Peningamál - 01.11.2007, Qupperneq 23

ÞRÓUN OG HORFUR
Í EFNAHAGS- OG PENINGAMÁLUM
P
E
N
I
N
G
A
M
Á
L

2
0
0
7
•
3
23
bankinn lækkaði daglánavexti og nokkru síðar stýrivexti sína um 0,5
prósentur og vænta margir þess að skammtímavextir í Bandaríkjunum
lækki enn frekar á næstu misserum. Aðgerðir bandaríska seðlabank-
ans virtust róa fjárfesta, a.m.k. tímabundið. Á haustmánuðum lækkaði
gengi hlutabréfa víða en þær lækkanir hafa þó að mestu gengið til
baka. Hlutabréfaverð í nýmarkaðsríkjum lækkaði hvað mest en það er
hærra nú en fyrir óróann. Töluverð lækkun varð einnig í Evrópu og í
Bandaríkjunum. Áhrif óróans hefur gætt í meira mæli á skuldabréfa-
og millbankamörkuðum en á hlutabréfamörkuðum, en mestur var
munurinn á ávöxtunarkröfu ríkisbréfa og millibankavaxta. Það að
vaxtaálag hefur ekki náð fyrri gildum bendir þó til þess að fjárfestar
telji áhættu fjárfestingar hafa aukist til langframa. Óróinn á alþjóð-
legum fjármálamörkuðum hefur einnig komið fram í gengissveiflum
fjölmargra gjaldmiðla, þ.á m. krónunnar.
... og skuldatryggingarálag bankanna hækkaði
Skuldatryggingarálag íslensku bankanna og erlendra banka hækkaði
í hræringum á fjármálamörkuðum. Hækkanir hjá erlendu bönkunum
líka haft áhrif á gengisþróun og leiða stundum til hjarðhegðunar á
fjármálamörkuðum. Mótun peningastefnu í litlu opnu hagkerfi þar
sem áhrif gengisbreytinga skila sér fl jótt út í verðlag er því krefjandi
viðfangsefni. Umframsparnaður á heimsvísu, sem hefur stuðlað að
lausafjárgnægð um allan heim, kann að hafa dregið úr miðlun stýri-
vaxta til innlendra raunvaxta, einkum vaxta til langs tíma, og aukið
þannig vanda peningastefnunnar.2
Ef peningastefnan veitir verðbólguvæntingum ekki nægilega
kjölfestu getur þurft verulegan vaxtamun til að færa þær á ný að
verðbólgumarkmiðinu. Slíkur vaxtamunur getur leitt til mikils inn-
streymis fjármagns og gengissveifl na. Kynning og miðlun upplýs-
inga um peningastefnuna og tilburðir til að hafa áhrif á væntingar
skipta því meira máli en áður.3 Verðbólga hefur haldist lítil og stöðug
í löndum eins og Nýja-Sjálandi þar sem gengissveifl ur eru af svip-
aðri stærðargráðu og á Íslandi. Því er ljóst að með trúverðugri pen-
ingastefnu má tryggja framgang verðbólgu markmiðsins.
Staðreyndin er sú að hnattvæðingin hefur ekki haft afgerandi
áhrif á getu peningastefnunnar til að stjórna verðbólgu, jafnvel í
litlu opnu hagkerfi eins og því íslenska. Hún gæti hins vegar hafa
gert það kostnaðarsamara að vera verulega úr takti við hagsveifl -
una í umheiminum með því að gera val peningayfi rvalda til skamms
tíma á milli breytileika í verðbólgu og framleiðslu ófyrirsjáanlegra
en ella sakir meiri gengissveifl na sem því fylgir. Þótt lausafjárgnægð
hafi dregið úr virkni peningastefnunnar hér á landi hafa innlendar
hindranir einnig staðið alvarlega í vegi fyrir miðlun stýrivaxta yfi r í
útlánsvexti á íbúðalánamarkaði. Áður en ályktað er að hnattvæðing
hafi gert peningastefnu bitlausa ættu stjórnvöld að draga úr slíkum
hindrunum.
2. Fylgni langtímaraunvaxta á milli landa hefur aukist og má greina hliðstæða þróun í
öðrum eignaflokkum eins og hlutabréfum og íbúðarhúsnæði. Sérfræðingar tengdir
Alþjóða greiðslubankanum (BIS) hafa lagt fram niðurstöður sem benda til þess að inn-
lend verðbólga kunni í vaxandi mæli að endurspegla framleiðsluspennu á heimsvísu, en
slíkt kynni að draga úr skammtímavirkni innlendrar peningastefnu. Sjá Claudio Borio og
Andrew Filardo (2007), „Globalisation and inflation: New cross-country evidence on the
global determinants of domestic inflation”, BIS working papers no. 227. Ekki ríkir þó sátt
um hversu einhlítar þessar niðurstöður eru, sbr. áðurnefnda grein Michael Woodfords.
3. Sjá mat á áhrifum birtingar stýrivaxtaferils, sem sérfræðingar Seðlabankans telja tryggja
framgang verðbólgumarkmiðsins, á vexti til miðlungs- og langs tíma í rammagrein III-2.
Heimildir: Reuters EcoWin, Seðlabanki Íslands.
Mynd III-3
Stýrivextir seðlabanka
Daglegar tölur 1. janúar 1998 - 30. október 2007
Ísland
Bandaríkin
Evrusvæðið
Bretland
%
0
2
4
6
8
10
12
14
‘07‘06‘05‘04‘03‘02‘01‘00‘99‘98
Fjöldi, viðbót í hverjum mánuði
Mynd 3
Hnattvæðing vinnuafls
Erlendir starfsmenn skráðir hjá Vinnumálastofnun
Heimild: Vinnumálastofnun.
Nýir starfsmenn á vegum starfsmannaleigna
Skráðir nýir starfsmenn frá ESB-8
Ný tímabundin leyfi
Ný tímabundin leyfi á nýjum vinnustað, framlengd
tímabundin leyfi og starfsmenn frá ESB-8 áður á
vinnumarkaði
2007200620052004
0
200
400
600
800
1.000
1.200
1.400
1.600
%
Mynd 4
Verðbólguvæntingar á Íslandi og í Nýja-Sjálandi
Væntingar um verðbólgu til eins árs samkvæmt könnunum
Heimildir: Capacent Gallup, Seðlabanki Nýja-Sjálands,
Seðlabanki Íslands.
Verðbólguvæntingar íslenskra fyrirtækja
Verðbólguvæntingar íslenskra neytenda
Verðbólguvæntingar nýsjálenskra fyrirtækja
1
2
3
4
5
6
7
8
2002 2003 2004 2005 2006 2007