Heimsmynd - 01.06.1987, Síða 84

Hann varð sér úti um allar lista-
verkabækur sem hann gat. „Það skipti
engu máli þótt þær væru ekki með fínum
litprentunum eins og nú,“ segir hann og
dregur fram eina af sínum fyrstu bókum.
„Það var óhemju mikill innflutningur á
listaverkabókum á þessum árum, til
dæmis Phaidon fVe.í.v-bækurnar, og mað-
ur reyndi að komast yfir þær allar.“
Þessi ár segir hann hafa verið óskap-
lega mikinn umbrotatíma í íslenskri
myndlist. „Þarna urðu mestu umbrot í
listum á okkar öld. Þarna voru komnir
fram málarar eins og Þorvaldur Skúla-
son, Gunnlaugur Scheving með sínar
stóru sýningar og Asmundur Sveinsson
myndhöggvari. Háðungarsýningin sem
haldin var í Gefjun undirstrikar þá ólgu
sem þarna átti sér stað. Að undirlagi
Jónasar frá Hriflu var haldin sýning á því
hvernig ætti ekki að mála. Hriflu-Jónas
var mestur ráðamaður í menningarmál-
um og keypti velflest málverk fyrir ríkið,
en hann var hatrammur andstæðingur
nýja málverksins og málara eins og Þor-
valds, Snorra, Schevings og Jóns Engil-
berts. Því lét hann setja upp þessa sýn-
ingu til að hæðast að þessum mönnum.
Myndirnar þar voru stórkostlegar þótt
þeim væri ætlað að leiða fólk í allan
sannleika um hvað væri list og hvað væri
ekki list. En þessir fyrrgreindu málarar
voru ekki alls staðar útilokaðir. Þeir
fengu hljómgrunn hjá okkur yngri kyn-
slóðinni og upplýstu fólki í öllum stétt-
um. Áhugi á myndlist var dreifður. Fólk
úr verkalýðsstétt sótti myndlistarsýning-
ar og borgarar líka, þótt mig gruni að
þeir hafi frekar haldið sig að viðurkennd-
ari málurum.“
Á menntaskólaárunum skrifaði Björn
Th. í skólablaðið og hann skrifaði um
fyrstu sýningu Svavars Guðnasonar sem
listamaðurinn hélt þegar hann kom
heim. „Þetta var fyrsta stóra ab-
straktsýningin og mesti einstaki atburður
í íslenskri listasögu þessa tíma.“
Hann minnist mikilla áhugamanna um
myndlist og dregur fram bók þar sem er
mynd af Markúsi ívarssyni eftir Jón Stef-
ánsson. „Það voru ákveðnir einstaklingar
afar hollir myndlistinni. Einn þeirra var
Markús ívarsson járnsmiður. Hann kom
sér upp feikilega merkilegu listasafni.
Reglan hjá honum var sú að helmingur
mánaðarteknanna fór til heimilisins og
hinn helmingurinn í kaup á listaverkum.
Erfingjar hans gáfu síðan Listasafni ís-
lands safnið hans. Annar merkur lista-
verkasafnari er Sverrir Sigurðsson, sem
er ennþá að. Hann hefur gefið Háskólan-
um sitt stóra safn. Og svo var Ragnar
Jónsson í Smára óhemju mikil driffjöður
í öllu en hann leit aldrei á sig sem safn-
ara. Hann keypti myndir af tómri hrifn-
ingu og ég held að hann hafi aldrei haft
hugmynd um hvað hann átti.“
Hann segir marga einstaklinga hafa
staðið þétt að baki myndlistarmönnum
frá þessum árum. „Enda veitti ekki af.
Þetta voru allt fátækir menn sem misstu
fjölskyldurnar frá sér af því að þeir gátu
hreinlega ekki séð fyrir þeim. Ásgrímur
Jónsson var alltaf einn. Tove kona Kjar-
vals fór frá honum og konur Þorvalds og
Gunnlaugs Scheving líka. Það var mikil
fátækt meðal listamanna þá og hún er
enn til staðar. En þarfirnar voru ólíkar
og menn virtust ánægðir ef þeir gátu
skrimt.“
Sjálfur segist hann ekki hafa haft per-
sónuleg kynni af gömlu meisturunum
áður en hann hélt út til náms 1942, fyrst
til Edinborgar og síðan London. „Ég
hafði ferðast sem krakki til Þýskalands
með móður minni en hef aldrei haft dá-
Á18. öld birtist ótrúleg þjóðfélagsádeila íverkum
William Hogarth í Englandi. Þetta er sería af kop-
arstungum sem heitir Marriage a la Mode.
Hogarth gerir grín að því hvernig feður ráðstafa
ráðahag barna sinna þar sem allt endar í vitleysu.
Faðirinn stærir sig af góðu ætterni en er fylliraftur
með gips um fótinn. Hjónabandið er farið út um
þúfur og elskhuginn flýr berrassaður út um
gluggann á meðan eiginmaðurinn er stunginn til
bana. Það var fyrir tilstuðlan Hogarth að lög voru
sett um höfundarrétt á myndlist (breska þinginu.
Þorvaldur Skúlason
gekk (gegnum ýmis
skeið í myndlist sinni.
Á kreppuárunum mál-
aði hann myndir af
sínu nánasta umhverfi
en eftir stríð stóð
hann andspænis nýj-
um raunveruleika eins
og myndir hans af sjó-
mönnum og úr sjáv-
arplássum sýna. Áfar
ólíkur heimur kemur
síðan fram í verkum
hans á 6. og 7. áratug
og í abstraktmyndum
með Ölfusárstefinu í
kringum 1960.
84 HEIMSMYND