarðhita- svæðum á láglendi, mætti búast við að hiti í hverum og laugum væri í öfugu hlutfalli við rennslið. Mælingar á hita- stigi og rennsli sýna hins vegar hið gagnstæða. Hitaferlar í djúpum holum á jarðhitasvæðum sýna að staðbundin hringrás vatns og flutningur á varma að neðan upp til yfirborðs á sér stað í ríkum mæli. Gunnar setti fram nýja kenningu um lághitakerfin, þar sem staðbundið varmanám á sér stað í lóðréttum sprungum, sem eru lokaðar neðan ákveðins dýpis. Hræring vatnsins flyt- ur varmann úr djúpberginu upp á við. Kólnun bergsins veldur samdrætti og sprungurnar opnast stöðugt dýpra. Samkvæmt þessu líkani ræðst afl jarð- hitasvæðis af því hve hratt sprungurn- ar opnast. Til þess að skýra uppruna vatnsins sem regn á hálendinu, í sam- ræmi við samsætumælingarnar, benti Gunnar á að vatnið geti verið aðrunn- ið sem kalt grunnvatn á litlu dýpi og runnið niður í sprungur í grennd við jarðhitasvæðin. A 2. mynd, sem tekin er upp úr grein Gunnars Böðvarssonar (1983), eru sýnd á einfaldaðan hátt þau tvö líkön sem einkum hefur verið stuðst við til þess að skýra innri gerð og eðli lághitasvæða, þ.e. æstæða líkanið og líkan Gunnars, sem kalla mætti varmanámslíkanið til aðgreiningar frá æstæða líkaninu. Með auknum upplýsingum á síð- ustu árum hefur stöðugt fleiri stoðum verið rennt undir líkan Gunnars og það hlotið hljómgrunn meðal margra jarðhitamanna (Sveinbjörn Björnsson og Valgarður Stefánson 1985, Axel Björnsson o.fl. 1987, Stefán Arnórs- son 1987). Stefán Arnórsson og Gunn- ar Ólafsson (1986) rannsökuðu jarð- hitakerfin í uppsveitum Borgarfjarðar og Árnessýslu. Eeir telja eins og Gunnar að meginaðrennsli jarðhita- kerfanna geti verið grunnt í jörðu og reifa þá hugmynd að það geti jafnvel verið í ám á yfirborði. Þeir draga einnig þá ályktun út frá efnainnihaldi jarðhitavatns á Laugarvatni að nýleg kvikuinnskot geti átt þátt í upphitun þess og ræða þá möguleika á ný, eftir nær hálfrar aldar hlé, að kvika geti átt þátt í upphitun jarðhitavatns á fleiri Iághitasvæðum á landinu þó engin merki sjáist þess í efnainnihaldi vatns- ins. 18
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66

x

Náttúrufræðingurinn

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.