Samvinnan - 01.04.1970, Blaðsíða 14

Samvinnan - 01.04.1970, Blaðsíða 14
þeir þó allir sammála: hermdarverk einsog þau sem bundið höfðu enda á ævi Alex- anders II og leitt bróður Leníns í gálgann voru gagnslaus. Árið 1903 var haldin ráðstefna fyrst í Brússel og síðan í Lundúnum til að útkljá misklíð sem upp hafði komið. Nálega 60 rússneskir sósíalistar, flestir þeirra mennta- menn, komu hvaðanæva úr Evrópu og jafn- vel nokkrir frá Rússlandi. Eftir að þe'r höfðu lent í útistöðum við belgísk lögreglu- yfirvöld, héldu þeir til Lundúna og „deildu ákaft á skipinu alla leiðina". Þegar Lenín sá að andstaðan var meiri en hann hafði búizt við, vann hann af kappi bakvið tjöldin til að tryggja sér meirihluta, en tókst það ekki fyrr en aðferðir hans vöktu slíka reiði gyðinga á ráðstefnunni, að þeir gengu af fundi. Þannig náði Lenín skammvinnum tveggja atkvæða meirihluta (bolsjínstvo) og áhangendur hans fengu nafnið bolsévikar. í rauninni voru þeir nýr flokkur. Þeir slitu samstarfi við „minnihlutann", mensévika (hinn raunverulega meirihluta), sem vildi eiga samstarf við frjálslynda. Svo brauzt út bylting í Rússlandi 1905, sem átti upptök sín í auðmýkingunni útaf ósigrinum fyrir Japönum 1904. Á Blóðsunnu- dag (janúar 1905) varð ganga 200.000 karla, kvenna og barna, sem hélt í átt til Vetrar- hallar keisarans í Pétursborg með bænar- skjal, syngjandi sálma og haldandi á loft dýrlingamyndum, fyrir skotárás hermanna á stuttu færi, með þeim afleiðingum að mörg hundruð féllu og mörg þúsund særð- ust. í kjölfar þessa atburðar komu uppþot, verkföll og uppreisnir í flotanum, sem leiddu af sér langvinna ókyrrð og blóðsút- hellingar víða um Rússland á árunum 1905 og 1906 — og jafnvel sumstaðar framá árið 1907. í október var Nikulás II þvingaður til að samþykkja stjórnarskrá, þó dúman eða þjóðþingið fengi mjög takmörkuð völd. í Pétursborg kusu verkamenn í verksmiðjum, sem voru í verkfalli, fulltrúa í verkamanna- ráð eða sovét, sem stjórnaði byltingarstarf- semi í borginni. Það var veigamikil æfing fyrir árið 1917. En árið 1905 hættu Þ:ng- bundnir lýðræðissinnar stuðningi við verka- mannaráðið jafnskjótt og keisarinn sam- þykkti stjórnarskrá, og smámsaman náði keisarastjórnin aftur undirtökunum. Byltingin var komin til Rússlands, en hvar voru byltingarmennirnir? Með örfáum und- antekningum voru þeir erlendis, þar sem þeir deildu um kennisetningar, gáfu góð ráð og sendu jafnvel vopn til Rússlands (þó sending Leníns frá Bretlandi bærist aldre-' í hendur viðtakenda). Af byltingarforkólf um scsíalista lét aðeins einn verulega að sér kveða í róstunum 1905, Trotskí. Hinn ungi ævintýramaður af gyðingastofni, Lev Bronstein, sem tók upp nafnið Trotskí eftir einum fangavarða sinna í Odessa, var að- dáandi Leníns, en fyllti flokk mensévika í deilum flokksbrotanna. Hann var róttækur eldhugi, sem hafði smyglað sér útúr Rúss- landi í bóndavagni, og smyglaði sér inn aft ur árið 1905 og tók forustu sósíalista í Pét- ursborg. Um sinn var hann neyddur til að dveljast í Finnlandi, en kom aftur í október og stjórnaði h:nu víðtæka og áhrifamikla allsherjarverkfalli og einnig verkamanna- ráðinu. Meðan þessu fór fram hafði Lenín eytt tíu verðmætum mánuðum í að senda Lenin rœðirvið T.Sainu- eli, einn af stofnendum og leiðtogum ungverska kommúnistaflokksins, á Rauðatorgi i mai 1919, ineðan fram fer sýning á vegum Allsherjarher- þjálfunarinnar. Að baki Lenins standa Krúpskaja kona hans (fjtrr) og M. I. Úljanova sy.stir hans. ráðleggingar frá Sviss og Bretlandi — og skipuleggja enn eina ráðstefnu til að taka ákvörðun um hvað gera skyldi. Það var ekki fyrr en í október að hann tók sig upp frá Sviss og ferðaðist í makindum til Péturs- borgar um Stokkhólm. Dulbúinn sótti hann nokkra fundi verkamannaráðsins í Péturs- borg, sem var að mestu skipað mensévikum. Hann fór að mestu huldu höfði í höfuð- borginni og í Moskvu, þar sem háðir voru skæðir götubardagar, en hann var sískrif- andi. Nokkrum vikum eftir komu hans hafði keisarastjórnin aftur náð undirtökunum. Trotskí og helztu samstarfsmenn hans voru fangelsaðir og Lenín neyddist til að leita hælis í Finnlandi. Hvernig sem aðgerðaleysi Leníns í átök- unum 1905 verður skýrt, og það má skýra frá tveimur gagnstæðum sjónarmiðum, þá varð hann æ óvinsælli á næstu árum vegna til- rauna sinna til að leggja flokkinn undir sig og sína menn. Menn voru andvígir stuðningi hans við banka- og lestarán sem voru orðin ómenguð stigamennska og manndráp; þeim gramdist þrætugirni hans og tillitsleysi gagnvart vilja meirihlutans, og loks fengu þeir hann til að láta af ritstjórn síðasta blaðs síns, Próletaríí. Árið 1909 skrifaði Krúp- skaja: „Við höfum alls engan flokk", og þrá- sinnis kvaðst Lenín ekki búast við að lifa það að sjá byltinguna. Ein ástæðan til þessara áfalla bolsévika var sú, að á árunum 1906—12 bjuggu Rúss ar við tiltölulega velmegun. Sum verstu mein bænda höfðu verið bætt eftir uppreisn- :na 1905; þjóðþing sat á rökstólum, þó það hefði harla lítið vald, og í nokkur ár laut Rússland strangri og skapandi stjórn Stolj- pins forsætisráðherra, sem lét að vísu hengja 3500 manns á einu ári og húðstrýkja tíunda hvern mann í sumum þorpum, en hóf jafnframt skiptingu jarðnæðis sem leiddi til þess að ný stétt landeigenda myndaðist og bændur fengu nýtt mark að keppa að. Iðnaði vegnaði einnig vel, og fjölda þeirra sem þátt tóku í verkföllum fór sífækkandi úr rúmum tveimur milljónum árið 1905 niðrí 46 þúsund árið 1910. Allt átti þetta þátt í að veikja bolsévika og þá ekki síður hitt að lögreglunjósnarar fylltu raðir þeirra með skipulögðum hætti. Einsog allir bylt- ingarhópar voru bolsévikasamtökin með tímanum maðksmogin af sendiboðum Ok- hrana, leynilögreglu keisarans með 20.000 menn í sinni þjónustu. Einn þessara manna, Malinovskí að nafni, ávann sér svo mikið traust hjá Lenín, að hann var gerður leið- togi hins litla þingmannahóps bolsévika í dúmunni. Hefði Stoljpin fengið nauðsynlegan stuðn ing frá Nikulási II, kynni stefna hans að hafa r:ðið bolsévikum að fullu — ef Rússar hefðu haldið sig utan við stríðið, og það var þetta sem Lenín óttaðist. En árið 1911 var Stoljpin myrtur í óperuhúsinu í Kænugarði (Kiev) að keisaranum viðstöddum. Árið eftir voru 200 verkfallsmenn í gullnámunum í Lena skotnir til bana af lögreglunni. Verk- föll og uppþot héldu áfram unz ástandið í iðnaðinum 1914 var orðið svipað og það hafði verið 1905; milli janúar og júlí fór yfir milljón manns í verkfall, og í olíuborg- inni Bakú við Svartahaf kom til blóðugra bardaga. Vonir Leníns glæddust aftur, og hann flutti sig til ferðamannastaðar í Karp- atafjöllum nálægt Kraká, steinsnar frá rúss- nesku landamærunum, en ekkert bendir til að hann hafi búizt við styrjöld. Til að áætlanir Leníns næðu fram að ganga þurfti róstur og stríð, en hann hélt ekki að valdamenn hinna völtu austur-evr- ópsku heimsvelda væru þeir aular að leggja útí baráttu sem yrði jöstur byltingarinnar. En það var þetta sem gerðist. Á Balkanskaga höfðu Austurríki og Rússland verið að bít- ast um völd í fimmtíu ár og beitt þjóðum skagans (Serbum, Rúmenum, Búlgörum o. s. frv.) einsog peðum í hinu mikla tafli, en kóngurinn var Mikligarður. í þessari tog- streitu litu Rússar á sig sem verndara og forvígismenn slavnesku þjóðanna, sem væru að brjótast undan oki germanska kynstofns- ins, og þá einkanlega Austurríkismanna. Árið 1908 lá við styrjöld og næstu sex ár var Balkan-potturínn stöðugt við suðumark, unz uppúr sauð í júlí 1914, þegar austurríski erkihertoginn var myrtur af serbneskum hermdarverkamönnum. Lenín hafði gert ráð fyrir að ef til styrj- aldar kæmi mundi verkalýðurinn rísa upp, 14
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68

x

Samvinnan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Samvinnan
https://timarit.is/publication/340

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.