Tímarit Máls og menningar - 01.06.1960, Qupperneq 84

TIMARIT MALS OG MENNINGAR
andlega arfleifð þjóðarinnar og liafi gerzt
annað tveggja, nema hvorttveggja væri:
hlægileg hermifífl erlendrar tízkumenning-
ar ellegar sjúk örverpi úrkynjaðra borgara.
Aköfustu talsmenn yngri kynslóðarinnar
telja hinsvegar að gamla ljóðformið sé
orðið úreltur skynjanamiðill sem höndli
ekki inntak hins nýja tíma, heldur reyni að
bjargast á steinrunnu og innantómu hátta-
kerfi. Milli þessara tveggja skauta rólar svo
þorri lesenda og veit varla í þennan heim né
annan.
Hér er um meira vandamál að ræða en
sumir kynnu í fljótu bragði að ætla, því í
sannleika sagt grípur það inn í sjálfa kviku
þjóðmenningarinnar. Sé það ekki einskær
veizlulygi að skáldskapurinn — og þá ekki
sízt ljóðið — hafi bjargað lífi íslendinga á
liðnum öldum, þá gæti það orðið örlagaríkl
ef slík bjargvættur yrði allt í einu að mein-
vætti í augum þess hluta þjóðarinnar sem
föstustum fótum stendur á grunni fortíðar-
innar. Það virðist þessvegna mikils um vert,
ef talnabandið góða á ekki að slitna, að
allir ljóðunnendur, hvort heldur af gamla
skólanum eða nýja, reyni að komast til sam-
eiginlegs skilnings á vandanum — og ein-
blíni ekki um of á keisarans skegg.
Þetta flýgur mér óhjákvæmilega í hug
um leið og ég fletti tveim nýjum bókum eft-
ir rúmlega tvítuga höfunda, sem ég tel eiga
erindi til eldri sem yngri lesenda vegna þess
hvemig þar er reynt að túlka einmitt þau
tvö meginfyrirbæri þjóðlífsins sem valda
fyrrnefndri spennu milli kynslóðanna.
2
Hér er þá fyrst Tannfé handa nýjum
heimi, ljóðabók eftir Þorstein Jónsson frá
Hamri sem Ásta Sigurðardóttir hefur prýtt
myndum. Skáldið helgar Dagnýju dóttur
hjóna útgáfuna og gegnt tileinkuninni birt-
ist fyrsta myndin: ung og björt hulda sem
réttir fram lófa með glóandi steini í. Hún
veldur því að maður skoðar einnig hinar
myndirnar þegar í stað. Eg er engi kunn-
áttumaður á þessu sviði, en þó virðist mér
sem þær beri höfundi sínum, hinni gáfuðu
skáldkonu, fagurt vitni: séu stílhreinar og
sumar gæddar sjaldgæfu yfirbragði tiginnar
bernsku.
Inngangsl jóð bókarinnar er á þessa leið:
Það býr maður í húsi og dvelur fyrir sér við
flökt hamhleypunnar í snœljósinu; í húsi
þessu er eilífrökkvað; í húsi þessu kemur
óttinn á brjóst sofanda og vefur honum
drauma.
I fyrsta kafla stendur svo skáldið við
kynjatré veruleikans sem það neyðist til að
gista og skoða. Og uppruninn segir brátt til
sín: fjármaðurinn, sonur bónda, minnist
lífsgilda bernskustöðvanna, hann veit að
þau bíða hans enn, en „hornið er löngu
þeytt“. Jafnvel þokan hefur snúið baki við
gömlum vini -— liðnir dagar eru aðeins
draumsveipar. Skáldið hefur eignazt barn,
nýjan heim, og gefur því „ofurlitla undrun“
í tannfé. Von þess líkist fornri þulu. Og í
kaflalok er smalinn orðinn skógarmaður,
sekur í sinni heimamörk, en segist þó
„hvergi fara né leita hælis í öðrum skóg-
um“.
I öðrum kaflanum ríða dæmdir menn
fyrir björg, en eggteinninn á sverði skálds-
ins er blánaður. Umhverfið verður æ vá-
legra:
Þúngur stormur sem þrœðir í skógi
þyrnóttan veg
kaldur stormur og kvikur af rógi
ástin mín sofðu, ef eitthvað skeður
ég er hér vopnaður: mörg eru veður
og undarleg.
Svo fast sækir arfleifðin á að hvert kvæð-
ð af öðru verður háttbundið. Þeystur er
helvegur og náttfarar lesa jökultroðninga
226