Tímarit Máls og menningar - 01.06.1960, Blaðsíða 91

UMSAGNIR UM BÆKUR
í einu af fyrstu verkum sínum, „Bréfi til
I,áru“, sagði hann: „Ég er gæddur Jieirri
dýrmætu náðargáfu aff geta séð alvarlega
hluti í broslegu ljósi.“ I’etta sambland af
alvöru og skopi einkennir verk þessa rit-
höfundar, en jafnframt einnkennast þau af
tveim öðrum eiginleikum, sem virðast
mættu andstæður — raunsæi og rómantík.
Hinn kommúnistíski rithöfundur Þór-
bergur Þórðarson er eindreginn andfasisti
og traustur vinur Ráðstjórnarríkjanna. Árið
1933 birti hann grein á móti Hitler og fas-
isma í Alþýðublaðinu. Var hann sóttur til
sakar fyrir hana að kröfu þýzka konsúlats-
ins og dæmdur í fjársektir. Allt frá því hann
gaf út ferðabók sína frá Ráðstjórnarríkjun-
um, sem hann nefndi í skopi „Rauðu hætt-
una“ (1935), hefur hann unnið að því að
styrkja vináttuböndin milli hinna tveggja
þjóða bæði með greinum sínum og ræðum
og sem varaforseti Menningartengsla fs-
lands og Ráðstjórnarríkjanna.
Segja má, að „í kompaníi við allífið" sé
yfirlit um ævistarf bans. Bókin hjálpar oss
til að skilja bókmenntastörf hans og lífs-
speki.
Allt frá upphafi hefur heiðarleiki og
sannleiksást einkennt ritverk hans. „Fyrsta
krafa til bókar á að vera sú, að hún verki
sannfærandi.“ „Sjólókoff ... sagði nokkurn
veginn það sama og ég hafði sagt um sann-
leikann og fólkið, að fólkið mætti ekki geta
gengið úr skugga um. að höfundurinn færi
rangt með,“ segir Þórbergur.
„Eg hef ekki skapað persónur. Eg hef
lyft lifandi fólki upp á hærra svið og tekizt
oftast að segja þannig frá á meira eða
minna skáldlegan hátt. Það er minn skáld-
skapur. Ég hef valið þessa leið. Ég hef ekki
haft neinn áhuga á að „búa til“ persónur
... Ég er ein helzta persónan í öllum mín-
um „skáldsögum“. Af því halda sumir, að
ég sé mjög egósentrískur. En það er ekki
rétt. Ég get gert þetta, af því að ég er lítið
egósentrískur ... Egósentrískur maður
minnist yfirleitt ekki á sjálfan sig. Ilann er
helgidómur, leyndardómur, sem ekki má
sýna neinum lifandi manni inn í. En ég
skrifa svona um sjálfan mig, af því að ég er
eina persónan undir sólinni, sem ég þykist
þekkja."
Svo margbreytileg eru þau málefni, sem
á góma ber, að það mundi fylla heilar síður
einungis að telja þau öll upp. Heppilegasta
úrræðið fyrir mig verður að leitast við að
gefa almenna hugmynd um bókina.
Matthías Johannessen er ekki kommún-
isti. Eftir því sem ráðið verður af tóninum
í spurningunum hans, er hann raunveru-
lega fjandsamlegur kommúnistum. Hann
starfar hjá hinu borgaralega Morgunblaði
og er fulltrúi þeirrar tegundar borgaralegr-
ar blaðamennsku, sem Þórbergur lýsir í
þessari sömu bók sem bletti á þjóðinni. Ef
Þórbergur segir eitthvað jákvætt um Ráð-
stjórnarríkin, þá bregzt það ekki, að Matt-
hías kemur óðar með spurningu eða at-
hugasemd, sem að hans áliti getur orðið til
þess að setja höfundinn í bobba eða vekja
efasemdir varðandi orð hans.
Þórbergur skýrir þessa afstöðu, þar sem
hann talar á einum stað í bókinni um á-
stæðurnar fyrir því, að íslenzkir afturhalds-
sinnar reyna að kveikja hatur gegn Ráð-
stjómarríkjunum. „Þetta hatur er runnið
frá þeim hópum manna hér á landi, sem ótt-
ast, að sósíalisminn í Rússlandi breiðist út
og þeir tapi gróðaaðstöðu sinni í landinu.
Til þess að forðast þetta er rekinn þindar-
laus hatursáróður gegn rússneskum sósíal-
isma og Rússum í heild. Með því á að binda
fyrir augu almennings, svo hann sjái ekki
afrek sósíalismans og geri sig ánægðan með
skipulag hins kapítalíska þjóðfélags.“
Oftsinnis víkur hann máli sínu að tólf
mílna fiskveiðilögsögu íslands, sem Bretar
neita að viðurkenna. Undir herskipavernd
héldu þeir áfram að veiða í íslenzkri land-
233