Sagnir - 01.06.1996, Blaðsíða 7

Sagnir - 01.06.1996, Blaðsíða 7
Frægt verk Francisco de Goya: Svefn skynseminnar elur af sér ófreskjur. Upplýsingarmenn lögöu ofuráherslu á aö skynsemin stýröi öllum mannanna gerðum. Ef hugarflugið léki lausum hala, væri hætta á feröum. segir að eitt framfaraeinkenni aldarinnar sé hnignun hjátrúar: Skynsemin tók ... ad reka hjátrú í útlegd, en uppgntva náttúrlegar ors- akir til margs, sem þessi ádur hafdi svo lengi eignad yfirnáttúrlegum og einmidt Djofulsins verkunum ... Þvi er, og það er þér ecki litil Æruminn- íng, um þína tíð ollum ofsóknum fyrir kukl, ollum brennum og lifl- átum saklausra fyrir svo nefndann galdur oldúngis hætt ... Draugar dóu svo út med þeim, ad þegar gjordist hér á þeim ekla.11 Áhugaleysi um upplýst viðhorf? Hugmyndafræði og viðhorf einstakra íslenskra upplýsingarmanna hafa verið rannsökuð talsvert og ýmislegt rætt og ritað um tilraunir þeirra til að breiða boðskapinn út með fræðsluritum fyrir almenning. Minna hefur verið fjallað um áhrif stefnunnar meðal óbreyttra Islend- inga, viðtökur einstakra hugmynda og hversu lengi upplýst viðhorf voru að festast í sessi. Arangur af baráttunni gegn útbreiddri vætta- og draugatrú virðist ekki hafa orðið mikill fyrst I stað — a.m.k. ekki jafn mikill og Magnús Stephensen lét í Eftirmtelum átjándu aliar. Alþýðan var fast- heldin á siði sína og sagnaskemmtun.12 Þess eru jafnvel dæmi frá fyrstu áratugum 19. aldar að prestar og fyrirmenn segi frá eigin reynslu af draugum og þess er vart að vænta að almenningur hafi verið vantrúaðri á yfirnáttúrulegar verur en höfðingjarnir. Lýsing Magnúsar á útrým- ingu drauga og útlegð hjátrúar á 18. öld stenst því ekki, enda deilir hann sjálfur hart á útbreidda draugatrú í mörgum rit- um sem komu út eftir 1800.13 í Utvöldum smásögum sem út komu 1822 segir Magnús um alþýðumenninguna: ... lestur til dægrastyttíngar i Islands lánga vetrrar svartnætti eru helzt fornar, magrar frekju timaníia Sogur, af vígum, mordum, mordbrennum, nídingsverkum og svikrádum, goldr- um, hjátrú og draugum á vorri egin fóstur jordu — því útlendar, alls ómerkar og enn skadvænni Lyga- sogur, nefni eg ecki ...I4 Vera kann að það hafi haft sitt að segja að ólíkt forverum sínum virðist Geir Vídalín, biskup yfir Islandi frá 1801, að öðru jöfnu hafa verið umb- 7 — Sagnir 1996 urðarlyndur og aðgerðalítill í að halda boðskap upplýsingarinnar gegn þjóðtrú að mönnum. Hann leyfir sér jafnvel að vísa sjálfur að gamni sínu til vættatrú- arinnar í bréfi til Islandsvinarins Georgs Mackenzie, þar sem hann bendir honum á heppilega fylgdarmenn: „... Guðmund- ur Jónsson mun greiða yður aðgang að hinum forna fjallbúa, Bárði Snæfellsás, en án hans forsjár verður Snæfellsjökull vart eða ekki sigraður."15
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92

x

Sagnir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Sagnir
https://timarit.is/publication/1025

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.