Læknablaðið

Árgangur

Læknablaðið - 15.10.1995, Blaðsíða 24

Læknablaðið - 15.10.1995, Blaðsíða 24
718 LÆKNABLAÐIÐ 1995; 81 það sem máli skipti sé ekki aðeins að bæta árum við líf heldur einnig lífi við ár. Við þurf- um þannig að fella harmkvœla- eða lífsgœða- stuðul inn í reikninginn. Hugsum okkur að við gefum fullkominni heilbrigði gildið 1 og dauða gildið 0. Biðjum síðan fólk að segja okkur hvað það myndi skipta á mörgum árum án meins M fyrir ár með meini M. Niðurstaðan gæti til dæmis orðið sú að fimm ár í fullu fjöri væru lögð að jöfnu við 10 ár í hjólastól; slíkt ástand hefði þá lífsgæðastuðulinn 0,5 (43). Lokajafn- an sem gæðaárasinnar, meðal annars í Oregon, styðjast við lítur því þannig út: kostnaður við meðferð — kostnaður við að sleppa meðferð (lífsgæði með meðferð — lífsgæði án meðferðar) x varanleiki í árum (44) Þess ber að geta að gæðaárakvarðinn, sem Oregon-búar ákváðu að taka upp árið 1989, gildir ekki fyrir samfélagið í heild heldur ein- ungis þá sem ótryggðir eru og reiknast undir fátækramörkum alríkisstjórnarinnar. Aðeins hluti þeirra hafði átt rétt á Medicaid (sjá kafl- ann Makró- og míkróákvarðanir) í Oregon; en með hinni nýju heilbrigðisáætlun var markmið- ið að fjölga þeim sem njóta opinberrar sjúkra- tryggingar úr fúmlega 200 þúsund manns í um 325 þúsund. Ekkert mælir þó að sjálfsögðu á móti því að gæðaárakvarða sé beitt á heilt sam- félag, í löndum þar sem heilbrigðiskerfið allt er ríkisrekið. Aðferðin sem beitt var í Oregon til að reikna út lífsgæðastuðlana er býsna merkileg. Haldnir voru nær 60 borgarafundir, auk símakannana, og síðan reynt að afmarka takmarkaðan fjölda svokallaðra sjúkdóma-meðferðarpara (það er samstæður sjúkdóms eða meins annars vegar, meðferðar hins vegar). Þau reyndust að lokum vera 709. Fyrsta forgangsröðunin, sem ein- göngu var byggð á mati almennings, þótti nokkuð óraunhæf á köflum, til að mynda fengu tannviðgerðir hærri lífsgæðastuðul en botna- langaskurður, en sérfræðinganefnd svarf slíka agnúa af og gekk frá endanlegum forgangs- lista. Þar er efst á blaði ýmiss konar bráðameð- ferð (við slysum, botnalangabólgu og svo fram- vegis), síðan mæðravernd og margs kyns lækn- ishjálp sem nýburar þurfa á að halda; neðst á listanum eru hins vegar dýrar aðgerðir sem gagnast tiltölulega fáum, læknismeðferð við smávægilegum kvillum og aðgerðir sem aðeins lengja lítillega kvalafullt líf (45). Árið 1991 hafði ríkisstjórn Oregon fjárhagslegt bolmagn til að greiða fyrir fyrstu 587 sjúkdóma-með- ferðarpörin og stefnir að því að lengja þann lista eftir því sem meiri reynsla kemst á kvarð- ann. Gagnrýni: 1) Hvernig á að reikna út lífs- gæðastuðla; veit nokkur nema sá sem reynt hefur hvaða harmkvæli fylgja tilteknum sjúk- dómum? Listinn sem almenningur í Oregon útbjó reyndist ónothæfur, en er ástæða til að ætla að betrumbætur sérfræðinganna hafi gert hann skotheldan? Rannsóknir sýna að mat lækna á harmkvælastigi sjúkdóma ræðst oft af sérfræði þeirra sjálfra; hverjum þykir sinn fugl fegurstur — eða í þessu tilfelli sársaukafyllstur (46). 2) Gæðaárakvarðinn horfir öldungis framhjá verðskuldun, tilfinningaböndum og umhyggju og hlýtur, eins og öll önnur hag- fræðileg kostnaðar- og nytjagreining (cost- benefit analysis), að leiða til dólganytjastefnu, þar sem einungis hið auðmælanlega er tekið með í reikninginn en hinu sleppt. Aldraðir eiga til dæmis nánast enga möguleika á alvöru með- ferð vegna þess hve ein breytan í formúlu þeirra verður lág. 3) Svo undarlegt sem það kann að virðast við fyrstu sýn hafa aðrir bent á að gæðaárakvarðinn feli í sér mismunun gagn- vart ungu fólki! Meinið er, segja þeir, að lífs- gæðastuðullinn er fasti, hinn sami á hvaða aldri sem viðkomandi sjúklingur er. Það er hins veg- ar miklu alvarlegri áþján fyrir mann að vera bundinn við hjólastól þrítugur en sjötugur, svo að dæmi sé tekið, og því verði tímabreytan að koma inn í reikninginn tvisvar: Ekki er nóg að varanleiki meðferðar í árum sé reiknaður út heldur þarf lfka að ljá lífsgæðastuðlinum meira vægi hjá ungum en öldnum; því að oft getur hinum síðarnefndu þótt það sætt sem hinum fyrrnefndu þykir (með réttu) óætt (47). g) Svokallaður lífskostakvarði hefur átt mjög upp á pallborðið meðal frjálslyndissinna á síð- ustu árum, ekki síst þeirra sem mest hafa mænt til réttlætiskenningar John Rawls. Samkvæmt kvarða þessum skal forgangsröð í heilbrigðis- þjónustu miðuð við að vernda eðlilegt lífs- skeið, eða þá lífskostasvið einstaklinga á hverju aldursskeiði. Hætta ber að líta á alla sjúkdóma og hrörnun sem óvini er berjast skuli gegn fram í rauðan dauðann. Það hamlar til að mynda réttum skilningi á manneðlinu að lfkja náttúrulegri öldrun við myrka vætt er leggi sjúklingana (það er hina öldruðu) að velli ef
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Læknablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.