Frjáls verslun - 01.03.2004, Blaðsíða 24

FQRSÍÐUGREIN - FÁKEPPNI QG HRINGAMYNOUN
HAGFRÆÐIN ER SKRÍTIN:
Þörfin fyrir að byggja upp veldi
Hagfræðin er skrítin. Einn daginn er tískuorðið „hag-
kvæmni stórreksturs" og að best sé að sameina fyrirtæki
og byggja upp stórveldi til að það sé betur í stakk búið tíl
frekari tjárfestinga. Sé með sterkara eigið fé og svo ekki sé nú
minnst á „samlegðaráhrifin“ svonefndu. Hinn daginn snýst
allt um að „búta niður fyrirtæki" undir yfirskriftinni „við
ætlum að gera það sem við kunnum best“.
Sagan sýnir að viðskiptaveldi verða oft tíl á methraða. Þau
byggja útþenslu sína yfirleitt á lánsfé. Fátækir menn sýnast
skyndilega mjög ríkir. Þetta gerist fljótt. Sagan
sýnir líka að „helstu andstæðingarí' margra
fyrirtækjasamsteypa eru þær sjálfar. Það er
erfitt að halda utan um þetta. Sá sem var frum-
kvöðullinn og brautryðjandinn getur ekki verið
sérfræðingur í öllu þótt hann sé fær og áhuga-
samur - í stuði.
Þijár leiðir eru tíl að byggja upp viðskipta-
veldi. Þær eru sú lóðrétta, lárétta og sú
„óskylda".
Byko er gott dæmi um lóðréttu veldis-
leiðina: Byggingavöruverslun - eigin innflutningur á timbri -
timburvinnsla í Lettlandi - skógur í Rússlandi. Síðan hefur
fyrirtækið farið út á matvörumarkaðinn með kaupum á
Kaupási og nú síðast tók Jón Helgi Guðmundsson þátt í
kaupum á ráðandi hlut í Flugleiðum.
Bónus er gott dæmi um láréttu leiðina. Byijað var á að
kaupa fyrirtæki á sama sviði: Bónus - Hagkaup - Nýkaup -
10-11. Síðan hefur veldið þanist út í allar áttir og yfir í
margar atvinnugreinar. Áhuginn er núna mestur á að ijár-
festa í verslunum í Bretlandi.
Samson er ágætt dæmi um „óskyldan
rekstur": Lyljafyrirtæki - banki - skipa-
félag - flugfélag - bókaútgáfa. Félagarnir
í Samson urðu fyrst efnaðir þegar þeir
seldu bjórverksmiðju sína í Rússlandi en
samhliða henni höfðu þeir byggt upp
alþjóðlega lyijafyrirtækið Pharmaco sem
hækkað hefur mest allra fyrirtækja í
verði á Islandi og er verðmætasta félag
landsins. SIi
Sagan sýnir líka að
„helstu andstæðingar“
margra fyrirtækjasam-
steypa eru þær sjálfar.
Það er erfitt fyrir frum-
kvöðulinn að halda
utan um þetía og vera
sérfræðingur í öllu.
ÍSLAND ÁVIÐ GRIMSBY:
FÁKEPPNI0G TVÍKEPPNI
Markaðsöflin á íslandi sem víða í Evrópu hafa undanfarinn
áratug leitast við að hafa tvö til þrjú ráðandi fyrirtæki á
hveijum markaði fyrir sig - ásamt nokkrum litlum. Erfitt er þó
að skilgreina „íslenskan markað og heimamarkað" eftir að
heimurinn varð eitt markaðssvæði.
Ef fyrirtæki sameinast og eftír standa tvö til þrjú ráðandi
fyrirtæki á sínu sviði, er þá ekki lengur um frjálsa samkeppni
að ræða? Jú, gætí einhver sagt, það er samkeppnin sem ræður
þvi hversu stór fyrirtæki verða og hversu mörg þeirra lifa af.
Yfirleitt hafa menn skilgreint fijálsa samkeppni þannig að
hún sé til staðar á meðan ný fyrirtæki, innlend
sem erlend, hafa frjálsan aðgang að mörk-
uðum, á meðan nýir menn með nýjar hug-
myndir komast að. Það er hins vegar ekkert
óeðlilegt við að erfitt sé að komast inn á
markað þar sem sterk fyrirtæki eru fyrir og
ætla að hasla sér völl án ærins tilkostnaðar.
Stundum er eina leiðin inn á nýja markaði að
kaupa sig inn á þá í gegnum sterkt fyrirtæki
sem er þar fyrir.
En hvers vegna er allur þessi vilji íslenskra athafnamanna
til að láta fyrirtæki vaxa, t.d. með þvl að sameinast öðrum?
Algengasta svarið er að íslensk fyrirtæki séu agnarsmá á
alþjóðlegan mælikvarða og verði að styrkja sig heima fyrir
eigi þau að geta látið að sér kveða í útlöndum. íbúafjöldi á
Islandi er svipaður og í borginni Grimsby í Bretlandi. Stærri
er íslenski markaðurinn ekki.
En hvers vegna eru ekki á öllum mörkuðum á íslandi tugir
öflugra fyrirtækja í sömu atvinnugrein að keppa, þannig er
samkeppnin virkust og skemmtilegust? Það er enginn hrifinn
af fákeppni. Svarið hefur verið þetta:
Fyrirtæki reyna að stækka til að lifa af,
skila hluthöfum sínum viðunandi
ávöxtun, tryggja fólki starfsöryggi og
samkeppnishæf laun, og ná fram lægra
vöruverði í gegnum stórinnkaup og
hagræðingu. Þess vegna sýnir reynslan
að það er oftast rými fyrir aðeins tvö tíl
þijú stórfyrirtæki í hverri atvinnugrein
og nokkur smá - því miður. HH
En hvers vegna eru ekki
á öllum mörkuðum á
/
Islandi tugir öflugra
fyrirtækja í sömu atvinnu-
grein að keppa, þannig
er samkeppnin virkust
og skemmtilegust?
24