Peningamál - 01.06.2005, Síða 51

RÆÐA FORMANNS BANKAST JÓRNAR
Á ÁRSFUNDI SEÐLABANKANS 2005
P
E
N
I
N
G
A
M
Á
L

2
0
0
5
•
2
51
og bera vott um mjög aukinn skilning á ýmsum lögmálum efnahags-
lífsins. Það er eðlilegt að skiptar skoðanir séu á aðgerðum Seðla-
bankans á aðhaldstímum eins og nú. Bankinn fagnar opinberri um-
ræðu og er reiðubúinn til þátttöku í henni. Ég vil nota þennan vett-
vang til að gera að umtalsefni örfá atriði sem uppi hafa verið í umræð-
unni að undanförnu.
Ákvarðarnir í vaxtamálum koma ekki að fullu fram fyrr en
eftir 1-2 ár
Stundum er því haldið fram að peningastefnan skili ekki árangri vegna
mikils innstreymis erlends lánsfjár. Því heyrist og fleygt að peninga-
stefna Seðlabankans hafi aðeins áhrif í gegnum gengi krónunnar, en
ekki á langtímavexti og síst á verðtryggða vexti. Víst er að aðhalds-
söm stefna í peningamálum hefur veruleg áhrif á gengið til hækkunar.
Það dregur úr verðbólgu í bráð. Vaxtahækkanir Seðlabankans hafa
einnig skjót áhrif á peningamarkaðinn, og aðrir vextir til fárra mánaða
eða ára verða fljótlega fyrir áhrifum. Vaxtaákvarðanir Seðlabankans
hafa einnig áhrif á langtímavexti, bæði verðtryggða og óverðtryggða.
Allar rannsóknir hér á landi sem annars staðar staðfesta það, en þetta
tekur langan tíma, og þess vegna verður peningastefnan að vera
framsýn. Ákvarðanir í vaxtamálum sem teknar eru nú koma ekki að
fullu fram í langtímavöxtum fyrr en eftir 1-2 ár. Umræðan snýst einatt
of mikið um skammtímaáhrif stefnunnar í peningamálum. Hér þarf að
líta fram á veg og hafa í huga þau áhrif sem koma ekki fram fyrr en
eftir nokkur misseri. Það er eindregin skoðun Seðlabankans að vaxta-
breytingar á Íslandi hafi sömu áhrif að lokum og vaxtabreytingar í
öðrum löndum, með öðrum orðum að hin almennu efnahagslögmál
gildi jafnt hér sem annars staðar.
Breyting á bindiskyldu ógagnsæ aðgerð og getur komið
misjafnlega niður á lánastofnunum
Þegar aðhaldssöm peningastefna er farin að segja til sín og koma
niður á tilteknum atvinnugreinum er eðlilegt að spurt sé hvort ekki
megi finna aðrar leiðir og mildari sem komi helst ekki við neinn. Í leit
að slíkum leiðum hefur t.d. verið nefnt að æskilegra væri að beita
bindiskyldu en vöxtum eða breyta grunni neysluverðsvísitölu, t.d.
með því að taka þar húsnæðiskostnað út, enda væri þá verðbólga um
þessar mundir innan verðbólgumarkmiðs. Seðlabankinn hefur gert
grein fyrir afstöðu sinni til þessa hvors tveggja. Að því er bindiskyld-
una snertir hefur bankinn bent á að öflugar innlendar fjármálastofn-
anir hafi ýmsar leiðir til að komast hjá áhrifum aukinnar bindiskyldu.
Hún muni því koma mjög misjafnt niður á einstökum lánastofnunum
og myndi vafalaust koma mjög hart niður á sparisjóðum sem hafa
ekki sömu tök á að víkja sér undan áhrifum bindiskyldunnar og við-
skiptabankarnir. Alþjóðleg reynsla sýnir einnig að afar erfitt er að sjá
fyrir áhrif breyttrar bindiskyldu. Afleiðingarnar geta orðið afdrifaríkar
fyrir einstakar stofnanir. Þetta er meginástæða þess að helstu seðla-
bankar heims nota ekki lengur breytta bindiskyldu sem stjórntæki.
Hins vegar er ljóst að áhrif á vexti og gengi yrðu í stórum dráttum hin
sömu og af hækkun stýrivaxta þótt miðlunarferlið kunni að verða
með öðrum hætti og koma misjafnlega niður á einstökum greinum