Tímarit lögfræðinga - 01.10.2001, Side 29

reynd kann að hafa haft það í för með sér að einhverjar framkvæmdir væru
úrskurðaðar í frekara mat en hefði e.t.v. verið hafnað ef 1. mgr. 8. gr. hefði gert
ráð fyrir þeim möguleika. Einnig verður að hafa í huga það sem sagði í kafla
4.3, að löglíkur eru á því að framkvæmdir á skyldulista hafi í för með sér
umtalsverð umhverfisáhrif og flestir úrskurðir hafa gengið vegna slíkra fram-
kvæmda. Þess vegna er athyglisvert að umhverfisáhrifin voru ekki metin um-
talsverð nema í örfáum tilfellum. Ef til vill er ótímabært að draga ályktanir af
þeim úrskurðum sem kveðnir hafa verið upp í samræmi við 2. mgr. 11. gr. nýju
laganna en þó getur breyting sú, sem á var gerð, þ.e. að nú er farin ein umferð
og samkvæmt 2. mgr. 11. gr. eru einungis gefnir tveir möguleikar, að fallast á
framkvæmd, með eða án skilyrða, eða leggjast gegn viðkomandi framkvæmd
vegna umtalsverðra umhverfisáhrifa, orðið þess valdandi að oftar verði lagst
gegn framkvæmd en verið hefur. Hins vegar eru nýju lögin ekki það frábrugðin
þeim eldri að ég telji þessar breytingar hafa veruleg áhrif í þessu tilliti og kem
að því í þeim hugleiðingum og athugasemdum sem fara hér á eftir. Þær lúta að
því, í fyrsta lagi, hvort stærðarmörk á skyldulista samkvæmt lögum nr. 63/1993
og samkvæmt gildandi lögum nr. 106/2000 hafi verið færð of langt niður, þ.e.
svo langt að raunverulegar líkur á því að framkvæmd hafi í för með sér um-
talsverð umhverfisáhrif geti verið hverfandi og e.t.v. ekki réttlætanlegt að við-
halda dýru og tímafreku ferli ef athugun samkvæmt því staðfestir sjaldan um-
talsverð umhverfisáhrif. I öðru lagi, hvort orðalag 1. mgr. 8. gr. og 1. mgr .11.
gr. eldri laga og sambærilegt orðalag 2. mgr. 11. gr. gildandi laga skapi ákveðna
réttaróvissu þar sem mörkin á milli úrskurðar og efnis endanlegs leyfis geti
verið óljós m.t.t. skilyrða og óljóst sé hvort niðurstaða úrskurðar Skipulags-
stofnunar bindi leyfisveitanda, o.fl. í þriðja lagi, hvort ávinningur tiltekinnar
framkvæmdar og möguleiki á að beita mótvægisaðgerðum eða fyrirbyggjandi
aðgerðum eigi að hafa áhrif á lokamat á því hvort tiltekin framkvæmd hafi
umtalsverð umhverfisáhrif eða ekki. í fjórða lagi, hvort úrskurðarformið per se
sé æskilegur farvegur fyrir úrlausn á mati á umhverfisáhrifum.
Um þessi atriði verður fjallað í næstu köflum.
6. MATSSKYLDAN
6.1 Flokkar framkvæmda
Eins og komið var að í kafla 4.3 má skipta matsskyldum framkvæmdum í
þrjá flokka:
(1) Framkvæmdir sem alltaf eru háðar mati á umhverfisáhrifum vegna lög-
bundinnar skyldu.
(2) Framkvæmdir sem kunna að vera háðar mati á umhverfisáhrifum þegar
þær geta haft í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif.
(3) Framkvæmdir sem hugsanlega eru matsskyldar vegna þess að sýnt þykir
að þær geti haft í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif.
Á þessum flokkum er nokkur munur þar sem að fyrra bragði eru löglíkur á
að framkvæmdir í flokki (1) hafi alltaf í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif
177