Tímarit lögfræðinga - 01.10.2001, Blaðsíða 100

Þegar leiðsögninni lauk gengu menn upp í efsta hluta hvolfþaksins en þaðan
er mjög gott útsýni yfir Berlín í allar áttir. Eftir þinghússheimsóknina notuðu
margir tækifærið og gengu eftir götunni frægu Unter den Linden, sem er
skammt frá þinghúsinu, og upp á Alexanderplatz sem hvorutveggja voru í
austurhluta Berlínar á sínum tíma.
Fimmtudaginn 6. september var fyrir hádegið farið í heimsókn í stjórnsýslu-
dómstólinn í Berlín (Verwaltungsgericht). Stjórnsýsludómstólarnir þýsku voru
settir á laggirnar á 19. öld, störfuðu áfram á tímum nasista en voru þá misnot-
aðir á hinn versta hátt. Eftir seinni heimsstyrjöldina var lögð mikil áhersla á
það, að fenginni dapurlegri reynslu, að tryggja stöðu þegnanna sem best gagn-
vart stjórnvöldum. Virðast því lítil takmörk sett hvers konar mál er hægt að
höfða fyrir stjórnsýsludómstólunum, sýnist nánast nægja að stjómvöld eigi þar
einhvern hlut að máli. Má hér sem dæmi nefna að telji menn sig ekki eiga að
greiða stöðumælasektir geta þeir höfðað mál af þeim sökum, leitt vitni og flutt
málið með pompi og prakt. Þá geta menn höfðað mál fyrir dómstólnum til end-
urheimtu ökuréttinda en ekki til að fá álagðri refsingu breytt. í þeirri deild sem
við heimsóttum er farið með heilbrigðis-, hreinlætis- og hundamál. Réttarfarið
fyrir stjórnsýsludómstólunum er svipað almennu einkamálaréttarfari. Þó að það
segi ekki rnikla sögu er rétt að nefna að dómstólnum bárust 26 þúsund mál árið
2000. Málsmeðferðartími er 2-4 ár, en nokkuð treglega gengur að fá greinar-
gerðir frá stjómvöldum. Hægt er að kveða upp bráðabirgðaúrskurði um sakar-
efni áður en dómur fellur beri brýna nauðsyn til. Þegar um er að ræða íþyngj-
andi ákvarðanir stjórnvalda vinnast aðeins 10% mála gegn þeim.
Málum frá stjómsýsludómstólnum er hægt að áfrýja til æðri stjómsýsludóm-
stólsins í Berlín (Oberlandesgericht) og þaðan til stjómsýsludómstóls alnkisins
(Bundesverwaltungsgericht) sem hefur aðsetur í sama húsi en flytur til Leipzig
innan tíðar. Hins vegar em áfrýjunarreglur þröngar og ekki komast nema 5-10% af
málum til alríkisdómstólsins af þeim sem em dæmd í æðri stjómsýsludómstólnum.
Málum fyrir dómstólnum hefur fjölgað að mun eftir að ríkisstjómin flutti
aðsetur sitt til Berlínar. Það leiddi til þess að dómstóllinn var tölvuvæddur fyrir
2 árum og var greinilegt að það þótti dómuranum mikið framfaraspor.
Þótt ýmislegt sé ólíkt með dómstólum og réttarfari í Þýskalandi og á íslandi
er margt skylt. Hins vegar skilur mjög á milli hvemig farið er með mál á hendur
stjórnvöldum í þessum löndum. Danmörk og Noregur eru í sama hópi og við að
þessu leyti en meðferð þessara mála í Svíþjóð og Finnlandi er væntanlega hlið-
stæð því sent gerist í Þýskalandi því að þar eru stjómsýsludómstólar. Það er
ljóst, þótt ekki gæfist tími til þess að kanna það nema mjög yfirborðslega, að
fjölmörg mál á hendur stjómvöldum, sem færu til stjórnsýsludómstólanna í
Þýskalandi, era afgreidd í úrskurðarnefndum hér á landi. Málsmeðferð í úr-
skurðamefndunum er örugglega mismunandi og síðan er hægt að skjóta úr-
skurðum þeirra til dómstólanna, þannig að í mörgum tilvikum hlýtur sama
málið afgreiðslu á fjórum stigum. Þetta er mikið umhugsunarefni enda þótt
fremur ólíklegt sé að stjómsýsludómstólum verði komið á fót hér á landi.
248