Skógræktarritið - 15.10.2010, Blaðsíða 66

65SKÓGRÆKTARRITIÐ 2010
Fosfór (P) er einnig afar mikilvægt efni sem nærri
alltaf skortir í lífríkinu. Hegðun hans í jarðvegi er í
meginatriðum þessi:
Fosfór er í torleystum samböndum í jarðvegi og
styrkur fosfórs í jarðvatni er lítill. Lítið tapast því
úr jarðvegi af fosfór. Fosfórforða er hægt að byggja
upp í jarðvegi með því að gefa fosfór. Forðinn vex
þá samhliða auknum plöntuvexti og auknum líf-
rænum forða. Fosfórinn tapast ekki en bindst með
tíma fast í lífrænum forða og í torleystum ólíf-
rænum samböndum. Í lífrænum úrgangi er fosfór
sem fosfat (fosfórsýra) og sem hluti af lífrænu efni.
Upptaka plantna á fosfór úr jarðvegi er háð hita
og er upptakan mest seinni hluta sumars þegar jörð
hefur hitnað.
Brennisteinn (S) er gjörólíkur fosfór að því leyti að
hringrás hans er ekki staðbundin heldur nær hún
yfir stór svæði og forði myndast ekki í jarðvegi
nema með því að hann bindist í lífrænu efni. Hann
hverfur strax úr jarðvegi ef plöntur ná ekki að halda
í hann. Brennisteinsstaða jarðvegsins byggir því á
að brennisteinn losni úr einhverju sem er á staðnum
eða berist stöðugt að. Dálítið af brennisteini er í
regnvatni, mest þar sem jarðhiti er nálægur. Hin vel-
þekkta hveralykt er brennisteinsvetni. Brennisteinn
sem berst með úrkomu er í fæstum tilfellum nægi-
legur til að fullnægja brennisteinsþörfum plantna.
Afgerandi er hvort einhver efni séu í jarðvegi sem
gefa frá sér brennistein. Þar kemur lífræni forðinn
til skjalanna, því að þegar prótínum í lífrænu efni er
sundrað af örverum losnar brennisteinn.
Brennisteinsgjöf er nauðsynleg ef koma á plöntu-
vexti af stað á gróðurvana svæðum þótt nýtingin sé
takmörkuð í líflitlum jarðvegi. Nýting brennisteins-
gjafar er háð því að til séu lífverur sem geta tekið við
honum. Mestur skortur er á brennisteini í jarðvegi
sem er snauður af lífrænum efnum og á það einkum
við sendinn jarðveg svo og á úrkomuminnstu svæð-
um norðaustanlands.
Efnum bætt í gróðurvana jarðveg.
Áburður, áburðarsölt
Til að auka frjósemi jarðvegs og þar með plöntuvöxt
þarf að auka framboð plöntunæringarefna. Því tak-
marki má ná með áburðargjöf. Einnig hjálpar til að
auka umsetningu efnanna eða veltuhraða með því
að fjölga örverum í jarðvegi. Það gerist þegar magn
lífrænna efna vex.
Ef ekkert er fjarlægt af svæðinu þarf í meginat-
riðum aðeins að gefa ofangreind þrjú plöntunæring-
arefni, nítur, fosfór og brennistein. Önnur plöntu-
næringarefni eru í jarðveginum í það miklu magni
að ekki þarf að bæta úr. Þar á meðal eru plöntunær-
ingarefnið kalí (K) sem aðeins þarf að gefa ef upp-
skeran er fjarlægð. Kalk (Ca) vantar stundum og oft
er til bóta að gefa það. Ef tækifæri gefst á að dreifa
skeljasandi er það gott, ekki síst þar sem það efni
hækkar sýrufar (pH-gildi) jarðvegsins.
Tilbúinn áburður – Saltáhrif
Áburður á markaði er langoftast saltsambönd, sem
oftast er kallaður ,,tilbúinn áburður“. Salt hefur
að því leyti slæm áhrif á plöntur að saltpækillinn
keppir við ræturnar um vatn, þannig að vatnsskort-
ur getur auðveldlega hrjáð plöntur sem fá stóra
áburðarskammta. Þetta fyrirbrigði takmarkar stærð
áburðarskammta. Ekki er t.d. hægt að gefa tíu ára
forða með einni aðgerð. Plöntur brenna af þurrki ef
mikið er af salti í jörðinni og eru efri mörkin mjög
háð úrkomu. Það er áhætta að gefa stóra áburðar-
skammta, einkum á ungar plöntur. Að bæta kalí við
stóra áburðarskammta er ekki til góðs. Það eykur
saltvandamálið.
Níturáburður
Níturáburður er oftast gefinn sem ammóníumnítrat,
eða efnasambönd þar sem ammóníum er verulegur
hluti efnisins. Nítratáburður er þó einnig fáanlegur
Með lofti berst dálítið af brennisteini sem fellur til jarðar
með úrkomu. Annars er brennisteinn bundinn í jarðvegi
í lífrænu efni og losnar til plantna eða örvera við niður-
brot þess. Laus brennisteinn tollir ekki í jarðvegi heldur
skolast strax niður með regnvatni en getur verið sem forði
í jarðlögum sem járnsúlfíð og gifs.