Heimsmynd - 01.06.1987, Blaðsíða 118

sögu drottningarinnar af Saba með tor-
skiljanlegu letri. Einnig íkon frá sama
landi þar sem madonnan er svört eða að
minnsta kosti kaffibrún. Henrik var um
tíma sendiherra íslands í Eþíópíu, jafn-
framt öðrum sendiherrastörfum, og „var
líklega eini fslendingurinn sem hitti Ha-
ile Selassie áður en þeir drápu hann“,
segir Gígja. „Annars var Eþíópía að ég
held eina landið sem ég heimsótti með
Henrik og mér féll ekki við. Ægilega
leiðinlegt land! Að vísu sá ég kannski
ekki mikið af því, ég var aðallega höfð
inni á Hilton-hótelinu eins og hver annar
Ameríkani. En við máttum heldur ekki
fara mikið um, það var allt morandi í
sjúkdómum og pestum þó þeir hafi ekki
einu sinni verið búnir að finna upp AIDS
Móðir Gígju, Guðný Jónsdóttir, var þekktur kenn-
ari á sínum tíma.
Gígja og Henrik Sv. Björnsson á brúðkaupsdag-
inn. Þau giftu sig skömmu eftir að hafa hist í
fyrsta sinn. „Það var ekki eftir neinu að bíða, við
vorum svo ákveðin."
þá. Eþíópía — og kannski Júgóslavía.
Mér leiddist í Júgóslavíu. Öll hin ferða-
lögin okkar Henriks voru hreinasti
draumur.“
Það var ekki af neinni yfirborðsfágun
sem Gígju fannst lítið við að vera í
löndum eins og Eþíópíu og Júgóslavíu.
Hún er fæddur heimsborgari og viður-
kennir að þegar hún var að alast upp á
þriðja og fjórða áratugnum hafi henni
fundist Reykjavík vera ansi mikill
kotbær.
„Ég þráði snemma að komast til út-
landa,“ segir hún, „og það sama gilti um
marga af mínum jafnöldrum. Þú mátt
reyndar ekki misskilja mig þegar ég segi
kotbœr. Ég á bara við smæðina, ekki
fólkið sjálft. Auðvitað var hér að mörgu
leyti merkilegt menningarlíf og kannski
var ennþá meiri élite í Reykjavík í þá
daga en síðar. Hvað er élite annars á
íslensku?" bætir hún við sakleysislega.
„Nú á ég við menn eins og Björn Jónsson
ritstjóra, Indriða Einarsson og fleiri, sem
voru þó ekki endilega metnir í þá tíð sem
élite líka. En ég er varla rétta mann-
eskjan til að vera að tala um þessa merk-
ismenn; ég er ekki nógu gömul. En gam-
an að geta sagst vera ekki nógu gömul!“
Og svo brosir hún þessu afskaplega smit-
andi brosi sínu.
Sjálf er Gígja, sem heitir í raun og veru
Gróa Torfhildur, af gagnmerku fólki
komin. „Móðurættin er úr Galtafelli,"
segir hún, „en sjálf er ég fædd og uppalin
í Reykjavík. Faðir minn var af Rauða-
sandi, Jón Guðmundsson hét hann og
var bróðir Kristins Guðmundssonar síðar
sendiherra. Móðir mín hét Guðný Jóns-
dóttir og var menntakona af gamla skól-
anum, hún var lengi kennari úti á landi
og býsna þekkt, held ég, en eftir að hún
gifti sig og eignaðist mig — nokkuð seint
á ævinni — vann hún ekkert utan heim-
ilisins, ekki frekar en ég! Raunar skildu
foreldrar mínir þegar ég var ung og ég
ólst því upp hjá móður minni einni.“
En hún átti góða að. Móðurbróðir
Gígju var Einar Jónsson myndhöggvari
og þau systir hans voru mjög samrýnd.
Einar reisti sín Hnitbjörg rétt hjá húsinu
á Sjafnargötunni þar sem móðir Gígju
kom sér upp heimili og hún hefur síðan
búið alla sína ævi, þegar hún hefur á
annað borð verið á íslandi.
„Við vorum mikið hjá Einari, bæði hér
upp frá og ekki síður í sumarbústaðnum
hans í Galtafelli. Einar var yndislegur
maður,“ segir hún með áherslu. „Hann
var mikið góðmenni og sterkur karakter.
Þá er ég ekkert að tala um list hans, hana
þekkja náttúrlega allir, heldur aðeins
persónuna. Menn vita kannski ekki að
Einar hafði dásamlegan húmor og var
mjög skemmtilegur maður. Ég minnist
þess til dæmis alltaf þegar hann sagði
okkur frá því hvernig hann rakaði sig
fyrsta veturinn sem hann var í Kaup-
mannahöfn. Þá var hann fátækur lista-
maður og bjó á gistiheimili með mörgum
öðrum sem svipað var ástatt um. Þangað
kom rakari reglulega og stillti öllum karl-
mönnunum upp í einfalda röð, hrópaði
hægri snú! eins og offisér og gekk svo á
röðina og rakaði í fljótheitum af þeim
skegghýjunginn hægra megin. Síðan
hrópaði hann vinstri snú! og fór eins að
með vinstra vangann. „Þannig rakaði ég
mig heilan vetur,“ sagði Einar og lék
þetta allt saman fyrir okkur mæðgur."
Gígja gekk hefðbundinn menntaveg
reykvískra stúlkna á sínum tíma, fór í
Kvennaskólann og stundaði jafnframt
nám í Tónlistarskólanum. Hún lærði á
fiðlu og píanó og lék í fyrstu raunveru-
legu hljómsveitinni sem hér var sett á
laggirnar og varð vísir að Sinfóníuhljóm-
sveit íslands. Þótt hún vilji nú ekki gera
mikið úr hæfileikum sínum þótti hún alt-
ént svo efnileg að hún fór í framhalds-
nám til Kaupmannahafnar og hóf síðan
að leika með Sinfóníuhljómsveitinni sem
þá hafði verið stofnuð.
Um þessar mundir skall síðari heims-
styrjöldin á, Danmörk var hernumin af
Þjóðverjum og úti í Kaupmannahöfn
fékk Sveinn Björnsson sendiherra leyfi
þýsku hernámsyfirvaldanna til þess að
halda heim á leið. Hann mátti taka einn
mann með sér og kona hans vildi heldur
að sonur þeirra færi með föður sínum en
hún sjálf. Því kom Henrik Sv. Björnsson
til íslands sem einkaritari föður síns eftir
erfitt ferðalag um Berlín, Genúa og New
York. Þeir feðgar brugðu sér síðan á
ball.
„Er þetta ekki ægilega púkalegt?“ spyr
Gígja og hlær. „Að við skyldum hafa
kynnst fyrst á balli? En svona var þetta
víst. Sveinn Björnsson hafði mjög gaman
af golfi og gekkst fyrir stofnun golfklúbbs
þegar heim kom. Það var síðan slegið
upp balli til að fagna stofnuninni og
þangað fór ég. Og hitti Henrik. Skömmu
seinna giftum við okkur."
„Bara svona eins og skot?“ spyr ég.
„Það var ekki eftir neinu að bíða. Við
vorum svo ákveðin." Gígja brosir undur
blítt. „Raunar sagði Henrik alltaf að ég
hefði beðið hans. Ég vildi nú ekki alveg
taka undir það en hann stóð á þessu
fastar en fótunum. „Þú baðst mín!“ Og
það kemur svo sem út á eitt ..."
Þetta voru miklir umróts- og spennu-
tímar á íslandi. Sambandið við Dani
hafði rofnað, erlendur her var sestur að í
landinu og lýðveldisstofnunin var und-
irbúin af fullum krafti. Tengdafaðir
Gígju, Sveinn Björnsson, varð ríkisstjóri
og síðar fyrsti forseti lýðveldisins íslands.
Ég veit ekki hvort yngri kynslóðir þessa
lands þekkja Svein Björnsson að ráði,
nema sem dálítið strangan landsföður á
ljósmyndum, svo ég spyr Gígju hvers
konar maður hann hafi verið.
„Sveinn Björnsson var framar öllu
öðru mjög sterkur persónuleiki. Hann
118 HEIMSMYND