Tímarit Máls og menningar - 01.06.1960, Blaðsíða 81

ALÞJOÐAMAL OG ÞJOÐERNI
EFTIRMÁLI ÞÝÐANDA
Það, sem einkum er umhugsunar-
vert í ræðu próf. Ravila fyrir okkur
Islendinga, er þetta: Ef lifandi, erlent
tungumál kemst í ráðandi aðstöðu í
lífi smáþjóðar, útrýmir það smátt og
smátt þjóðlegri menningu hennar,
vegna þess að hin erlenda þjóðtunga
flytur óhjákvæmilega með sér sína
eigin menningu, sem með tímanum
kæfir undir sér menningu smáþjóð-
arinnar. Við hljótum að spyrja: Eru
nokkrar forsendur nú þegar fyrir því,
að þvílík raunasaga geti gerzt hér í
okkar landi? Er svo komið, að ís-
lenzk tunga og menning fljóti nú þeg-
ar að þeim feigðarósi, sem próf. Ra-
vila verður svo tíðrætt um? Við skul-
um athuga það mál ofurlítið nánara.
Það er öllum íslendingum ljóst, að
ensk eða öllu fremur amerísk tunga
og menning hefur sett og setur æ rík-
ara mark á íslenzkt þjóðlíf. Ekkert er-
lent mál er kennt jafn mikið og mark-
visst i skólum landsins, og gengur
skólamönnum vissulega ekki nema
gott eitt til. Við íslendingar erum illa
settir á alþjóðavettvangi með okkar
Iíttþekkta mál: fáum þjóðum er meiri
nauðsyn á kunnáttu í málum. Það er
almenn skoðun hér, að enskuþekking
sé einhver töfralykill að veröldinni,
þótt tölfræðilegar staðreyndir tali hér
öðru máli. (Fyrir allskömmu lét Un-
esko fara fram athugun meðal vís-
indamanna í 21 landi, sem leiddi í
ljós, að aðeins 30% hinna aðspurðu
vísindamanna kunnu ensku. Ef svo er
um menntamennina, hvað þá um hina
síður lærðu!) Þessar aðstæður, að
viðbættum miklum óróðri fyrir auk-
inni og bættri enskukennslu, hafa
lagzt á eitt með að ýta undir ensku-
nám hérlendis. Ekki fer hjá því, að
ensk og amerísk menningaráhrif
fylgja hér trútt í kjölfarið. Er ástæða
til að ætla, að þau áhrif fari stöðugt
vaxandi með aukinni alúð, sem lögð
er við enskukennslu og enskunám í ís-
lenzkum skólum. Nú er í sjálfu sér
ekki nema gott eitt að segja um það
að bæta kennsluaðferðir í því skyni,
að árangur kennslunnar verði meiri
og betri. En önnur hlið er á þessu
máli, nefnilega þessi: Hve langt er
hægt að ganga í þessu efni án þess að
það bitni á íslenzkri menningu? Hér
á aukið enskunám að vísu ekki eitt
hlut að, heldur og nám í öðrum þjóð-
tungum, sem einnig er rækt til muna í
íslenzkum skólum. Má ef til vill rekja
sífellt vaxandi skeytingarleysi um ís-
lenzka menningarerfð meðal æsku-
fólks til allra þeirra erlendu áhrifa,
sem fylgja síauknu námi lifandi þjóð-
tungna í skólum landsins? Hér er þó
enskunámið þyngst á metunum, ekki
sízt fyrir þá sök, hversu íslenzkt þjóð-
líf gegnsýrist nú æ meir amerískum
áhrifum á flestum sviðum. Stöðug
dvöl amerískra hersetumanna í land-
inu, látlaust flóð amerískra bóka,
blaða og kvikmynda inn í landið, sí-
223