Ný saga - 01.01.1987, Síða 41

Ný saga - 01.01.1987, Síða 41
,,EN ÞEGAR DAUIÐINN KEMUR SVO SEM EIN VOLDUG HETJA eskju sem víða hélst við meðal alþýðu fram á 19. og jafnvel 20. öld. Ariés fer þeysireið yf- ir evrópskar bókmenntir allt frá Rólandskviðu hinni frönsku við upphaf 12. aldar og fram til skáldsagna Tolstojs undir lok 19. aldar til að hafa uppi á frásögnum máli sínu til styrktar. Les- anda kynni að detta íslend- ingasögurnar í hug en framangreind atriði eru mjög í stíl við þau viðhorf sem mönnum hefur löngum orðið starsýnt á í þeim. Frávika varð fyrst vart hjá yfirstéttar- fólki og lærdómsmönnum á miðöldum og birtust þau í aukinni einstaklingshyggju. Þá fór að skipta máli hver dó og hvernig; hver hegðun hans var í lífinu o.s.frv.: maðurinn uppgötvaði „eigin dauða". Upphaflega hafi verið litið svo á að allir ættu það sama í vændum eftir andlátið. Dauð- inn þurrkaði út mun á einstaklingum. Lífseigasta hugmyndin um það hvað taki við hinum megin gerir ráð fyr- ir eins konar svefnástandi, millistigi milli jarðlífs og eilífðar. Að því loknu komi dómsdagur, upprisan til eilífs lífs í himnaríki — eða niður- stigningar til helvítis. Þessar ályktanir um hvað taki við að lokinni hérvist koma vel heim og saman við athuganir Jón- asar frá Hrafnagili um ódauð- leika og annað líf í þjóðtrú ís- lendinga.42 Það var á um- ræddu millistigi sem dauð- ingjarnir áttu til að vera á sveimi. Þetta var tími draug- anna. Á 19. öld segirAriés að bylt- ing hafi orðið á viðhorfum Vesturlandabúa til dauðans. Helvíti lagðist í eyði og fólk átti æ erfiðara með að sætta sig við dauða látinna ástvina. Þetta birtist m.a. í umhyggju aðstandenda fyrir grafreitum hinna burtkölluðu; heim- sóknir í kirkjugarða komust í tísku. Andstæðuna við tam- inn dauða kallar Ariés „öfug- snúinn" eða „forboðinn" dauða sem sé ríkjandi afstaða i samtímanum. Taminn dauði hafi verið til marks um undir- UNGA STÚLKAN OG DAUÐINN. Á 16. öld tók erótlk að setja mark sitt á túlkun dauð- ans I evrópskri myndlist og hefur gert það meira eða minna slðan. Myndin sýnir þýskt póstkort frá þvl um 1900 sem ber heitið Unga stúlkan og dauðinn. Höfundur er Adolf Hering. Ást og dauði er ennfremur þekkt mótif I bókmenntum. Hver kannast ekki við Djáknann á Myrká I þjóösögum Jóns Árnasonar? Ástin og dauðinn er nafn á kvæði eft- ir Stein Steinarr og er slðasta erindið svohljóðandi: Þótt hjartað ei hamingju fyndi, hún hlotnaðist þvi eitthvert sinn, þvl dauðinn er ást þln og yndi, og ástin er dauði þinn. 39
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116

x

Ný saga

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ný saga
https://timarit.is/publication/806

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.