Náttúrufræðingurinn

Ukioqatigiit
Ataaseq assigiiaat ilaat

Náttúrufræðingurinn - 2016, Qupperneq 60

Náttúrufræðingurinn - 2016, Qupperneq 60
Náttúrufræðingurinn 132 RADON VÍSAR Á HULIN MISGENGI Það er vel þekkt að styrkur radons í jarðlofti mælist oft mikill í jarðvegi yfir misgengi í bergi (sjá t.d. 6–10). Slíkar mælingar hafa gagnast til að finna misgengi sem hulin eru jarðvegi. Israël og Sveinbjörn Björnsson11 könnuðu þetta nánar með mælingum á samsætunum radon (222Rn) og þóron (220Rn) í jarðvegssniðum þvert á nokkur vel þekkt misgengi í Þýskalandi. Þóron er mun skammlífara en radon, helmingunartími aðeins 54,5 sekúndur. Ættmóðir þess er þórín (232Th, helmingunartími 1,4*1010 ár) en aðrir ættliðir eru tiltölulega skammlífir (228Ra 5,8 ár; 228Th 1,9 ár). Þóron kemst því ekki langt frá ættmóðurinni áður en það umbreytist í málminn pólon og síðar blý. Aukinn styrkur þórons yfir misgengjum hlýtur að benda til uppsöfnunar á ættmóðurinni þóríni í jarðvegi yfir sprungum en aukinn styrk radons mætti annaðhvort skýra með uppsöfnun radíns í jarðveginum eða flutningi radons í upplausn vatns upp misgengið frá radínútfellingum á sprunguveggjum. Niðurstöður Israëls og Sveinbjörns sýndu dæmi sem vitna um hvort tveggja. Yfir sumum misgengjum jókst bæði styrkur þórons og radons, sem varla verður skýrt á annan hátt en að móðurefnin þórín og radín hafi safnast upp í jarðveginum yfir misgenginu. Hins vegar voru misgengi þar sem engin breyting mældist í þóroni en aukinn styrkur í radoni. Þar var jarðvegur yfirleitt þurr og aðstæður til sveims á radoninu hagstæðari en í vatnsósa jarðvegi. Radonið gæti því átt sér rætur dýpra í misgenginu. Nýrri athuganir, t.d. Burtons o.fl.12 og Giammancos o.fl.13 hafa gefið svipaðar niðurstöður. Mikill styrkur þórons bendir til grunnstæðs radíns og þóríns, en mikill radonstyrkur samfara litlum þóronstyrk og auknu flæði koldíoxíðgass bendir til djúpstæðari uppruna radonsins. Halldór Ármannsson o.fl.14–16 mældu radon í gufuaugum á Kröflusvæðinu og Þeistareykja - svæðinu. Þeir túlkuðu breytilegan styrk radons innan svæðanna sem vísbendingu um lekt. Lágur radonstyrkur tengdist kröftugu rennsli og háu gufuhlutfalli í uppstreymissprungum en mikill radonstyrkur benti til kraftlítils rennslis og lágs gufuhlutfalls í sprungum sem fæða gufuaugað. Forsenda þessarar túlkunar er að móðurefnið radín sé jafndreift um svæðið. Hún gæti brugðist ef uppsöfnun radíns á sér stað í sprungum. RADON OG VATN Í KVIKU SURTSEYJAR Gosið í Surtsey 1963–1967 olli straumhvörfum við rannsóknir eldgosa hér á landi. Aðstæður til rannsókna voru mjög auðveldar og endurteknir atburðir gerðu kleift að gera athuganir með betri tækjum og aðstöðu. Meðal annars tókst eftir margar tilraunir að ná sýnum án loftmengunar af kvikugasi úr hrauntjörn í öðrum aðalgíg eyjarinnar, Surtungi. 2. mynd. Jarðfræðikort Sveins P. Jakobssonar af Surtsey (M 1:5000), birt 2000.21 Gassýni voru tekin úr hrauntjörn gígsins Surtungs. Til hægri er loftmynd Landmælinga Íslands af eynni, tekin 23. febrúar 1965, tveimur dögum eftir að gassýnin voru tekin. – Geological map of Surtsey by Sveinn P. Jakobsson (M 1:5000), published in 2000.21 The gas samples were taken from the lava lake in the crater Surtungur. The air photo of Surtsey to the right was taken by the Icelandic Geodetic Survey on February 23, 1965, two days after the gas samples were taken.
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88

x

Náttúrufræðingurinn

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.