Læknablaðið

Árgangur

Læknablaðið - 15.10.1995, Blaðsíða 31

Læknablaðið - 15.10.1995, Blaðsíða 31
LÆKNABLAÐIÐ 1995; 81 725 neyzlumerina og ríða sem fastast og lengst"; þvert á móti séu ellin og dauðinn ófrávíkjan- legir hlutar mannlífsins — og gefi því merkingu (68). Þetta viðhorf minnir mig um of á sjálfs- blekkingu ræktuðu kanínanna í skáldsögu Richards Adams, Watership Down, kanínanna er höfðu sætt sig við að lenda fyrr eða síðar í gini ræktenda sinna og fegruðu það hlutskipti fyrir sér. Eg hygg á hinn bóginn að sumir óvinir séu þess eðlis að rétt sé að berjast gegn þeim með kjafti og klóm, jafnvel þótt vígstaðan sé döpur; viðurkenna að minnsta kosti aldrei að einstaklingurinn eigi almennt að sama skapi minni rétt á liðsauka sem meira sígur á ógæfu- hliðina í þeim átökum. Þetta kann að vera sjálfsblekking líka — en það er þá að minnsta kosti sú sjálfsblekkingin sem ég kann betur við. Því, eins og segir í Paradísarheimt Laxness: „Sá sem búið er að kveðja í huganum, hann er dáinn." Aldur hlýtur að skipta einhverju máli við skipun fólks í forgangsröð, alveg eins og hann skiptir máli þegar við, óyfirvegað og í hita leiksins, vörpum bjarghring til unglings fremur en öldungs ef báðir eru að drukkna. En kvarði á forgangsröð í heilbrigðiskerfinu þarf sem bet- ur fer ekki að byggjast á slíku skyndiráði. Þar getum við leyft okkur að taka fleiri þætti með í reikninginn, þætti sem eðlilegt er að hafi sitt vægi, hér sem annars staðar, þegar við neyð- umst til að gera upp á milli fólks. Það segir sína sögu um eðli heimspekilegrar umræðu að besta greinin sem ég hef lesið um forgangsröðunarvandann, eftir Nicholas P. Rescher, skuli jafnframt vera sú elsta (upphaf- lega birt árið 1969) (69). Þar rekur höfundur skilmerkilega það nytjastefnuviðhorf til for- gangsröðunar sem lýst var stuttlega í lok kafl- ans Forgangskvarðarnir; að við þurfum á fjöl- þátta kvarða að halda er tekur til virkni, varan- leika, verðskuldunar, fjölskyldustöðu og væntanlegs samfélagsframlags. Það er engin hending að Rescher skuli ekki telja nytjakvarð- ann geta komist af án tilvísunar til verðskuld- unar í ljósi fyrri verka gerandans; fyrir því eru þau sjálfsögðu nytjarök að það veki hamingju hjá okkur að vita að við munum uppskera eins og við höfum til sáð og slíkt hafi því heillavæn- leg áhrif á breytni okkar til frambúðar (70). Væri þannig ekki þjóðráð að setja sem fyrst lög á íslandi er kvæðu á um að í framtíðinni (slík lög gætu að sjálfsögðu ekki gilt aftur fyrir sig!) yrðu reyksugur, kynlífsofdirfingar og drykkju- menn að greiða sjálfir fyrir bóf þeirra meina sinna sem áhættuhegðunin hefði augljóslega valdið? Ég sæi enga siðferðilega annmarka á slíkri löggjöf; þvert á móti teldi ég að hún gæti orðið til mikilla heilla fyrir samfélagið. Einhverjir kynnu nú að minna mig á fram- kvæmdavanda nytjakvarðans; setja yrði upp alls kyns ráð og dómnefndir sem vægju menn og mætu, ekki aðeins út frá hlutlægum mæli- kvörðum, svo sem aldri, heldur mörgum öðr- um og illhöndlanlegri. En nytjastefnumanni, eins og mér, þyrfti ekki að verða svarafátt við slíkum ásökunum: Flókin vandamál krefjast flókinna lausna; við leysum þau ekki með því að grípa einungis í einn þráðinn og toga í hann af lífs og sálar kröftum. Hið góða við Oregon- áætlunina er að þar var almenningur knúinn til umhugsunar um forgangsröðun, með borgara- fundum og skoðanakönnunum. Höfuðatriðið á þessari stundu er ekki að sanna gildi nytja- kvarðans eða að útfæra hann í smáatriðum, enda ekki tóm til slíks hér í ofanverðu máli, heldur að finna umræðunni um forgangsröðun einhvern skaplegan farveg og efla viðleitni þeirra sem upp á síðkastið hafa reynt að vekja hana til lífs á landi okkar, oft fyrir daufum eyrum. Ég vona að þessi grein spilli að minnsta kosti ekki fyrir þeirri viðleitni. Þakkir Höfundur þakkar heimspekingunum Atla Harðarsyni og Guðmundi Heiðari Frímanns- syni, Birni Sigurðssyni lækni og Haraldi Bessa- syni fyrrverandi rektor gagnlegar athugasemd- ir við drög að greininni. TILVÍSANIR 1. A ensku er einatt talað um „allocation..." eða „ration- ing...of scarce health resources". 2. Callahan D. Setting Limits: Medical Goals in an Aging Society. New York: Simon & Schuster, 1987. Daniels N. Am I My Parents' Keeper? An Essay on Justice between the Young and Old. New York: Oxford University Press, 1988. 3. Sjá t.d.: Torfi Magnússon. Forgangsröðun í heilbrigðis- kerfinu — Hver er ábyrgð stjórnvalda? Morgunblaðið 1994, 8. september. Einnig: Sigríður Snæbjörnsdóttir. Hver er stefnan í heilbrigðismálum? Morgunblaðið 1994, 18. september. 4. Arnason V. Siðfræði lífs og dauða. Reykjavík: Rann- sóknarstofnun í siðfræði, 1993: Kafli 6. 5. Úr lógum nr. 59/1983 um heilbrigðisþjónustu. Tilvitnun frá Árnason V, bls. 287, í (4). 6. Sjá skynsamlega og gagnrýna umfjöllun Vilhjálms. Kafli 6.2., í (4). 7. Hanson MJ. How We Treat the Elderly. f: Hastings Center Report 1994; 24 (5): 4.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Læknablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.