Læknablaðið : fylgirit - 01.06.1998, Qupperneq 64

56
LÆKNABLAÐIÐ 1998; 84/FYLGIRIT 36
meiri eftir því sem hugsunarhraðinn var minni.
Þegar niðurstöðurnar eru settar í samhengi þarf að
hafa í huga að um þversniðsrannsókn er að ræða.
Því gætum við allt eins verið að horfa á áhrif vit-
rænnar skerðingar á áhættuþætti hjarta- og æða-
sjúkdóma. Til að skoða áhrif áhættuþátta hjarta- og
æðsjúkdóma á vitræna getu þarf langtímarannsókn.
E-67. Vitræn geta, hraði hugsunar og
þunglyndiseinkenni
Björn Einarsson*,**, Anclers Wallin***, Halldór
Kolbeinsson*, Nikulás Sigfússon*
Frá *Hjartavernd, **Sjúkrahúsi Réykjavíkur,
***lnstitute of Clinical Neuroscience, Dpts. of
Psychiatry and Neurochemistry, Gautaborg
Markmið: Að lýsa og bera saman vitræna getu,
hugsunarhraða og þunglyndiseinkenni.
Efniviður og aðferðir: I sjötta áfanga hóprann-
sóknar Hjartaverndar voru skoðaðir 833 karlar og
1210 konur á aldrinum 70-85 ára, sem bjuggu
heima eða á stofnunum. Þátttaka var 70%.
Tvö vitræn próf voru notuð og eitt sem mælir
þunglyndiseinkenni.
Mini-Mental Status Examination (MMSE) er
mælikvarði á vitræna getu. Hæst eru gefin 30 stig,
en færri stig lýsa skerðingu á vitrænni getu.
Digit Symbol Substitution Test (DSST) er mæli-
kvarði á hraða hugsunar. Minnst eru gefin 0 stig, en
stigaaukning lýsir hraðari hugsun.
Geriatric Depression Scale (GDS) er mælikvarði
á þunglyndi. Hæst eru gefin 30 stig, færri stig lýsa
auknum þunglyndiseinkennum.
Niðurstöður: Aldurs- og kynjamunur: Vitræn
geta mæld með MMSE minnkaði með hækkandi
aldri hjá báðum kynjum. Konur voru tveimur stig-
um lægri en karlar og vitræn skerðing var tvisvar
sinnum algengari meðal kvenna, óháð því hvaða
viðmiðunargildi voru notuð (21,23,25 stig). Þessi
munur var marktækur í öllum atriðum nema því að
skrifa setningu. Hugsunarhraði mældur með DSST
minnkaði með hækkandi aldri án kynjamunar.
Þunglyndiseinkenni mæld með GDS jukust með
hækkandi aldri meðal karla.
Samanburður á prófum: Fylgnistuðull milli
MMSE og DSST var 0,53 meðal karla og 0,55
meðal kvenna. Fylgnin var sterkari meðal þeirra
sem voru skertastir vitrænt. Fylgnistuðull milli
MMSE og GDS var 0,24 meðal beggja kynja.
Fylgnin var veikari því skertari sem þeir voru.
Fylgnistuðull milli GDS og DSST var 0,26 meðal
karla og 0,29 meðal kvenna.
Umræða: Vitræn skerðing var tvisvar sinnum al-
gengari meðal kvenna í rannsóknarhópnum (70-85
ára). Skýringarnar geta verið margar. Ein er sú að
heilabilun sé algengari meðal kvenna. Önnur er sú
að karlar með skerta vitræna getu hafi fallið úr
hópnum vegna annarra sjúkdóma. Einnig er mögu-
leiki að minni menntun og fyrri störf kvenna komi
fram í vitræna prófinu. Vitræn skerðing og hugsun-
arhraði fylgjast að. Má því ætla að minnkandi hugs-
unarhraði sé eitt af einkennum heilabilunar. Einnig
fylgjast að vitræn skerðing og þunglyndiseinkenni.
Fylgnin minnkar eftir því sem vitræna skerðingin
eykst, enda er GDS ekki talið nothæft meðal þeirra
sem eru vitrænt skertir. Þunglyndi og hugsunar-
hraði fylgjast einnig að og má því ætla að minnk-
andi hugsunarhraði sé einnig eitt af einkennum
þunglyndis.
E-68. Langvinn nýrnabilun í íslenskum
börnum
Hanna Dís Margeirsdóttir*, Magnús Böðvars-
son**, Páll Ásmundsson**, Viðar Eðvarðsson*
Frá *Barnaspítala Hringsins, **lyflœkningadeild
Landspítalans
Inngangur: Tilgangur rannsóknarinnar var að
athuga algengi, nýgengi, orsakir og afdrif íslenskra
barna, á aldrinum 0-18 ára, með langvinna nýma-
bilun á árunum 1980-1996.
Efniviður og aðferðir: Rannsóknin er afturvirk
athugun á sjúkraskýrslum barna sem greindust með
nýrnasjúkdóma á Landspítalanum, Sjúkrahúsi
Reykjavíkur og Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri
á árunum 1980-1996. Langvinn nýrnabilun var
skilgreind sem gaukulsíunarhraði (GFR) undir 70
ml/mín/l,73m2 (Schwarts formúla). Af 800 börnum
með nýrnasjúkdóma reyndust 36 hafa langvinna
nýrnabilun; 18 stúlkur og 18 drengir.
Niðurstöður: Nýgengi var 0-5,3/100.000 börn á
ári (miðgildi 2,5) og algengi: 7,6-21,8/100.000
börn á ári (miðgildi 17). Helstu orsakir voru arf-
gengir nýrnasjúkdómar 43% (n=16), reflux
nephropathy 17% (n=6), hypo-/dysplasia 17%
(n=6) og annað 21% (n=8). Nýrnaígræðsla var
framkvæmd hjá 17 sjúklingum, þar af tvisvar hjá
tveimur. Skilun var gerð hjá 15 sjúklingum, 13
þeirra fengu ígrætt nýra. Atta sjúklingar með lang-
vinna nýrnabilun hafa ekki náð lokastigs nýmabil-
un og hal'a því enn ekki þurft á skilun eða ígræðslu
að halda. Níu sjúklingar, fæddir með lokastigs
nýrnasjúkdóm, fengu líknandi meðferð og létust
skömmu eftir fæðingu.
Alyktanir: Samkvæmt okkar niðurstöðum virð-
ist langvinn nýrnabilun í börnum vera algengari á
Islandi en í öðrum vestrænum löndum. Hluti skýr-
ingarinnar kann að felast í því að níu börn, sem öll
fæddust með langvinna nýrnabilun og létust á
fyrstu þremur mánuðum ævinnar, voru tekin með í
rannsóknina.