Peningamál - 01.11.2007, Qupperneq 57

P
E
N
I
N
G
A
M
Á
L

2
0
0
7
•
3
57
samkvæmt fráviksdæminu eru um 9% en 5% í grunnspánni. Í lok
spátímans eru vextir hins vegar orðnir svipaðir í báðum dæmunum.
Viðbrögð peningastefnunnar við gengislækkun þurfa ekki að vera
jafn harkaleg og í fráviksdæminu sem birtist í síðustu Peningamál-
um. Þá þurftu stýrivextir að hækka samtals um hátt í 1½ prósentu
frá grunnspá. Það skýrist annars vegar af hærri stýrivöxtum í grunn-
spánni nú og hins vegar af því að gengislækkunin verður síðar en í
júlídæminu þegar framleiðsluspenna er heldur minni og styttra í að
slaki myndist.
Hærri stýrivextir koma ekki í veg fyrir að verðbólga aukist um
sinn í kjölfar gengislækkunarinnar (mynd 2). Verðbólga nær hámarki
á þriðja fjórðungi næsta árs í um 6% á sama tíma og hún er tæplega
4% í grunnspánni. Síðan dregur smám saman úr henni. Hún er orðin
um 3% á síðasta ársfjórðungi 2009 í stað um 2½% í grunnspá og í
lok spátímans er verðbólga við markmið eins og í grunndæminu.
Tilgangur þess að hækka stýrivexti í kjölfar gengislækkunar-
innar er ekki að styrkja krónuna, heldur að koma í veg fyrir að raun-
stýrivextir lækki óhófl ega vegna aukinnar verðbólgu og að verð-
bólguvæntingar fari að hækka verulega þótt verðbólga aukist um
sinn. Tímasetning lækkunar krónunnar skiptir því miklu máli. Gerðist
hún meðan enn er mikil spenna í þjóðarbúskapnum er meiri hætta á
því að lækkunin hafi viðvarandi áhrif á verðbólgu en ef hún yrði þeg-
ar framleiðsluþættir eru ekki að fullu nýttir. Þess vegna skiptir orsök
gengislækkunar einnig máli. Lækki gengi af völdum neikvæðra fram-
boðsskella, t.d. versnandi viðskiptakjara, þarf mildari viðbrögð en ef
gengislækkunin stafar af hreinni eignatilfærslu, t.d. vegna endurmats
alþjóðlegra fjárfesta á áhættu tengdri innlendum fjáreignum eins og
lýst er í þessari rammagrein. Neikvæður framboðsskellur dregur úr
al mennri eftirspurn, sem vinnur á móti áhrifum gengislækkunar á
verð bólgu. Þörf fyrir hækkun stýrivaxta verður því minni, einkum ef
verðbólguvæntingar hafa trausta kjölfestu.
Leiði komandi kjarasamningar til meiri launahækkana en í
grunnspá þarf hærri stýrivexti en þar er gert ráð fyrir
Spenna á innlendum vinnumarkaði, sem kemur fram í því að at-
vinnuleysi hefur um árabil verið langt undir áætluðu jafnvægisat-
vinnuleysi, hefur leitt til þess að launakostnaður á framleidda ein-
ingu hefur árum saman aukist langt umfram það sem samrýmist
verðbólgumarkmiðinu. Launaþróunin er ein helsta ástæða mikillar
verðbólgu undanfarin ár.
Um næstu áramót er fjöldi kjarasamninga laus og því aukin
óvissa um launaþróun næstu missera. Í grunnspánni er gert ráð fyrir
nokkurri hækkun launa umfram það sem talið er samrýmast verð-
bólgumarkmiðinu. Á þessu ári er gert ráð fyrir að launakostnaður á
framleidda einingu aukist um rúmlega 8%, samanborið við næstum
10% á síðasta ári. Á næsta ári er því spáð að launakostnaður á fram-
leidda einingu aukist um rúmlega 4%, en að á árunum 2009 og
2010 hækki hann um u.þ.b. 2,5%, í takt við verðbólgumarkmiðið
(sjá nánar í kafl a VI).
Í fráviksdæminu er reiknað með að samið verði um nokkru
meiri hækkun launa, sem skríður upp launastigann eins og jafnan
gerist þegar aðstæður á vinnumarkaði eru svipaðar og nú. Gert er
ráð fyrir að laun hækki 2-4 prósentum meira en í grunnspánni frá
því snemma á næsta ári og út árið 2009. Við það aukast ráðstöf-
unartekjur og því verður samdráttur einkaneyslu frá miðju næsta ári
minni en í grunnspá. Vöxtur almennrar eftirspurnar verður því meiri
sem og framleiðsluspenna. Verðbólguþrýstingur eykst óbeint sökum
aukinnar eftirspurnar, en einnig beint vegna aukins launakostnaðar
sem fyrirtæki velta að hluta út í verðlagið. Að óbreyttum stýrivöxtum
eykst því verðbólga nokkuð. Til að koma í veg fyrir að verðbólga
fari vaxandi eru stýrivextir hækkaðir um 0,25 prósentur snemma á
ÞRÓUN OG HORFUR
Í EFNAHAGS- OG PENINGAMÁLUM
50% óvissubil
75% óvissubil
90% óvissubil
Grunnspá
Mynd 1
Stýrivextir - fráviksdæmi
Heimild: Seðlabanki Íslands.
%
Fráviksdæmi með gengislækkun
Fráviksdæmi með frekari launahækkunum
0
2
4
6
8
10
12
14
16
18
2006 2007 2008 2009 2010
50% óvissubil
75% óvissubil
90% óvissubil
Grunnspá
Mynd 2
Verðbólga - fráviksdæmi
Heimildir: Hagstofa Íslands, Seðlabanki Íslands.
%
Fráviksdæmi með gengislækkun
Fráviksdæmi með frekari launahækkunum
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
2006 2007 2008 2009 2010
Verðbólgumarkmið