Samvinnan - 01.04.1970, Blaðsíða 52

lagna Jafnaðarmannafélags Reykjavíkur.111
Voru flokknum þegar í upphafi sett lög og
skipulag hans mótað. Héldust þau lítt breytt,
unz flokkurinn var lagður niður árið 1968.
Skipulag hans minnti mjög á skipulag Al-
þýðuflokksins. Heildarstjórn hans var í
höndum eftirtalinna flokksstofnana: flokks-
þings, flokksstjórnar, miðstjórnar og fram-
kvæmdanefndar; staðbundin stjórn flokksins
var hins vegar í höndum flokksfélaga og full-
trúaráða.
Eins og er í Alþýðuflokknum mátti segja,
að miðstjórn væri í reynd einungis hlut;
flokksstjórnar, sá sem vegna búsetu átti þess
raunverulega kost að taka þátt i störfum
flokksstjórnar.
Flokksþing var skipað fulltrúum flokks-
félaga, sem kosnir voru leynilegri kosningu,
en auk þess áttu þar sæti með málfrelsi og
tillögurétti fastir starfsmenn flokksins,
flokksfélaga og blaða, svo og þingmenn hans.
Ennfremur áttu þar sæti með sömu réttind-
um fulltrúar frá æskulýðssambandi og öðr-
um alþýðusamtökum vinveittum flokknum
eftir nánari samþykkt þingsins. Öll flokks
stjórn hafði heimdd til setu á þinginu með
sömu réttindum (9. gr.).17
Flokksþing skyldi haldið reglulega annað
hvert ár (8. gr.), og var tala fulltrúa þeirra,
sem flokksþing sátu, jafnan á milli 70—150.
Hafði þingið æðsta vald í málefnum flokks-
ins, en hlutverk þess var einkum að móta
stefnu hans (23.gr.). Auk þess hafði það
með höndum margvísleg framkvæmdastörf,
svo sem að setja reglur um skipulag flokks-
félaga (3. gr. 2. mgr.), samþykkja brottvikn-
ingu manns eða félags úr flokknum (22. gr.),
að afgreiða fjárhagsáætlun (6. gr.),reikninga
og fleira þess háttar (sbr. 11. gr.). Þá hafði
flokksþing það hlutverk að kjósa 63 menn í
flokksstjórn (11. gr. 6. tl. og 13. gr.).
í prentuðum þingtíðindum, sem út hafa
verið gefin, er einungis mjög stuttlega sagt
frá gangi mála á fundum, og hefur því
vitneskju verið aflað um þetta frá mönnum,
er til þekkja.
Venjulega hafa flokksþing staðið 2—3
daga og fundir verið jafnaðarlega um 12
klukkustundir á degi hverjum.
í 11. gr. flokkslaganna voru taldir upp
fastir dagskrárliðir og voru þeir sem hér
segir:
1. Rannsókn kjörbréfa.
2. Kosning starfsmanna og nefnda.
3. Skýrsla stjórnarinnar.
4. Reikningar flokksins, blaða- og bókaút
gáfa.
5. Fjárhagsáætlun fyrir næstu 2 ár.
6. Kosning flokksstjórnar og varamanna,
ásamt endurskoðendum og varamönnum.
7. Ákvörðun staðar fyrir næsta flokksþing.
Þingið 'hófst á því, að formaður setti það.
en síðan var kosinn forseti þess. Þar næst
voru nefndir kjörnar, fyrst nefndanefnd
(„uppstillingarnefnd"), og gerð' hún tillögur
um menn í þingnefndir til þess að fjalla um
stefnu flokksins í einstökum málefnaflokk-
um. Einnig gerði nefnd þessi tillögur um
menn þá, sem kjósa átti í flokksstjórn, og
voru 33 talsins. Að þessu loknu var kosin
kjörbréfanefnd til að kanna, hvort fulltrúar
á þinginu væru réttilega til þess kjörnir.
í þingnefnd hverri sátu venjulega 15 full-
trúar og voru þær þessar á síðasta flokks
þingi, sem haldið var:
1. Skipulagsnefnd.
2. Stjórnmálanefnd.
3. Landbúnaðarnefnd.
4. Sjávarútvegsnefnd.
5. Iðnaðarnefnd.
6. Menntamálanefnd.
Að lokinni nefndaskipan flutti formaður
flokksins skýrslu miðstjórnar, sem fjallaði
um stjórnmálaviðhorfið á hverjum tíma og
flokksstarfið. Umræður fóru venjulega fram
daginn eftir, enda skýrslu formanns jafnað-
arlega ekki lokið fyrr en síðla kvölds.
Mál voru afgreidd, svo sem hér segir: Mið-
stjórn undirbjó flokksþing og lagði fram til-
lögur, ef tími vannst til, fyrir flokksdeildir
þær, sem flokksfélögum var skipt í. Slík
deildaskipting var einkum viðhöfð í Reykja-
vík, þar sem borginni var skipt í tiltekin
svæði og kusu flokksmenn á því svæði sér
forystulið, sem hafði forgöngu um flokks
starfsemina þar. Nokkur misbrestur virðist
þó vera á því, að þessi háttur hafi verið við
hafður, ef marka má umræður, sem fram
fóru á 12. flokksþinginu.18 Síðan fóru þess-
ar tillögur fyrir flokksþingið og nefndir þess
ásamt með breytingum, sem flokksdeildir
gerðu á þeim.
Nefndir tóku til starfa á 2. degi flokks-
þingsins og störfuðu þær jafnhliða þing-
fundum. í nefndum var tillögum iðulega
breytt og einnig komu tillögur um breyting-
ar fram á flokksþinginu sjálfu. Var slíkum
tillögum þá ýmist vísað til hlutaðeigandi
nefndar, eða afgreiddar beint á flokksþing-
inu. Fyrir kom einnig, að tillögu væri vísað
til athugunar miðstjórnar.
Að lokinni meðhöndlan í nefnd voru til-
lögur lagðar fyrir flokksþingið, og barst álit
þeirra smám saman, meðan þingfundir
stóðu. Fremur lítið kvað að því, að breyting-
ar væru gerðar á tillögum, þegar til flokks-
þingsins sjálfs kom, einkum átti þetta við,
ef nefnd skilaði áliti einhuga. Þó gat út af
brugðið, svo sem á 12. flokksþinginu, sem
haldið var 1960 og á urðu allmiklar deilur.111
Auk þessara tillagna, sem nú hefur verið
fjallað um, komu stundum fram tillögur frá
einstaklingum, sem lagðar voru fyrir flokks-
þingið og samþykktar þar, en ekki gerðist
það oft.
Að loknum umræðum voru tillögur af-
greiddar og var verið að því fram á síð-
asta daginn, sem þingið sat. Jafnaðarlega
voru tillögur afgreiddar einu hljóði eða með
yfirgnæfandi atkvæðamun. Mest áherzla var
lögð á almenna stjórnmálaályktun, en um
hana fjallaði stjórnmálanefnd. Þar áttu sæti
allir helztu forystumenn flokksins.
Þegar tillögur höfðu verið afgreiddar, var
fjallað um reikninga flokksins, en að því
loknu voru þeir samþykktir.
Flokksstjórn var kosin á flokksþingi eins
og áður sagði. Var hún skipuð 63 mönnum,
en af þeim skyldi 31 vera úr Reykjavík eða
nágrenni, en 32 úr öðrum landshlutum.
Meiri hluti hennar skyldi samkvæmt flokks
lögum jafnan vera skipaður verkamönnum,
bændum og fiskimönnum, sem lifðu af eigin
vinnu (13.gr.). Á fundum hennar áttu auk
þess sæti með málfrelsi og tillögurétti rit-
stjórar aðalmálgagna flokksins, ennfremur
2 fulltrúar kosnir af æskulýðssambandi. Hún
skyldi samkvæmt lögum koma saman eigi
sjaldnar en einu sinni á ári, en framkvæmd-
in var sú, að fundir hennar voru einungis
haldnir annað hvert ár (16. gr.).
Hlutverk flokksstjórnar var umsjón með
því, að starfsemi flokksins væri í samræmi
við stefnuskrá og ályktanir flokksþinga (12.
gr.), og að hafa hönd í bagga með mótun
stefnu flokksins, þannig að mikilsverð
stefnumál í stjórnmálum skyldi bera undir
flokksstjórnina. Einnig hafði hún með hönd-
um margvísleg framkvæmdastörf (14. gr. 1.
mgr.). Fundir flokksstjórnar stóðu venju-
lega 2—3 daga, og var í raun og veru megin-
verkefni þeirra að ræða stjórnmálaviðhorf
og flokksmálefni á hverjum tíma. Reifaði
formaður flokksins venjulega málið, og síðan
fluttu oft aðrir forystumenn flokksins fram-
söguræður, um sama efni, t. d. ráðherra, ef
flokkurinn átti aðild að ríkisstjórn, og ein-
hver forystumaður úr verkalýðshreyfingunni
um málefni hennar.
Kosin var stjórnmálanefnd, og samdi hún
stjórnmálaályktun, sem fram var lögð t;l
afgreiðslu. Var hún síðan rædd svo og þau
mál, sem framsöguræður fjölluðu um. Stund-
um báru einstakir fundarmenn fram breyt-
ingatillögur eða sjálfstæðar tillögur um
önnur efni. Lauk fundinum með afgreiðslu
tillagna þessara.
Á fundum flokksstjórnar virðast stundum
a. m. k. hafa orðið allmiklar umræður.
Miðstjórn var skipuð þeim 31 flokksstjórn-
armanni, sem kosnir voru úr Reykjavík eða
nágrenni, svo og formanni og varaformanni,
samtals 33 mönnum. Auk þeirra áttu sæti á
fundum hennar með málfrelsi og tillögurétti
ritstjórar aðalmálgagna flokksins og einn
fulltrúi kosinn af æskulýðssambandi (14. gr.
l.og5. mgr.). Skyldi hún halda fundi að
minnsta kosti mánaðarlega (14. gr. 4. mgr.)
og var svo venjulega gert. Hlutverk hennar
var að stýra málefnum flokksins milli
flokksstjórnarfunda og flokksþinga, svo og
að taka ákvarðanir um mál, sem svo aðkall-
andi var að gera ályktanir í, að ekki vannst
tími til að kalla saman flokksstjórnarfund
(14. gr. 1.—2. mgr.). í stuttu máli má segja,
að miðstjórn ynni úr meginstefnu þeirri,
sem mótuð var á flokksþingi og í flokks-
stjórn, og markaði þannig daglega stefnu
flokksins í þjóðmálum á grundvelli megin-
stefnu þeirrar, er þegar var ákveðin. í þessu
skyni skyldu alþingismenn flokksins halda
fund með miðstjórninni um stefnu og bar-
áttuaðferðir þingflokksins í einstökum mál-
um eða annars, þegar hún krafðist eða ein-
hver þingmaður óskaði (23. gr. 7. tl.). Mið-
stjórn lagði og úrskurð á ýmis ágreinings-
mál, sem risið gátu um stefnu flokksins og
um það, hvert svigrúm flokksmenn ættu að
hafa til þess að fylgja fram eigin stefnu o.
s. frv. (Sbr. t. d. 22. gr. og 23. gr. 3.—5. tl.).
Þótt ekki hafi verið ákvæði um það í lögum
flokksins, tók miðstjórn ákvörðun um það,
hvort gengið skyldi til stjórnarsamstarfs,
hverjir vera ættu ráðherrar og hvort þeir
skyldu sitja áfram eða víkja.
Af framboðum hafði miðstjórn þau af-
skipti, að hún varð að staðfesta framboðs-
lista, til þess að hann yrði borinn fram í
nafni flokksins. Þá ákvað miðstjórn fram-
boð í samráði við stuðmngsmenn flokksins
í héraðinu á þeim svæðum, þar sem flokks-
félög voru ekki starfandi (21. gr.).
Auk þess hafði miðstjórn með höndum
margvísleg framkvæmdastörf, meðal annars
52