Peningamál - 01.11.2007, Síða 72

HLUTVERK PENINGASTEFNUNNAR
P
E
N
I
N
G
A
M
Á
L

2
0
0
7
•
3
72
til þess að kostnaðurinn við að ráða niðurlögum slíkrar verðbólgu geti
verið verulegur í glötuðum hagvexti og tekjum. Sá tímabundni kostn-
aður er hins vegar lítill miðað við hið varanlega tap sem fylgir viðvar-
andi verðbólgu. Af þessum sökum hefur fl estum seðlabönkum verið
sett það höfuðmarkmið að halda verðbólgu í skefjum.
Hvað getur peningastefnan gert?
Fram á miðjan áttunda áratug síðustu aldar var talið að með beit-
ingu peningastefnu mætti velja á milli markmiða um verðbólgu og
atvinnustig. Með slakri peningastefnu mætti til langs tíma tryggja hátt
atvinnustig á kostnað hófl egrar verðbólgu eða með aðhaldssamri pen-
ingastefnu litla verðbólgu á kostnað atvinnu. Fjöldi rannsókna og bitur
reynsla frá þessum tíma hefur orðið til þess að framangreind kenning
á nú lítinn hljómgrunn.3 Þvert á móti hafi þjóðarbúskapurinn tilhneig-
ingu til að leita með tímanum í undirliggjandi náttúrulegt stig atvinnu
og hagvaxtar óháð því að hvaða verðbólgustigi er stefnt. Peninga-
stefna sem reynir að halda atvinnuleysi kerfi sbundið undir náttúrulegu
atvinnuleysi eða hagvexti yfi r vexti framleiðslugetu leiðir að endingu
einungis til stigvaxandi verðbólgu en skilar ekki meiri atvinnu eða hag-
vexti. Í ljósi þess sem áður sagði um skaðsemi verðbólgu er líklegra
að afl eiðingarnar yrðu á endanum bæði minni atvinna og hagvöxtur.
Rannsóknir hafa einnig sýnt að því meira sem reynt er að nota pen-
ingastefnuna til að halda atvinnu og hagvexti yfi r langtímagildum sín-
um, því minni verður skammtímaávinningurinn og að endingu hverfur
hann alveg. Ástæðan er sú að almenningur og fyrirtæki læra smám
saman á hegðun seðlabankans og verðbólguvæntingar aðlagast æ fyrr
hærra verðbólgustigi.
Þar sem verð- og kauplag eru að nokkru marki tregbreytanleg
verður hlutverk peningastefnunnar fyrst og fremst að halda verðbólgu
lítilli og stöðugri ásamt því að reyna að draga úr tímabundnum frávikum
atvinnu og hagvaxtar frá langtímajafnvægi að því gefnu að seðlabank-
anum hafi tekist að veita verðbólguvæntingum trúverðuga kjölfestu.
Þegar þensla er í þjóðarbúskapnum fer allt saman: hagvöxtur er meiri
en vöxtur framleiðslugetu, atvinnuleysi undir náttúrulegu atvinnuleysi
og verðbólga mikil. Seðlabankinn leitast við að draga tímabundið úr
umsvifum í þjóðarbúskapnum með hækkun stýrivaxta og verðbólga
hjaðnar og eftirspurn leitar í sjálfbært stig. Þetta ferli getur hins vegar
tekið tíma og komið harkalega við fjárhag fyrirtækja og heimila. Því er
mikilvægt að missa ekki sjónar á langtímaávinningi þess að ná tökum
á verðbólgunni.
Aðlögunin verður því kostnaðarminni sem trúverðugleiki pen-
ingastefnunnar er meiri. Meiri trúverðugleiki auðveldar seðlabank-
anum að hafa áhrif á væntingar og þar með að draga úr sveifl um
í verðbólgu og almennri eftirspurn. Vel heppnuð peningastefna sem
veitir verðbólguvæntingum trúverðuga kjölfestu er því í raun forsenda
þess að hægt sé að ná árangri í að jafna sveifl ur í atvinnustigi og hag-
vexti.
3. Sjá t.d. umfjöllun Nóbelsnefndarinnar um rannsóknir verðlaunahafa síðasta árs, Edmunds
S. Phelps (þýðing væntanleg í Fjármálatíðindum 2006(2)).