Peningamál - 01.06.2005, Qupperneq 48

P
E
N
I
N
G
A
M
Á
L

2
0
0
5
•
2
48
... og hefði hækkun þess ekki átt að koma á óvart
Viðfangsefnið hefur því öðru fremur verið að hafa stjórn á fram-
vindunni, og að mati Seðlabankans hefði versta leiðin verið sú að
raungengið hækkaði vegna aukinnar verðbólgu innanlands. Slíkt
þekkjum við af biturri reynslu og gafst hvorki vel fyrir atvinnuvegi né
heimilin í landinu. Leið Seðlabankans var því sú að hækka stýrivexti
bankans með tilheyrandi hækkun á nafngengi og reyna þannig að
koma í veg fyrir að raungengið hækkaði af völdum verðbólgu. Miður
aðhaldssöm peningastefna kynni að leiða til lægra nafngengis um
skamma hríð, en ekki lægra raungengis til lengdar. Lægri vextir hefðu
að lokum í för með sér meiri verðbólgu og hækkun launa. Það myndi
svo sennilega færa raungengið að endingu í svipað horf og yrði ef
aðhaldssamri peningastefnu væri fylgt í upphafi. Meginmunurinn felst
í því að verðbólga væri mun meiri þegar kæmi að óhjákvæmilegri
aðlögun gengis við lok framkvæmda. Enginn vafi er á því að hið háa
raungengi er erfitt fyrir útflutnings- og samkeppnisgreinar, en vitað
var að slíkt erfiðleikatímabil kæmi og stæði meðan framkvæmdir væru
í hámarki. Það hefði því ekki átt að koma neinum á óvart. Ef ekki hefði
verið gætt aðhalds í peningamálum nú og við sætum uppi með mikla
verðbólgu og hátt raungengi í lok þensluskeiðs yrðu þessar atvinnu-
greinar hins vegar í enn erfiðari stöðu. Strangt aðhald sem kæmi fyrst
til á þeim tíma kynni auk þess að leiða til erfiðleika og áfalla í fjármála-
kerfinu með afleiðingum sem erfitt er að sjá fyrir.
Sveiflur raungengis á Íslandi ekki meiri en í öðrum löndum
Í sögulegu samhengi stefnir í að raungengi á þessu ári verði með
hæsta móti. Ólíklegt er að svo hátt raungengi geti staðist mjög lengi.
Mikilvægt er að aðlögun þess verði með sem mýkstum hætti. Í þessu
samhengi bendi ég á úttekt í síðasta hefti Peningamála þar sem gerð
er grein fyrir því að sveiflur raungengis á Íslandi eru alls ekki meiri en
í öðrum löndum, t.d. þeim löndum sem búa við verðbólgumarkmið
og við berum okkur einatt saman við. Hitt er svo annað mál að vægi
utanríkisviðskipta í hinum ýmsu ríkjum er misjafnt, og því hafa sveiflur
í gengi gjaldmiðla ólík áhrif á heimili og fyrirtæki í einstökum löndum.
Útrás íslenskra banka kallar á breytt verklag
Í lögum um Seðlabanka Íslands segir að hann skuli stuðla að stöðugu
verðlagi og jafnframt að virku og öruggu fjármálakerfi, meðal annars
greiðslukerfi innanlands og við útlönd. Ég mun ekki að þessu sinni
gera fjármálastöðugleika að sérstöku umtalsefni. Ástæðan er sú að
Seðlabankinn hyggst gefa út sérstaka skýrslu í næsta mánuði um
fjármálalegan stöðugleika, og þar mun koma fram mat bankans á
stöðu fjármálakerfisins. Ég ætla þó að nefna hér tvennt sem tengist
mjög fjármálalegum stöðugleika. Annað er eftirtektarverð útrás
íslenskra banka sem hefur mikil áhrif á fjármálakerfið. Bankarnir verða
fyrir vikið óháðari sviptingum í íslenskum þjóðarbúskap en áður vegna
þess hve umsvif þeirra hafa í miklum mæli færst til annarra landa. Um
leið verða þeir næmari fyrir áföllum sem eiga upptök sín á erlendum
mörkuðum. Þetta kallar á breytt verklag í Seðlabankanum. Ég lýsi
þessum breytingum ekki nánar hér, en þær voru reifaðar í Peninga-
málum á sl. hausti.
RÆÐA FORMANNS BANKAST JÓRNAR
Á ÁRSFUNDI SEÐLABANKANS 2005