Skógræktarritið - 15.10.2010, Blaðsíða 48

47SKÓGRÆKTARRITIÐ 2010
frá lækjarbökkum og tæmdar reglulega frá miðju
sumri fram í nóvember (5. mynd).
Ef horft er á heildarmagn þess efnis sem berst út í
lækina var greinilegt að mun meira lífrænt efni barst
út í þá læki sem runnu um skógi vaxin vatnasvið
en í læki sem runnu um skóglaust land (6. mynd).
Magnið var um það bil 40 g lífræns efnis á hvern
metra lækjar í skógunum en ekki nema tæplega 2 g á
mólendinu. Það kom á óvart að munurinn á flutningi
var 30–33 faldur milli mólendisins og skóglendanna
(6. mynd) þó svo að munurinn á magni lífræns efnis
hafi aðeins verið 11–19 sinnum hærri í skógunum
(4. mynd). Þó að það sé vindasamara á skóglausa
landinu er gróðurfarið ólíkt. Á mólendinu eru flestar
tegundir annað hvort sígrænar (t.d. mosi, krækilyng
og beitilyng) eða með jarðfasta sinu (grös og hálf-
grös), á meðan tré og botngróður skóglendanna
mynda almennt sinu sem flyst frekar með vindi.16
Ekki reyndist marktækur munur á magni lífræns
efnis sem barst út í læki sem runnu um barrskóga
eða birkiskóga (6. mynd). Þetta kom á óvart þar sem
minna lífrænt efni er í birkiskógum (4. mynd). Fyrir-
fram var búist við því að magn feyrunnar í birki-
skóginum myndi vera miðja vega á milli magnsins
í skóglausa landinu og barrskógunum. Greinilegt
er að fallið lauf og sina botngróðurs birkiskóganna
flyst auðveldar út í læki en fallnar nálar og sina
botngróðurs barrskóganna (5. mynd).
Niðurbrot lífræns efnis í lækjunum
Þegar feyran hefur borist í lækina kemur að örver-
um, smádýrum og eðlisfræðilegum þáttum að stuðla
að niðurbrotinu til að efnið nýtist í fæðukeðjunni.4
Til að meta hversu hratt lífræna efnið brotnar niður
í lækjunum voru niðurbrotspokar með 2 g af mis-
munandi gerð feyru (sinu, birkilaufi og lerkinálum)
settir út í lækina og látnir liggja þar í mislangan tíma
áður en þeir voru teknir upp. Feyra sem eftir var í
pokunum var þurrkuð og vegin en með því fékkst
hversu hratt lífrænu leifarnar brotnuðu niður, þ.e.
mælikvarði á virkni niðurbrotslífvera í lækjunum.
Settir voru niður bæði grófir (möskvastærð 5 mm)
og fínir pokar (möskvastærð 200 mm) (7. mynd).
Þar sem smádýrin komast ekki inn í fínu pokana þá
er niðurbrotið í þeim aðeins af völdum örvera og
þannig var hægt að greina á milli hlutverka smádýra
og örvera í niðurbrotsferlinu.
Niðurbrot lífræns efnis (sinu, birkilaufs eða barrs)
reyndist ekki marktækt frábrugðið á milli vatna-
sviðsgerða, sem er í ósamræmi við niðurstöður er-
lendra rannsókna.17 Fyrsta spurningin sem vaknar
er hvort að þessi munur stafi af því að niðurbrotið
gangi ekki eins fyrir sig hérlendis og erlendis. Meðal-

4. mynd: Magn lífmassa og feyru á rannsóknarsvæðunum,
hver súla er meðaltal mælinga á þremur vatnasviðum.
5. mynd: Fötur voru grafnar niður meðfram bökkum lækj-
anna til að safna þeirri feyru sem berst í lækina. Barmar
fötunnar báru við jörðu og föturnar voru grafnar niður
sitt hvoru megin lækjar.
6. mynd: Flutningur lífræns efnis út í læki í náttúrulegum
birkiskógum og 40–60 ára gömlum gróðursettum barr-
skógum á rannsóknasvæðunum á Fljótsdalshéraði.