Morgunblaðið - 31.12.2022, Blaðsíða 4

4 MORGUNBLAÐIÐ TÍMAMÓT 31.12.2022
Morgunblaðið/Óttar
Einar Þorsteinsson og Dagur B. Eggertsson greina frá meirihlutamyndun í aldingarðinum og ekki eitt snjókorn á lofti.
Morgunblaðið/Hari
Meðan allt lék í lyndi hjá hinni pópúlísku verkalýðsforystu landsins.
Morgunblaðið/Eggert
Bjarni Benediktsson sigri hrósandi eftir formannskjörið á landsfundi.
...og ávallt það kemur til baka
Stjórnmálin voru fjörleg á árinu
sem er að líða, enda kosningaár
og sveitarstjórnarmálin í deiglu.
Það var þó fremur í landsmálunum
sem tekist var á um ýmis veigamikil
viðfangsefni en mjög misjafnt var
hvernig gekk úr að ráða. Þau mátti
enda mörg rekja til utanaðkomandi
aðstæðna og óróa í heimsmálum.
ANDRÉS MAGNÚSSON
er fulltrúi ritstjóra Morgunblaðsins og fjallar einkum
um stjórnmál á síðum blaðsins og í Dagmálum.
Árið 2022 reyndist líflegt á stjórnmála-
sviðinu, eins og við var að búast á kosninga-
ári. Þó má segja að stjórnmálaumræðan hafi
mótast mun meira af landsmálunum, jafnvel
heimsmálum, en ætla hefði mátt í aðdraganda
sveitarstjórnarkosninga. Þar skipti máli að
þingkosningar höfðu farið fram haustið 2021
og ríkisstjórnarsamstarfið ekki formlega
endurnýjað fyrr en í lok nóvember. Svo
gerðist það undir lok febrúar að sóttvörnum
vegna kórónuveitufaraldursins var loks aflétt
í landinu, en daginn eftir réðust Rússar inn í
Úkraínu. Hvorugt beindi athyglinni að sveit-
arstjórnarkosningum í maí.
Þó má segja að nokkur upphitun hafi falist í
fáránlega síðbúnu prófkjöri sjálfstæðismanna
í Reykjavík, sem Hildur Björnsdóttir sigraði
nokkuð afgerandi en þó með innan við helm-
ingi atkvæða. Skömmu áður hafði sjónvarps-
maðurinn Einar Þorsteinsson verið valinn
til þess að leiða lista Framsóknarflokksins
í borginni, en úrslitin í alþingiskosningun-
um og skoðanakannanir bentu til þess að
Framsókn ætti meira erindi í höfuðborginni
en dæmi voru um áður. Hins vegar voru skýr
merki um að Samfylkingin, undir forystu
Dags B. Eggertssonar borgarstjóra, ætti mjög
undir högg að sækja.
Áður en til kosninga kom þyrluðust þó ýmis
mál upp utan sveitarstjórnarmálanna og þar
bar tvö hæst. Annars vegar óviðurkvæmileg
orð Sigurðar Inga Jóhannssonar, formanns
Framsóknarflokkins, þar sem hann gerði
athugasemdir við litaraft framkvæmdastjóra
Bændasamtakanna, og hins vegar síðari
salan á hlutum ríkisins í Íslandsbanka, sem
mörgum þótti hafa gengið öðruvísi fyrir sig
en rétt væri og Bjarna Benediktssyni, for-
manni Sjálfstæðisflokksins, var af nokkurri
ósanngirni legið á hálsi fyrir. Málin voru mjög
ólík, en þegar kom að kosningum virtust þau
síður en svo hafa áhrif á kjörfylgi Framsókn-
ar. Frambjóðendur Sjálfstæðisflokksins hlutu
hins vegar dræmari undirtektir en vonir
þeirra stóðu til.
Í fæstum sveitarfélögum var kosið um
stórpólitísk mál, svona að öðru leyti en þessu
hefðbundna og almenna um forystu þeirra. Í
höfuðborginni örlaði þó á umræðu um fjármál
borgarinnar, en Dagur borgarstjóri vísaði allri
gagnrýni á bug og sagði fjármálin til algerrar
fyrirmyndar. Í Reykjavík fór það þó svo að
meirihluti Samfylkingarinnar féll einu sinni
enn, en þvert á þær miklu breytingar, sem Ein-
ar Þorsteinsson hafði boðað, tók hann að sér
að verða varadekk Samfylkingar, svo Dagur
hélt borgarstjórastólnum áfram, en Einar á að
setjast í hann 2024.
Hveitibrauðsdagarnir urðu þó færri en að
var stefnt. Fljótlega kom í ljós að fjárhagur
borgarinnar var miklu verri en fram hafði
komið og margvíslegrar brotalamir komu
í ljós á grunnþjónustu borgarinnar, meðal
annars þannig að Reykjavíkurborg stóð
ráðþrota frammi fyrir snjókomu. Að venju
fannst borgarstjóri ekki til þess að svara
fyrir það, en Einar og aðrir meðreiðarsveinar
og -sveinkur þurftu að verja mál, sem voru
tæplega á þeirra ábyrgð.
Í heildina vann Framsókn víða góða sigra,
ekki síst í þéttbýlinu, þar sem hún hefur
sögulega ekki átt víðtæku fylgi að fagna. Utan
höfuðborgarinnar gátu sjálfstæðismenn ekki
beinlínis kvartað, en þeir töldu sig þó víða
hafa átt vonir um meira og kenndu fyrrnefndri
bankasölu um, sem hefði verið óvarlega nálægt
kosningum. Í því fólst nokkur gagnrýni á fjár-
málaráðherra og formann flokksins, þó ekki
bæri á henni opinberlega af hálfu flokksmanna.
Eftir því sem mál skýrðust um bankasöluna
þegar á leið árið reyndust minni efni í gagnrýn-
inni en upphaflega hafði verið látið, en skaðinn
var samt skeður.
Það hefur Guðlaugur Þór Þórðarson um-
hverfisráðherra ugglaust tekið með í reikn-
inginn þegar hann tók að ráðgera formanns-
framboð í Sjálfstæðisflokknum um sumarið.
Landsfundur var boðaður í nóvember, sá
fyrsti síðan 2018, og lögðu stuðningsmenn
Guðlaugs allt í sölurnar við val á landsfundar-
fulltrúum, þó framboð hans væri raunar ekki
kunngert fyrr en innan við viku frá fundinum.
Gríðarleg spenna var á fundinum, sem var
ákaflega vel sóttur, en þegar atkvæði voru
talin reyndist Bjarni vera með helmingi fleiri
atkvæði en Guðlaugur.
Í aðdragandanum gekk á ýmsu og eftir því
var tekið að Bjarni þakkaði mótframbjóðand-
anum ekki fyrir drengilega baráttu. Sagði
þó að úrslitin hefðu ekki nein áhrif á stöðu
Guðlaugs sem ráðherra að sinni, svo eftirmálin
eru eftir. Í bráð eru þær breytingar á ráðherra-
liði sjálfstæðismanna einar í kortunum að Jón
Gunnarsson eftirlætur Guðrúnu Hafsteins-
dóttur dómsmálaráðuneytið í júní, þó ekkert
útiloki að þá verði frekari breytingar gerðar.
Aftur á móti varð Kristrún Frostadóttir
sjálfkjörinn formaður Samfylkingarinnar og
Guðmundur Árni Stefánsson varaformaður.
Þau boða bæði afturhvarf til grunngilda jafn-
aðarmennskunnar og er ekki annað að merkja
af skoðanakönnunum en að sú Samfylking falli
hinum venjulega kjósanda betur í geð en sú
gamla. Þingflokkurinn er hins vegar enn lítill
og ekki allur á bandi Kristrúnar. Enn vilja sum-
ir leggja alla áherslu á Evrópumálin og ýmsa
kreddu aðra, sem halda má fram að gert hafi
Samfylkinguna að áhrifalausum smáflokki.
Kristrúnar bíður því ærinn starfi, en hún
hefur það þó með sér að vera eini stjórnar-
andstöðuflokkurinn sem nær einhverju máli.
Viðreisn á í nokkurri tilvistarkreppu, Píratar
helga sig trúðslátum, Miðflokkurinn réttir
tæplega úr sér héðan af og Flokkur fólksins er
nokkuð sér á báti.
Stjórnmálalífið á komandi ári (og sennilega
hin næstu líka) mun því mikið ráðast af því
hvernig ríkisstjórnarflokkunum gengur að
ráða úr aðsteðjandi vanda og halda friðinn sín
á milli. Það er oft grunnt á hinu góða þar og
það er augljóst af ýmsum málum á borð við
útlendingamál, umhverfis- og orkumál, lög-
gæslumál, fjölmiðlamál og jafnvel heilbrigðis-
mál að þar skeikar um margt svo miklu, að lítið
þokast og gagnkvæm óánægja grefur um sig.
Þar mun mikið reyna á forystumennina,
en til þessa virðist lausnin sú að halda áfram
taumlausri útgjaldaaukningu til þess að friða
alla flokka. Það gengur þó ekki að eilífu, allra
síst eftir því sem óvissa eykst í efnahagsmálum
heimsins og Íslands þar með. Um það fær rík-
isstjórnin heldur ekki öllu ráðið, eins og sjá má
á kjaramálunum, sem segja má að slegið hafi
verið á frest með bráðabirgðasamningum. Þar
bæta ófriðareldar í launþegahreyfingu ekki úr
skák. Hinir pópúlísku verkalýðsleiðtogar fóru
langleiðina með að slátra Alþýðusambandi Ís-
lands með misheppnaðri tilraun til valdatöku,
en svo kastaðist í kekki, umboð formanns VR
í uppnámi og óljóst hvort markmið Eflingar er
að ná samningum eða umróti í þjóðfélaginu.
Ekki er lengur við heimsfaraldurinn að etja,
en að öðru leyti eru viðfangsefni stjórnmál-
anna að miklu leyti alls óbreytt í upphafi nýs
árs og þess, sem nú er að líða. Nema hvað að
efnahagsóvissan er meiri, verðbólgudraugur-
inn enn á sveimi, höfuðborgin komin í miklar
fjárhagskröggur og hælisleitendabylgjan rís
enn. Þar blasa viðfangsefnin við en lausnirnar
ekki og hið nýja ár mun vafalaust fela í sér
ýmsa nýja ágjöf, sem þjóðarskútan má vart
við.
Fljótlega kom í ljós að fjárhagurinn var miklu
verri en fram hafði komið, brotalamir komu í
ljós á grunnþjónustu borgarinnar og Reykja-
víkurborg stóð ráðþrota frammi fyrir snjókomu.
TÍMAMÓT Í STJÓRNMÁLUNUM VAR ÖLLU SLEGIÐ Á FREST SEM HÆGT VAR OG VIÐ ERUM ENN Á BYRJUNARREIT.