Skógræktarritið - 15.10.2010, Síða 28

27SKÓGRÆKTARRITIÐ 2010
mörgu öðru líktist UMFA öðrum ungmennafélögum
landsins sem lögðu stund á skógrækt. Á þriðja fundi
Aftureldingar hélt Indriði Guðmundsson langt er-
indi um að klæða landið skógi á ný eftir að lands-
menn höfðu höggvið, beitt og brennt skóglendi sitt í
þúsund ár. Nú væri kominn tími til að skila landinu
hluta af þeim gróðri sem það hafði verið svipt í ald-
anna rás.
Segja má að Guðmundur Einarsson frá Miðdal
(1895–1963) hafi komist mjög vel að kjarna máls-
ins þegar hann lýsti ættjörð sinni og skyldum lands-
manna við hana árið 1915. Þar vitnar hann meðal
annars í kvæðið „Vormenn Íslands“ eftir Guðmund
Guðmundsson skólaskáld sem tileinkað var ung-
mennafélögunum: „Höfum við þá sýnt fósturjörð
okkar – sem stendur okkur næst – aðra eins rækt-
arsemi? Höfum við ekki næstum rænt hana græna
skógarkyrtlinum sem skýldi henni fyrir norðannæð-
ingnum? Jú, og er það sjálfsagt, ég vil segja skylda
okkar að fylla út í skógarlausu eyðurnar og hlynna
að leifum þeim sem eftir eru “4.
Guðmundur frá Miðdal var tvítugur þegar hér var
komið við sögu. Má segja að þar hafi ungur maður
drengilega mælt og fundið skyldu að segja hug sinn
um þessi mikilsverðu mál.
Sjóðir til eflingar skógræktar á Íslandi
Margir núlifandi eldri borgarar, þ. á m. af góðu
bændafólki komnir, hafa ætíð haft mjög sterkar
taugar til skógræktar og þess héraðs sem hefur alið
þá upp. Þennan góða hug má rekja gegnum ýmsa
gjafa- og minningarsjóði fjölmargra einstaklinga,
sem vildu gjarnan stuðla sem best að skógræktar-
starfi í sínu heimahéraði. Þegar eldri árgöngum
af Ársriti Skógræktarfélags Íslands, forvera
Skógræktarritsins, er flett má víða lesa greinar, flest-
ar eftir Hákon Bjarnason skógræktarstjóra og lengi
vel ritstjóra ritsins, þar sem sagt er frá gjöfum ein-
staklinga og stofnun skógræktarsjóða. Mörg dæmi
eru um að allstórir jarðapartar eða andvirði þeirra
og jafnvel heilu jarðirnar hafi verið afhentar til skóg-
ræktar í þessu skyni. Einn þessara fjölmörgu sjóða
er Minningarsjóður Guðbjargar Jónsdóttur, Sigríðar
Guðmundsdóttur og Jóns Guðmundssonar á Brúsa-
stöðum í Þingvallasveit. Sjóður þessi var stofnaður
af Jóni Guðmundssyni með 300.000 króna tillagi
um miðjan mars 19445. Það hefur verið gríðarlegt
fé á sínum tíma en til gamans má geta að ári síðar
voru sett launalög fyrir embættismenn og aðra opin-
bera starfsmenn íslenska ríkisins. Hæstu mánaðar-
laun æðstu embættismanna sem þá voru ráðherrar
voru þannig eftir þessum launalögum kr. 15.000 á
mánuði6. Hefur þá minningarsjóðurinn numið hátt
í tvennum árslaunum ráðherra! Um svipað leyti var
Landgræðslusjóður stofnaður7 sem í upphafi var
ekki nema tæplega 128.000 krónur!
Í annarri grein minningarsjóðsins segir um tilgang
hans: „að efla skógrækt og aðra gróðurskreyting á
Þingvöllum og Brúsastöðum“. Í 6. og 8. gr. er rætt
um að koma á fót uppeldisstöð trjáplantna og að
gróðursettar verði trjáplöntur í umhverfi Valhallar
og í næsta nágrenni þingstaðarins8. Að öllum lík-
indum hefur þessi sjóður sem Jón Guðmundsson
veitingamaður í Valhöll stofnaði, verið nýttur vel
til að gróðursetja barrtré næstu árin á Þingvelli, í
samráði við þá þjóðgarðsverði sem voru þjónandi
prestar á Þingvöllum. Mun ekki hafa verið amast við
þessu merka framtaki fyrr en um og eftir 1970 en þá
munu fyrir alvöru hafa hafist umræður í samfélaginu
tengdum náttúruvernd og umhverfismálum, m.a.
með stofnun Landverndar.
Nokkur sögudrög um skóg og skógarnytjar í
Þingvallaskógum
Þingvallaskógur var fyrr á öldum gríðarlega mikið
nýttur. Á Þjóðveldisöld og út miðaldir hefur hann
væntanlega verið gjörnýttur bæði af þeim sem sóttu
Öxarárþing sem og bændum í Þingvallasveit og
Gróður jarðar tekur á sig fagra haustliti.