Skógræktarritið - 15.10.2010, Blaðsíða 43

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201042
klofnuðu að endilöngu væru einir og reynir settir
sínu hvoru megin við þau.39 Á víkingatímanum var
venjan að sáldra muldu einihrísi á gólf blótsstaðar og
hélst þessi venja fram á byrjun 20. aldar, að eini var
sáldrað á gólf við skemmtanir og hátíðleg tækifæri í
Noregi og Svíþjóð.31,35 Einir hefur verið notaður til
jólaskreytinga og brenndir kvistir til að fá góðan ilm
í húsakynnin á aðventunni. Grænlendingar notuðu
eini sem jólatré. Allir þekkja vísuna: Göngum við í
kringum einiberjarunn, en sá siður að ganga í kring-
um einiberjarunn er ævaforn, kominn frá Norður-
löndunum og tengist frjósemisdýrkun. Um miðja 19.
öld gengu sígaunar í hjónaband með því að parið
gekk réttsælis kringum einiberjarunn. Ef þau vildu
skilja gengu þau rangsælis.11,40
Einirinn er ekki mikið notaður í myndlíkingar eða
orðtæki. Geta má þó orðtækis úr Laxdælu, en hún
var rituð um 1200 í klaustrinu að Helgafelli, sem
er um að vera „horfinn sem hrísla eini“. Orðtækið
mun vera eldra en Íslands byggð og þykir það benda
til norskra staðhátta fremur en íslenskra. Í Noregi
er mikið af eini og háttar því þar oft þannig til að
í miðju stendur hrísla, t.d. reynir, og umhverfis eru
einirunnar. Orðið horfinn þýðir hér sem oftar um-
kringdur.41, 42 Gaman er að segja frá því að í dag er
komið fram nýtt orðtæki, því nú er farið að tala um
að allt snúist eins og barnahópur um einiberjarunn.43
Síðustu áratugina hefur eini verið mikið plantað
í steinhæðir og ýmsa þá staði í garðinum þar sem
þörf er fyrir fallegan, sígrænan og lágvaxinn runna,
sem lífgar upp á steinsteypuna og dregur fram lit-
skrúð blóma. Einnig er upplagt að gróðursetja hann
í skóglendi til yndisauka og landgræðslusvæði, þar
eð hann þrífst dável við erfið skilyrði.4,44
Niðurlag
Ingólfur Davíðsson grasafræðingur segir í kvæðinu
Bjarkarljóð og blómavísur:
Einir hvassa barrið ber,
byggir óðul fornra skóga,
ævinlega samir sér
-sumar, vetur grænn hann er.-
Einhvern tíma öðlumst vér
aftur lundi hærri nóga.
Einir hvassa barrið ber
byggir óðul fornra skóga.
Þar sem áður voru skógar á Íslandi vex einirinn, en
jafnvel honum hefur verið útrýmt á stórum svæðum,
því þegar enginn skógur var eftir þá gerðu menn til
kola með einiviði og þurfti nokkuð til. Hann hefur
verið notaður til lækninga, sem krydd, til skrauts og
til upphitunar og berin étin af búsmala og mann-
fólki.
Enn dönsum við í kringum einiberjarunn og snú-
umst um vandamál okkar eins og börn um einiberja-
runn. Þetta litla sæta barrtré okkar Íslendinga er
eitt útbreiddasta tré í heimi og hefur verið notað á
ótrúlega fjölbreyttan hátt.
Af þeim gögnum sem ég hef séð virðist vera
óplægður akur að rannsaka breytileika og arfgerð ís-
lenska einisins nákvæmlega. Það væri verðugt verk-
efni fyrir einhvern vísindamanninn. Einirinn er jú
eini upprunalegi barrviðurinn hér á landi.
Þetta hefur verið ánægjuleg og afar gefandi vinna,
þó stundum hafi ég verið horfinn sem hrísla eini í
bókaflóðinu.
Heimildir
1. Adams, Robert P. 2004. Junipers of the world: The
genus Juniperus. Trafford Publishing Co., Vancouver.
275 s.
2. Eva G. Þorvaldsdóttir. 1990. Stiklingsformering av
einer. Lokaritgerð við Norges Landbrukshögskole,
Ås-NLH. 76 s.
3. Hákon Bjarnason. 1979. Ræktaðu garðinn þinn.
Iðunn, Reykjavík. 128 s.
4. Þröstur Eysteinsson. 2004. „Bakkaselseinirinn“.
Skógræktarritið. 2004, 2:65-69.
5. Adams, R. P., Dignard, N., Hoegh, K., Leverenz,
J. K., Pandey, R. N. og Þór Þorfinnsson. 2003.
„Pan-Arctic variation in Juniperus communis: historical
biogeography based on DNA fingerprints“. Biochemical
Systematics and Ecology. 31, 2:181-192.
6. Ólafur Njálsson. 2000. „Íslenskur Einir“. Gróandinn.
15,1:22-25.
7. SkogsSverige.se. 2008. „Fantastiska fakta om träd“.
Sótt 3. maí 2008 af: www.skogssverige.se/skog/skogen/
swe/omtrad.cfm
8. Anderberg, Arne. 2008. „En.“ Naturhistoriska
riksmuseet 1996. Sótt 3. maí 2008 af: http://linnaeus.
nrm.se/flora/barr/cupressa/junip/junicom.html
9. Juniperus.org. 2008. „Juniperus of the World.“. Sótt 3.
maí 2008 af: http://juniperus.org/jcommunis.html
10. Wegter, Jurgen. 2008. „Trær til nytte og glede“.
Sjølberger'n nr. 8. 12–13.
11. Ingólfur Davíðsson. 1974. „Tveir alkunnir runnar“.
Náttúrufræðingurinn. 44,2:45-51.