Heimsmynd - 01.06.1987, Síða 34

' Þeir Bernard Rogers yfirmaður herafla
NATO í Evrópu og Zbigniew Brzezinski
fyrrum öryggisráðgj afi Carters, Nixon
fyrrum forseti og Henry Kissinger eru
allir tortryggnir á þetta hugsanlega sam-
komulag. Bernard Rogers, sem brátt læt-
ur af störfum, segir að með þessu móti
aukist líkurnar á hefðbundnu stríði í Evr-
óþu. í versta falli, segja þeir tortryggnu,
þurfa Sovétríkin ekki einu sinni að ráðast
irin í Vestur-Evrópu, ótti Vestur-Evrópu-
ríkja við að þau geri það og að Bandarík-
in muni ekki grípa til kjarnorkuvopna og
fórna bandarískum borgum fyrir evr-
ópskar gæti stuðlað að óþægilegum
stjórnmálalegum og efnahagslegum
málamiðlunum sem öðru nafni hafa verið
kallaðar finlandisering. Eina leiðin til
þess að hernaðarstefna NATO verði trú-
verðug, að mati margra, er uppbygging
hefðbundinna herafla í Vestur-Evrópu-
ríkjum, sem aldrei hefur orðið að þeim
veruleika sem til stóð fljótlega eftir stofn-
un NATO, og því var gripið til meðal-
drægu eldflauganna sem hlekks í þeirri
keðju að fæla Sovétríkin frá innrás. Þeir
svartsýnustu benda á að Gorbachev og
stjórn hans séu að reyna að veikja grund-
völlinn í NATO með þessum þreifingum.
llt frá stofnun Atlantshafs-
bandalagsins árið 1949 hefur
verið ríkjandi ágreiningur um
hlutverk kjarnorkuvopna í
hernaðarstefnunni. Áður en meðaldrægu
eldflaugarnar komu til sögunnar voru
það langdrægar eldflaugar Bandaríkj-
anna sem helst áttu að fæla Sovétríkin frá
árás. Hins vegar hafa ætíð verið uppi
raddir um hvort Bandaríkjamenn myndu
yfir höfuð beita þessum vopnum í hefnd-
arskyni eða að þeir gerðu það, og síðan
eftir að meðaldrægu eldflaugarnar komu
til sögunnar, að þar skapaðist svigrúm til
að heyja takmarkað kjarnorkustríð á víg-
völlum Evrópu.
Þessi innbyrðis togstreita fóðruð með
efasemdum hefur hins vegar ekki komið í
veg fyrir að sömu hernaðarstefnunni væri
haldið til streitu, það er stefnunni um
sveigjanleg viðbrögð eða MC 1413 eins
og hún er skráð. Og það er jafnframt á
grundvelli túlkunar MC1413 sem aðildar-
ríki NATO í Vestur-Evrópu hafa haldið
að sér höndum í uppbyggingu hefðbund-
inna herafla. Samkvæmt MC 1413 skal
grípa til meðaldrægra eldflauga bregðist
hefðbundnar varnir gegn sovéskri innrás.
Og nú, þegar fyrir liggur hugsanlega
að fjarlæga aftur þennan lið fráfælingar-
innar, meðaldrægar kjarnorkueldflaug-
ar, benda Nixon og Kissinger á að nauð-
synlegt sé að Sovétmenn dragi um leið úr
hefðbundnum herafla. Aðrir benda á
nauðsyn þess að Vestur-Evrópuríki byggi
upp sína herji og enn aðrir á þá stað-
reynd að vera rúmlega þrjú hundruð þús-
und bandarískra hermanna í Evrópu sé
ógnun út af fyrir sig. En margir Evrópu-
búar óttast að bandarísk stjórnvöld
kunni jafnframt að draga hluta herja
sinna til baka.
Varsjárbandalagið hefur yfirburði á
sviði hefðbundins herafla í Evrópu eða
samkvæmt vestrænum heimildum eru
hermeiki Varsjárbandalagsins 2,7 millj-
ónir í Evrópu en NATO-hermenn um 2
milljónir. Þá er Varsjárbandalagið með
mun fleiri orustuvélar og skriðdreka á
sínum snærum sem og varnareldflaugar
gegn flugárásum.
Bernard Rogers hershöfðingi NATO í
Evrópu segir að skortur á framlagi Evr-
ópuríkja til hernaðaruppbyggingar sé
veikasti hlekkurinn í varnarkeðju Atl-
antshafsbandalagsins. Hann segir að með
því að fjarlægja kjarnorkueldflaugarnar
án þess að byggja upp hefðbundinn her-
afla sé hætta á því að bilið milli styrk-
leikahlutfalla austurs og vesturs á hefð-
bundu sviði verði það mikið að Vestur-
Evrópuríkjum stafi meiri ógn af því en
beinni árás. Á hinn bóginn bendir hann á
þær fórnir sem Vestur-Evrópuríki leggi
óbeint á vogarskálina með því að komi til
átaka verði vígvöllurinn óumdeilanlega á
evrópskri jörð. Og þetta er það sem
margir óttast, að lýðræðisstjórnir Vestur-
Evrópu verði ekki tilbúnar að auka fram-
lög til uppbyggingar hefðbundinna herja
og í öðru lagi muni slík þróun veikja
undirstöður Atlantshafsbandalagsins,
sem og tengsl Bandaríkjanna og Vestur-
Evrópu þegar fram líða stundir.
inn virtasti hernaðarsérfræðing-
ur Evrópu, Pierre Lellouche,
segir að með því að fjarlæga
meðaldrægar eldflaugar frá
Vestur-Evrópu séu Bandaríkjamenn að
stíga skref í þá átt að draga úr hlífiskild-
inum yfir Vestur-Evrópu og þar með sé
grundvöllur vestrænnar samvinnu í Atl-
antshafsbandalaginu brostinn. Hann seg-
ir enn fremur að það séu skammtíma-
hagsmunir í innanlandspólitík sem ráði
ferðinni hjá bandarískum stjórnvöldum.
Frakkar hafa ætíð verið tortryggnir í
garð Bandaríkjamanna, enda eru þeir
ekki meðlimir í hernaðarblokk NATO
þótt þeir séu aðilar að samningi Atlants-
hafsbandalagsins. Ein ástæða fyrir tor-
tryggni Frakka nú sem fyrr gagnvart að-
gerðum Bandaríkjamanna í hernaðar-
málum á evrópskri grund kann að vera
ótti við að þeir sjálfir verði fyrir þrýstingi
út af eigin kjarnorkuherafla þegar fram
líða stundir. En það var ljóst frá upphafi
að bandarísk stjórnvöld voru ekki hlynnt
því að Frakkar kæmu sér upp eigin kjarn-
orkuvopnum sem og Bretar, þótt þau
gerðu minna í því að reyna að hindra þá
síðarnefndu. Bandarísk stjórnvöld voru
þeirrar skoðunar að sem fæst ríki ættu að
34 HEIMSMYND