Sagnir - 01.06.1997, Blaðsíða 108

Sagnir - 01.06.1997, Blaðsíða 108
Helgi Skúli Kjartansson Samanburður á svartadauða 02 stórubólu Ég vil þakka ykkur, kæru sagnfræðinem- ar, fyrir að gefa mér tækifæri til að taka þátt í þessum umræðum — um efni sem mér er jafnan hugleikið, auk þess sem mér er sómi að vera leiddur fram i félags- skap þeirra ágætu fræðimanna sem hér hafa talað á undan mér. „Ef við berum saman bein- ar lýsingar á stórubólu og á plágunum, bá kemur í Ijós að eðli beirra virðist mjög ólíkt, en bað eru afleiðing- arnar sem freistandi er að bera saman." Ég kann ykkur einnig þökk fyrir að hafa falið mér umræðuefni sem er bæri- lega afmarkað fyrir stutta tölu, og þó spennandi í sjálfu sér: Samanburð á plág- um 15. aldar við stórubólu, þá einu stór- kostlegu drepsótt sem gengið hefur yfir Island i nokkurn veginn fullu ljósi sögu- legra heimilda. Um manndauða í stórubólu eru beinar heimildir, einkum í annálum, sem Jón 2 Steffensen hefur unnið úr til nokkurrar hlítar. Allsherjarmanntal 4-5 árum fyrir bóluna og manntal í þremur sýslum rösk- um 20 árum eftir hana hjálpa til við að setja hana í fólksfjöldasögulegt samhengi - þau hafa bæði verið gefin út i heild og unnið úr þeim tölfræðilega í hagskýrsl- um. Þá er Jarðabók Árna og Páls samin á árunum kringum bólu og geymir miklar beinar upplýsingar um afleiðingar hennar á byggð, auk þess sem bera má saman upplýsingar hennar sem teknar eru fyrir og eftir bólu. Hér við bætist lítilræði af varðveittum prestsþjónustubókum og sóknarmannatölum, og svo ýmiss konar heimildir um byggðar jarðir og ábúendur. Úr öllu þessu hefur verið unnið að nokkru marki, og þó engan veginn allt sem nota mætti til skilningsauka á farsótt- arsögunni. Nóg vitum við þó til þess að freisting- in er löngu orðin ómótstæðileg að nota stórubólu sem eins konar líkan að stórfclldri drcpsótt sem síðan megi beita til að glögg- va skilning sinn á öðrum skæðum sóttarf- aröldrum, og þá einkum plágunum tveimur á 15. öld. Ef við berum saman beinar lýsingar á stórubólu og á plágunum, þá kemur í ljós að eðli þeirra virðist mjög ólíkt, en það eru afleiðingarnar sem freistandi er að bera saman. Annars vegar afleiðingar sem við höf- Skorið i kýli á pcslarsjúktingi. Óliklcgl cr að annálarilamr liafi gctað ruglast á kýlapcst og bólusétt. 106 SAGNIR
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Sagnir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Sagnir
https://timarit.is/publication/1025

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.