Læknablaðið

Árgangur

Læknablaðið - 15.10.1995, Blaðsíða 16

Læknablaðið - 15.10.1995, Blaðsíða 16
710 LÆKNABLAÐIÐ 1995; 81 tekið að heyrast úr horni frá ýmsum forsvars- mönnum heilbrigðismála, það er krafa um langtíma stefnumótun; að stjórnmálamenn axli þá ábyrgð sem þeim er fengin á ákvarðanatöku um grundvallarreglur samfélagsins, þar á með- al þær hvaða bónasekki beri að fylla og í hvaða röð (14). Tvílráðir stjómmálamenn vilja bægja þess- um kaleik frá sér í lengstu lög, enda skýrar tillögur um forgangsröðun ekki líklegar til stundarvinsælda. Er skemmst að minnast sér- kennilegra viðbragða íslenskra þingmanna þegar landlæknir reyndi að leggja fyrir þá klípusögu um sparnað: Hver þingmaður um sig átti að ímynda sér að hann væri heilbrigðis- ráðherra sem gert væri að spara ákveðna upp- hæð. Ráðgjafar styngju upp á 12 atriðum sem hvert um sig næmi sparnaðarupphæðinni og ráðherrann skyldi síðan tölusetja sparnaðar- tillögurnar í forgangsröð: Átti að láta reyk- ingafólk sem þurfti á kransæðaaðgerð að halda greiða fyrir hana sjálft eða fækka mjaðmaliða- aðgerðum eða láta konur greiða að fullu leit að legháls- og brjóstakrabbameini? — ogþarfram eftir götunum. Alþingismenn brugðust ókvæða við og neituðu að taka þátt í þessari könnun. Það er að vísu engin nýlunda að einstak- lingar leiti leiða til að varpa ábyrgð af herðum sér; slíkt er ein helsta dægradvöl nútímafólks. En meinið er að um ábyrgðina gildir lögmál Werners von Braun: Öllu sem upp er skotið lýstur einhvers staðar niður á endanum, og þar er ekki alltaf að högum til skipt. Nú líður varla sá mánuður að ekki megi lesa um uggvænlegar ákvarðanir sem einstök peð í heilbrigðiskerf- inu hafa tekið vegna þess að kóngurinn svaf. Sú regla virðist hafa komist á í Danmörku, með eða án samráðs einstakra sjúkrastofnana, að sjúklingar eldri en 65-70 ára, sem fengið hafa heilablóðfall, njóti ekki endurhæfingar, jafnvel þó að rannsóknir sýni að aldur skipti ekki máli hvað árangur hennar snertir (15). Nýleg könnun í Bretlandi leiddi í ljós að aðeins fimm af 235 heimilislæknum kusu að senda sjötuga hjartasjúklinga til sérfræðings, enda þótt þeir álitu að hjartaaðgerð gæti oft skilað þessum sjúklingum miklum og varanlegum bata (16). Og hér komum við að einni mikil- vægustu afleiðingu ríkjandi ástands: Þegar fyrirfram markaða reiðvegi skortir ríða menn einfaldlega að garðinum þar sem hann er lægst- ur. Handahófskenndar ákvarðanir geta þannig smám saman tekið á sig skipulega mynd og aldraðir óttast að hún muni, í þessu tilfelli, einkum bitna á þeim. Sé raunveruleg þörf á forgangsröðun í heil- brigðisþjónustu, eins og nokkur rök hafa verið leidd að hér að framan, má jafnvel vera að við slíka röðun sé betra að veifa röngu tré en öngu. Fólk veit þá að minnsta kosti hvar það stendur; er ekki upp á stundarduttlunga og skyndiráð komið. En meðan stjórnmálamenn neita að veifa nokkru tré munu forsvarsmenn heilbrigð- isstofnana halda áfram að kveina yfir þeirri ábyrgð sem ófyrirsynju er á þá lögð, læknar, hjúkrunarfræðingar og skjólstæðingar þeirra yfir handahófskenndri ákvarðanatöku og ekki síst fulltrúar aldraðra og annarra sem minnst mega sín yfir því að vera þegar orðnir að brennifórn án þess að samfélagsleg umræða hafi átt sér stað eða nokkur pólitísk ákvörðun verið tekin um að leiða þá að bálkestinum. Makró- og míkróákvarðanir Af framansögðu má þegar ljóst vera að spurningin um forgangsröðun heilbrigðisþjón- ustu er röklega óháð kröfunni um spamað í heilbrigðiskerfinu hér og m't. Ástæðan er sú að jafnvel þótt ekki væri ásetningur stjórnvalda að draga úr kostnaði vegna þessa útgjaldaþáttar frá því sem nú er myndi þörfin á forgangsröðun sífellt verða meiri, sökum þeirrar fyrirsjáan- legu útgjaldaaukningar sem rakin var hér að framan, nema því aðeins að stjórnvöld séu reiðubúin að stækka jafnóðum þann skerf rík- isútgjaldanna sem rennur til heilbrigðismála. Staðreyndin er hins vegar sú að þótt stjórn- málamenn greini á um margt þá ljúka þeir flestir upp einum munni um að þessi skerfur verði vart aukinn frá því sem nú er án þess að gengið sé til vansa á aðra mikilvæga liði, svo sem mennta-/menningar- og samgöngumál. Kannanir víða um heim leiða einnig í ljós að almenningur er ekki reiðubúinn að kosta meiru til en nú er gert og eftir því höfði al- menningsálitsins hljóta limirnir að dansa (17). Hagfræðingar skipta ákvörðunum um út- gjöld ríkissjóðs til heilbrigðismála einatt í tvennt: Annars vegar makróákvarðanir stjórn- valda um skiptingu gagna og gæða heilbrigðis- þjónustunnar til ákveðinna sviða (forvarnir, bráðalækningar, rannsóknir, þróun og svo framvegis), landshluta eða stofnana. Hins veg- ar míkróákvarðanir forsvarsmanna stofnana um það nákvæmlega hvernig þeim fjármunum
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Læknablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.