Skógræktarritið - 15.10.2010, Side 57

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201056
Eiðahólmi og „ljósaskipti á leiðum“
Höfundur Helgi Hallgrímsson
Eiðavatn og Eiðahólmi
Eiðavatn er stærsta stöðuvatn á láglendi Héraðs, að
undanskildum Leginum og fleiri vötnum (flóum) í
Lagarfljóti, eða 1,2 km2, og 3 km langt. Það er 32 m
yfir sjávarmáli, 12 m hærra en Lagarfljót, skilið frá
því af eiði sem bærinn er líklega kenndur við. Vatnið
er að hluta til nokkuð djúpt. Það er tvískipt á lang-
veginn af um 2 km löngum tanga, sem gengur út í
það sunnan frá og heitir Stórihagi. Vestan við hann
eru þrír hólmar, leifar af öðrum tanga sem hét Litli-
hagi. Tangarnir voru þvergirtir með görðum og not-
aðir til vörslu gripa. Innan til á Stórahaga voru árið
1982 reist 17 orlofshús í eigu BSRB og liggur þangað
sérstakur vegur af þjóðvegi skammt utan við Eiða.
Eiðahólmi séður úr Hagasporði í Stórahaga, 11. ágúst 2004. Yfir þetta sund var fólk oftast ferjað í hólmann. Mynd: HH
Eiðahólmi er í Eiðavatni á Fljótsdalshéraði, vaxinn birkiskógi og blómgresi frá fornu fari. Ungmenna-
félagið Þór í Eiðaþinghá gerði hólmann að samkomustað sínum um 1910, lagði stíga og plantaði nýjum
trjátegundum í skóginn. Eiðahólmi er einn elsti náttúrugarður á Íslandi, sambærilegur við Slúttnes í
Mývatni. Nálægð Búnaðarskólans og síðar Alþýðuskólans á Eiðum hafði sín áhrif í þessu efni, og 1921
urðu samkomur í hólmanum fastur liður Eiðamóta, sem Eiðasambandið stóð fyrir á sumrin í 20 ár.
Þannig varð hólminn táknmynd ræktunar lands og lýðs á Austurlandi. Þar urðu „ljósaskipti á leiðum“,
eins og Stephan G. orðaði það. Þessi merki sögustaður hefur fallið í gleymsku og þangað koma nú fáir.
Hann ætti þó að geta orðið mikilvægur hlekkur í endurreisn Eiða sem menningarseturs.