Tímarit Máls og menningar - 01.06.1960, Blaðsíða 92

TÍMARIT MÁLS OG MENNINGAR
helgi. Hvemig má það þá vera, spyr höf-
undurinn, að Bretar séu vinir okkar, en
Rússar óvinir?
Einn af ræðumönnunum í afmælishófi
Þórbergs sagði: „I hvert sinn sem hann tek-
ur sér penna í hönd, þá er það í þjónustu
lífsins og sannleikans. Og einmitt þess vegna
verða verk hans listaverk ... Málstaður
mannkynsins í dag er sósíalismi og komm-
únismi. Þeim málstað hefur Þórbergur verið
trúr alla ævi ... Mikill fjöldi landa þinna
lítur á þig sem kyndilbera sannleikans."
Að öllu þessu sögðu er naumast þörf á að
taka það fram, að höfundurinn lítur svo á,
að kommúnískt heimssamfélag sé framtíð
mannkynsins.
Þórbergur Þórðarson hefur aðdáanlega
frásagnargáfu, ágætt minni og næma kvmni-
gáfu. Af þessum sökum er „I kompaníi við
allífið" skemmtileg bók og heillandi aflestr-
ar.
Vér höfum skilgreint stíl Þórbergs sem
sambland af raunsæi og rómantík, alvöru
og skopi. Það gæti vakið þá hugmynd, að
hann væri „íslenzkur Heine“ eða „íslenzkur
Shaw“. Nei, Þórbergur Þórðarson er alger-
lega sérstæður rithöfundur og verður ekki
líkt við neinn annan, jafnvel þó að fyrirvar-
inn „íslenzkur“ fylgi með.
Eitt athyglisvert atriði enn. Þórbergur
minnist oft í samtölum sínum á spíritisma.
Áhugi hans á þessu efni kann að standa í
sambandi við tilhneigingu hans til að rísa
gegn öllum stirðnuðum kennisetningum og
áhuga hans yfirleitt á líttkönnuðum fyrir-
bærum. Eða kannski stafar hann af dálæti
hans á þverstæðum, eða kannski er það
bara ein sérvizka hans, af sama toga og það,
þegar hann neitar að aka í bíl eða fara í
lyftu eða nota ritvél.
Þó að aldur færist nú yfir Þórberg, er
hann samt enn afkastamikill rithöfundur.
Ilann hefur á síðustu árum gefið út nokkur
bindi af sjálfsævisögu í skáldsöguformi, sem
hlotið hefur verðskuldaðar vinsældir.
Hann segir um sjálfan sig, að sig hafi
aldrei langað til að verða neitt sérstakt, og
hafi hann orðið eitthvað, sé það einskær til-
viljun. Um það má deila. Það er ekki af til-
viljun, að Þórbergur varð víðlesinn og ást-
sæll rithöfundur. Frægð hans er afleiðing
af falslausri þjónustu hans við sannleikann.
V. Berkov.
(Þýtt úr sovézka tímaritinu Nýir tímar.)
íslenzk fornrit, XIV. bindi.
Kjalnesinga saga. Jökuls þáttr
Búasonar. Víglundar saga.
Króka-Refs saga. Þórðar saga
hreðu. Finnboga saga. Gunnars
saga Keldugnúpsfífls.
Jóhannes Halldórsson gaf út.
Hið íslenzka fornritafélag,
Reykjavík 1959.
rið 1756 var eitthvert hið merkasta í
sögu íslenzkrar fornritaútgáfu. Það ár
komu út norður á Hólum í Hjaltadal tvö
bindi af fomsögum, og kölluðust bindin:
Agœtar fornmannasögur og Nokkrir marg-
fróðir söguþœttir. Um það bil tuttugu áram
áður hafði Danakonungur lagt blátt bann
við lestri íslenzkra fomsagna, og lágu við
því þung viðurlög, ef út af var brugðið.
Prestum var ætlað það smánarlega hlutverk
að fylgjast með því, að lestri fornsagna væri
hætt á íslenzkum heimilum. En íslenzkri
prestastétt skal það sagt til hróss, að hún
mun lítt hafa sinnt þessari undarlegu fyrir-
skipun, og sagnalestur hélt áfram að vera
vinsælasta skemmtun þjóðarinnar enn um
skeið. Tilskipanir Danakonungs virðast því
hafa haft lítil áhrif. Hér eins og oft í við-
skiptum Dana og íslendinga kemur bert í
ljós sá reginmunur, sem var á menningu
234