Eimreiðin


Eimreiðin - 01.04.1974, Blaðsíða 57

Eimreiðin - 01.04.1974, Blaðsíða 57
EIMREIÐIN ákjósanlegasta af mörgum hugsanlegum, heldur hið eina rétta. Flokkar mega engir vera til. Ef einhverjir andmæla hinum al- menna vilja, la volunté générale, eru þeir andstæðingar al- mannaheills og ber að gera þá óskaðlega eða jafnvel losa þjóð- félagið við þá. Til þess að fólkið geti talað einum rómi, verður það að hafa leiðtoga, sem er tákn þess og vilja þess. Rousseau kallar slíkan mann „löggjafann". Ef litið er á leiðtogann í ljósi byltingarsögunnar, er auðvelt að sjá, hvað býr að baki grimunnar. Það er lýðskrum, áróður, þvinganir og ofbeldi. Drekarnir eru hver öðrum líkir, hvort sem þeir heita Robespierre, Lenin, Hitler, Mao eða eitthvað annað. Og enda þótt stundum komi i stað einræðisherrans veldi tveggja manna eða klíku, breytir það ekki raunveruleikanum eða hinni gervilýðræðislegu ríkishugsjón, sem liggur að baki veldinu. Marx gerði altækt kerfi hugsana og trúarsetninga og reisti á því trúarsöfnuð baráttumanna. Hann leitaði víða fanga við smíð hins sósíalíska boðskapar, ekki sízt notaði hánn sér hina frönsku upplýsingastefnu, byllingarsöguna og hinar sósíalísku vanga- veltur i Frakklandi. Ahrif frá Rousseau eru mjög greinileg, enda þótt Marx vitni sjaldan í hann. Margt mikilvægt í kenningum þeirra er mjög skylt. Kenningar Marx um stéttabaráttuna minna á bannfæringu Rousseaus á einkaeignarréttinum. Náttúrubarn Rousseaus er orðið að hinum vitra og réttláta öreiga hjá Marx, sem hefur fengið það verkefni að leiða verkalýðinn til sigurs í siðustu baráttu verkalýðsins og atvinnurekenda. Það koma fram til- hneigingar til miðstjórnarvalds og ógnunar í kenningum um alræði öreiganna. I hinu stéttlausa þjóðfélagi, sem rísa á upp eftir einveldistímann, má greina draum Rousseaus um náttúru- ástandið. Marx kunni listina að setja stimpil á ýmsar skoðanir annarra. Það hafði mikil áhrif. að honum tókst að kalla hina frönsku kennara sína staðleysusinna (útópista) og hefja sjálf- an sig upp til vísindamanns, er túlkaði jafnt leyndardóma hins liðna sem hins ókomna. Því ber þó ekki að neita, að Marx var einn mesti vísinda- maður 19. aldar. Hann hefur betur en nokkur annar leitt i Ijós, hversu breytingar á framleiðsluháttum hafa í för með sér breytingar á þjóðfélagsþróun allri. Hann benti á, að efnahags- legir hagsmunir og félagshópar marka djúp spor í söguna og að leiðtogar vinna innan ákveðins ramma, sem tíðarandinn setur þeim. Marx er einn þeirra, sem lagt hafa hornstein að félagsfræði og nútímasögutúlkun, En hann hefur verið braut- 149
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68

x

Eimreiðin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Eimreiðin
https://timarit.is/publication/229

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.