Peningamál - 01.06.2005, Qupperneq 47

RÆÐA FORMANNS BANKAST JÓRNAR
Á ÁRSFUNDI SEÐLABANKANS 2005
P
E
N
I
N
G
A
M
Á
L

2
0
0
5
•
2
47
liði, en útgáfa nýrra atvinnuleyfa jókst um nálega helming á árinu
2004. Nýjum atvinnuleyfum hefur þó ekki fjölgað síðustu 3 mánuði
frá sama tíma í fyrra. Aukinn innflutningur vinnuafls skýrist að hluta
af starfsmannaþörf til stóriðjuframkvæmda, en hann jókst einnig í
öðrum greinum.
Mikilvægt að dragi úr verðbólgu svo kjarasamningar haldi
Kjarasamningar sem gerðir voru á almennum vinnumarkaði á fyrri
hluta síðasta árs voru í aðalatriðum samhljóða, og samræmast kostn-
aðaráhrif þeirra í megindráttum verðbólgumarkmiði Seðlabankans.
Samningarnir eru til fjögurra ára, en reynt getur á uppsagnarákvæði
þeirra tvisvar á samningstímabilinu, í lok áranna 2005 og 2006, stand-
ist ekki forsendur þeirra um að verðlagsþróun verði í takt við verð-
bólgumarkmið Seðlabanka Íslands og kostnaðarhækkanir sem í þeim
felast verði almennt stefnumarkandi á vinnumarkaði. Af þessu sést
m.a. hversu mikilvægt það er að verðbólga verði sem næst verð-
bólgumarkmiðinu þegar líða tekur á árið.
Óraunhæft að Seðlabankinn geti stillt af gengið
Þegar verðbólgumarkmið var tekið upp var jafnframt horfið frá fast-
gengisstefnu og gengi látið fljóta og ráðast á markaði. Reynslan hefur
sýnt að með frjálsu flæði fjármagns milli landa er ógerlegt að seðla-
banki stýri genginu. Ákvarðanir Seðlabanka Íslands í vaxtamálum hafa
vissulega áhrif á nafngengið, en margir aðrir þættir hafa þar einnig
áhrif. Það er því með öllu óraunhæft að gera þær kröfur til Seðlabank-
ans að hann stilli gengið af með einhverjum hætti og finni rétta
blöndu af vöxtum og gengi, hver sem hún er. Til þess þyrfti bankinn
að hverfa frá verðbólgumarkmiði eða taka þyrfti upp gjaldeyrishöft
sem er auðvitað óraunhæft. Eftir veikingu krónunnar í upphafi síðasta
árs var gengi hennar fremur stöðugt uns það styrktist töluvert undir
árslok. Eftir áramót hélt það áfram að styrkjast og hefur ekki í mörg
ár verið sterkara en það er nú.
Seðlabankinn varaði við raungengishækkunum í kjölfar
stóriðjuframkvæmda ...
Gengi krónunnar hefur mikil áhrif á íslenskan þjóðarbúskap. Það hefur
bein áhrif á verðlag innfluttrar og útfluttrar vöru og þjónustu. Saman-
lagt verðmæti út- og innflutnings hefur undanfarin ár numið um 75-
80% af landsframleiðslu. Raungengi má skilgreina sem hlutfallslega
þróun verðlags eða launakostnaðar á einingu í heimalandi annars
vegar og viðskiptalöndunum hins vegar frá tilteknu grunnári og mælt
í sama gjaldmiðli. Hækkun raungengis krónunnar felur í sér að verðlag
eða launakostnaður hér á landi hefur hækkað meira en í viðskipta-
löndunum að teknu tilliti til gengisbreytinga. Samkeppnisstaða inn-
lendra aðila hefur með öðrum orðum versnað. Þegar ákvörðun var
tekin um þær umfangsmiklu stóriðjuframkvæmdir sem nú standa yfir
var alveg ljóst að raungengi krónunnar myndi hækka verulega, og
hefur Seðlabankinn margoft gert grein fyrir því í ræðu og riti. Raun-
gengið myndi einkum hækka vegna hækkunar nafngengis sökum
mikils innstreymis fjár frá útlöndum. Tækist ekki að hafa hemil á verð-
bólgu myndi raungengi einnig hækka af völdum hennar.
Nafngengi1 og raungengi krónunnar
1. ársfj. 1998 - 1. ársfj. 2005
Mynd 3
1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4
1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005
70
80
90
100
110
120
1. ársfj. 1998 = 100
Nafngengi
Raungengi miðað við hlutfallslegt neysluverð
Raungengi miðað við hlutfallsleg laun

1. Styrking nafngengis krónu (lækkun gengisskráningarvísitölu) er sýnd
með hækkandi ferli.
Heimild: Seðlabanki Íslands.