Læknablaðið

Árgangur

Læknablaðið - 15.10.1995, Blaðsíða 27

Læknablaðið - 15.10.1995, Blaðsíða 27
LÆKNABLAÐIÐ 1995; 81 721 þeirra er lokið. Að öðrum kosti sé ellin rænd séreðli sínu og tilgangi og hinum öldruðu léð óraunhæf von um ódauðleika með því að stofna til baráttu sem hvort eð er sé dæmd til að mistakast (54). Callahan telur lífskostakvarða sinn reistan á dýpri fyrirbærafræðilegum skiln- ingi á ellinni en kvarða Daniels; í raun hefur þó bók hins fyrrnefnda, Skefjar settar, hleypt því meiri ugg í brjóst gamals fólks en skrif Daniels sem hún slítur það skarpar aftan af seilinní. Gagnrýni: 1) Talsmenn lífskostakvarðans (eða -kvarðanna), einkanlega Matthews, gleyma því að það hvað telst eðlilegt lífsskeið eða hefðbundinn lœknisdómur er afstætt við tíma og stað. Fyrir nokkrum áratugum þótti eðlilegt, jafnvel í heimshluta okkar, að fólk almennt dæi um fimmtugt eða enn yngra úr ýmsum ólæknandi sjúkdómum (svo sem berkl- um). Nú þykir slíkt óeðlilegt. Og þarf það endilega að vera andstætt gangi náttúrunnar (eða umframskylda) nú á dögum að bjarga lífi manns með líffæraflutningi fremur en botn- langaskurði? 2) Lífskostakvarði Daniels og Vilhjálms gerir ráð fyrir að dómarar úthluti sér, undir fávísisfeldi, miklu minni lífsgæðum öldnum en ungum. En á hvaða aldri eru þessir dómarar og við hvaða aðstæður búa þeir? Manni gæti virst þrítugum að eitt ár til eða frá eftir áttrætt skipti ekki miklu máli, en hvað finnst hinum áttræðu? Krabbameinssérfræð- ingar segjast, að meðaltali, ekki myndu þiggja meðferð sem gæfi þeim minni en 50% lífslíkur; krabbameinssjúklingar kjósa meðferð sem gef- ur allt niður í 1% lífslíkur þegar á hólminn er komið (55). Yrði það ekki, að breyttu breyt- anda, eins með hina öldruðu? Svarið að dóm- ararnir séu ekki á neinum tilteknum aldrí og búi ekki við neinar tilteknar aðstæður missir marks þar sem við höfum enga reynslu af því hvernig fólk tekur ákvarðanir við slíkar tilbúnar kring- umstæður — eða hvernig val af þess konar tagi væri yfirleitt mögulegt. 3) Er ekki einn skýrasti vitnisburðurinn um siðgæði samfélags sá hvernig það býr að hinum öldruðu? Rannsókn- ir leiða í ljós að virðing gagnvart eldra fólki fari þverrandi og því finnist það í æ ríkari mæli vera byrði á öðrum (56). Er lífskostakvarðinn nokk- uð annað en enn ein afurð þessarar ellifælni sem á endanum bitnar líka á yngra fólki, beint (tilfinningalega, fjárhagslega) eða óbeint (vegna niðurbælds ótta við að komast á þennan hræðilega aldur sjálft)? 4) Hvað um framleng- ingu frjós lífs? Á að meina sjötugum unglingi, fullröskum, um vænlega meðferð en veita hana yngri manni, útbrunnum, bara vegna þess að sá fyrrnefndi er kominn á réttminna lífskosta- skeið? 5) Daniels og Vilhjálmur leggja áherslu á að lífskostakvarðinn feli ekki í sér aldurs- misrétti, þar sem hann bitni á öllum jafnt (ein- hvern tíma). En að baki býr mjög sérkennileg kvótahugmynd um heildarjöfnuð lífsgæða sem bæði felur í sér að kvótinn geti orðinn uppurinn ef maður lifir nógu lengi og að það sem skipti máli í sambandi við réttlátan jöfnuð sé ekki mat á einstökum tímapunktum heldur lífi manna í heild. En hið síðara þýðir að bæta megi ójöfnuð nú upp með öfugum ójöfnuði síðar, þannig að heildarniðurstaðan verði rétt- lát — sem aftur stangast á við hefðbundinn skilning jafnréttishugtaksins (57). h) Nytjakvarði. Nytjastefnumenn leggja áherslu á að forgangsröð í heilbrigðisþjónustu skapi sem mesta heildarhamingju í heiminum þegar til lengri tíma er litið. En ef stilla á upp röð sem er rétt í þeim skilningi nægir ekki að tryggja að hún sé réttlát samkvæmt neinum einum réttlætiskvarða. Huga verður að ýmsum þáttum sem stuðlað geta að heildarhamingj- unni, þar á meðal verðskuldunarréttlæti, en einnig lífslfkum (von um árangur af meðferð og ólifuð ár í framhaldi hennar), samfélags- stöðu sjúklings og væntanlegu samfélagsfram- lagi. Ýmiss konar forvarnarstarf fengi aukið vægi samkvæmt nytjakvarðanum, en öldruð- um yrði ekki fyrirfram tyllt aftast í forgangsröð eingöngu í krafti aldurs síns, nema þá þeir kysu það sjálfir, til dæmis með skýrri ósk um líknar- dráp. Ef tveir einstaklingar fengju á endanum jafnmörg stig út úr hinum flókna nytjareikningi gæti hending orðið að ráða hvor stæði framar (58). Gagnrýni: 1) Framkvæmdavandi: Nytja- kvarðinn er flóknari en flestir hinna, bæði vegna þess að hann er samsettur úr mörgum þáttum og hins að hann þiggur í arf ýmis þeirra vandamála sem fylgdu öðrum kvörðum (svo sem verðskuldunarkvarðanum) en eiga nú að ganga upp í samnefnaranum mikla: heildar- hamingjunni. 2) Nytjakvarðinn leiðir, eins og nytjastefna almennt, til hóphyggju þar sem hagsmunum einstaklinga er fómað á altari heildarinnar. Nytjastefnumenn telja þó að slík hóphyggjutúlkun velti á grundvallarmisskiln- ingi þess í hvað nytjastefnunni felst (59). Ég ætla að leyfa mér að láta þessi fáu orð nægja um nytjakvarðann í bili, enda mun hann
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Læknablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.