Læknablaðið

Árgangur

Læknablaðið - 15.10.1995, Blaðsíða 30

Læknablaðið - 15.10.1995, Blaðsíða 30
724 LÆKNABLAÐIÐ 1995; 81 að svipaðri aðferð væri beitt í gæðaárareikn- ingum — eða að fyrstu árin eftir meðferð vægju að minnsta kosti þyngra en síðari ólifuð ár? Einn kostur væri sá að fyrsta árið vægi 1, það næsta 0,9, hið þriðja 0,9 í öðru veldi og svo framvegis. Þar með yrðu 25 ólifuð ár 9,3 sinn- um verðmætari en eitt ár og 50 ár 10 sinnum verðmætari en eitt ár. Með þessu móti endur- speglaði gæðaárakvarðinn að minnsta kosti skár gildismat lækna og almennings og Ifktist meir eðlilegum núvirðisreikningi, auk þess sem komið væri að einhverju leyti til móts við sjónarmið hinna öldruðu (62). Ég hygg að enn ríkari ástæða sé að bera skjöld á móti lífskostakvarðanum en nokkurn tíma dólganytjastefnu gæðaárakvarðans. Gjalda ber varhuga við kenningu sem vill fast- setja eðlilegt lífsskeið (Callahan) eða hefð- bundna lœknisdóma sem fólk eigi siðferðilegan rétt á (Matthews). Túlkun þeirra Daniels og Vilhjálms Árnasonar er að vísu talsvert fágaðri en hinna en veltur þó á endanum á mjög sér- kennilegri hugmynd um jafnrétti til lífsgæða, hugmynd sem meðal annars leiðir af sér að kúgi ég þig í 30 ár og svo þú mig í önnur 30 þá hafi ekkert misrétti ríkt í samskiptum okkar! Það fullnægir naumast jafnréttiskröfu hinna öldruðu að vera tjáð að sem æskunnar eftirlæt- isbörn hafi þeir tekið út lífsgæðakvóta sinn og eigi nú, sem ellinnar olnbogabörn, ekkert eftir til skiptanna. Einn höfuðgallinn við bæði gæðaára- og lífs- kostakvarðana er sá að þeir fela báðir í sér aldursmisrétti (ageism). Það er að vísu dulbúið með ýmsum hætti en hinir öldnu hafa skilið fyrr en skellur í tönnunum og brugðist harka- lega við víða um heim, þar á meðal á íslandi. Þannig spurði-formaður Félags eldri borgara í bréfi til Velvakanda, að aflokinni ráðstefnu um forgangsröðun, hvort hætta ætti að lækna gamalt fólk og hvort læknaeiðurinn væri gleymdur. Að auki sagði hann: „Þess gœtir að mínum dómi í vaxandi mœli að rœtt sé gáleysislega og í niðrandi tóni um gamalt fólk. Slíkt er til vansœmdar þeim sem það gera. Þessi hópur hefur skilað þjóðfélagi okkar sínu dagsverki og velþað. Þœr kynslóðir sem nú eru á gamalsaldri eiga stœrstan þáttinn í þeirri umbyltingu til hins betra sem orðið hefur á þjóðfélagi okkar á þessari öld. Þeim se'þökk." (63) ^ Við það sjálfsagða réttlætissjónarmið sem fram kemur í orðum formannsins — að ein- staklingar sem auðgað hafi lífið í kringum sig langt umfram það sem þeir glötuðu sjálfir eigi síst skilið að hamingjubann falli þeim til handa á gamals aldri — má bæta hreinræktaðri nytja- rökum: Hætt er við að með því að gera aldraða að blóraböggli alls útgjaldaauka heilbrigðis- kerfisins firrum við okkur ábyrgð á að leita annarra leiða til að hefta þennan vöxt og við- höldum þannig ríkjandi ástandi (64). Það má vel satt vera að hinir öldnu liggi best við höggi (lífaldur er hlutlægur mælikvarði sem auðvelt er að festa hendur á) (65) en ekki er þar með sagt að það sé réttlátt — eða rétt — að leita umfram allt höggstaðar á þeim. Fáir í röðum aldraðra yrðu líklega til að taka undir þau orð Vilhjálms Ámasonar að Skefjar settar sé „afbragðsbók" (66). Callahan gengur raunar manna lengst í mismunun gagnvart gömlu fólki, svo að stappar nærri öfgum á köfl- um, til dæmis þegar hann vill meina því um alla marktæka læknishjálp eftir að ákveðnum aldri er náð, óháð vilja þess og aðstæðum að öðru leyti. Margt af því sem Callahan segir um ellina og mat okkar á henni er þó allrar athygli vert. Hann bendir til dæmis á að þegar öllu sé á botninn hvolft kunni viðhorf okkar til stöðu hinna öldruðu í forgangsröðinni að markast af öðru en hugmyndum um réttlæti eða sanngirni, nefnilega af djúprættri afstöðu okkar til eðlis og takmarkana mannlífsins. Hann greinir þar á milli „línuhyggju" og „hringhyggju." Fylgjend- ur hinnar fyrrnefndu skynji lífið sem línu sem klippt sé á að ósekju við dauðann; þeir fagni því hverri framför læknisfræðanna sem stuðlar að lengingu bærilegs lífs og voni að í framtíð- inni megi lengja meðalaldur fólks nánast í hið óendanlega. Á hinn bóginn sjái hinir síðar- nefndu, þar á meðal Callahan sjálfur, lífið fyrir sér sem náttúrulegt hringferli sem ekki beri að raska með neinum vélabrögðum; og það sé ekkert böl í því fólgið að deyja þegar hinn venjulegi tími sé kominn, jafnvel þótt einstakl- ingurinn kunni þá enn að vera vel röskur til hugar og handa (67). Ef til vill tengist andúð mín á lífskostakvarð- anum hinni ríku línuhyggju minni, er Callahan myndi nefna svo; tregðu minni að fallast á forsendur þeirrar hringhyggju sem einnig kem- ur skýrt fram í lokaorðunum í bók Vilhjálms Árnasonar. Þar snýst Vilhjálmur öndverður gegn þeirri hugsun að litið sé á hrörnun manns- ins sem óvin er „berjast eigi gegn af öllum mœtti" með því að beisla „tœkniklárinn og
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Læknablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.