Tímarit lögfræðinga - 01.10.2001, Síða 60

Dæmi 1. Hlutabréfakaupval (aktieoption). Afhending á undirliggjandi verð-
mætum. A er eigandi kaupvalsréttar sem veitir honum rétt til að kaupa 1000 hluti í
X á genginu 150 af útgefanda. Fyrir það greiðir hann 5.000 kr. í þóknun. Þegar A
innleysir valréttinn er gengi hlutabréfanna komið í 200 og getur hann því keypt 1000
hluti í X fyrir 150.000 kr. að verðmæti 200.000 kr.
Við söluval eru þessir hagsmunir öfugir. Þar ráðast hagsmunir eigandans af
því að geta selt hin undirliggjandi verðmæti á hærra verið en markaðsverð
þeirra hljóðar á.
Dæmi 2. Hlutabréfasöluval (aktieoption). Afhending á undirliggjandi verð-
mætum. B er eigandi söluvalsréttar sem veitir honum rétt til að selja 1000 hluti í X
á genginu 150. Fyrir það greiðir hann 5.000 kr. í þóknun. Þegar B innleysir valrétt-
inn er gengi hlutabréfanna komið í 100 og getur hann því krafist sölu á 1000 hlutum
í X fyrir 150.000 kr. að verðmæti 100.000 kr.
Hjá eiganda valréttar takmarkast áhætta hans þannig af þóknuninni á meðan
vinningsmöguleikar hans eru ótakmarkaðir. Hjá útgefanda valréttar er áhættan
hins vegar ótakmörkuð á meðan vinningsmöguleikar hans takmarkast við þókn-
unina. Þarf því ekki að vera samræmi á milli áhættu eiganda og útgefanda við
gerð valréttarsamnings. Þess ber þó að geta að unnt er að gera valréttarsamn-
inga sem takmarkast við ákveðna áhættu.
Hin undirliggjandi verðmæti valréttar þurfa ekki að vera eignir sem unnt er
að yfirfæra eignarréttinn að frá einum aðila til annars. Er þess vegna ekkert því
til fyrirstöðu að nota tilbúna verðbreytingarstuðla (indeks), svo sem hlutabréfa-
gengi (aktieindeks) og LIBOR-vexti. Þegar valréttur byggist á slíkum verðmæt-
um er auðvitað ekki unnt að krefjast afhendingar á frumtækjunum sem valrétt-
urinn byggist á þar sem þau eru ekki til. Þess í stað verður að fara fram mis-
munargreiðsla í formi peninga. Er jafnvel oft samið um slík skipti þótt afhend-
ing geti farið fram. Hinn rétti uppgjörsmáti valréttarsamninga er þó afhending.
Við innlausn verður eigandi því að kaupa eða selja hin undirliggjandi verðmæti
nema samið hafi verið sérstaklega um mismunargreiðslu í formi peninga.
Dæmi 3. Hlutabréfaval (aktieoption). Mismunargreiðsla í peningum: Sama
dæmi og 1 með þeirri viðbót að A geti krafist mismunargreiðslu í formi peninga í
stað afhendingar. Við innlausn á valréttinum á hann því rétt á 50.000 kr. mismunar-
greiðslu í stað þess að kaupa 1000 hluti í X á genginu 150 af útgefanda á 150.000 kr.
Þegar um skráðan valrétt er að ræða er það oftast sú hagnaðarvon eða trygg-
ingarmöguleiki er í samningi felst sem er aðalatriðið en ekki rétturinn til að
kaupa eða selja hin undirliggjandi verðmæti. Við innlausn á skráðum valrétti er
því þægilegt að geta lokið viðskiptunum með mismunargreiðslu. Misjafnt er þó
eftir löndum hvaða rétt aðili hefur til þess. Samkvæmt gildandi reglum um
skráða valrétti í Noregi verður t.d. ætíð að ljúka viðskiptum með afhendingu
208