Skógræktarritið - 15.05.2011, Side 16

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201114
raunin er ennþá of ung til að hægt sé að mæla með
einu kvæmi umfram annað, en hún sýnir hversu
óútreiknanlegt evrópulerkið getur verið. Skemmdir
af völdum haustkals má finna í miklum mæli hjá
öllum kvæmunum. Breytileiki milli trjáa innan hvers
kvæmis er einnig gríðarlegur með tilliti til haustkals.
Áberandi er, að háfjallakvæmin sýna einnig miklar
tilhneigingar til að verða fyrir alvarlegu haustkali.
Tilraunin er of ung til að gefa marktækar niður-
stöður, en þó virðist sem tilhneiging sé til að fleiri
tré séu með gott vaxtarlag og beina stofna, þess
ofar í fjöllin sem kvæmið var sótt.4 Þessi vísbending
segir skógarplöntuframleiðendum, að betra sé að
treysta á kvæmin í Alpafjöllum úr efsta hæðarlaginu,
1750–2200 metra hæð, að minnsta kosti þangað til
nákvæmari niðurstöður fást úr ofangreindri tilraun
þegar trén eru orðin um áratug eldri.
Einnig eru vísbendingar um að evrópulerki spjari
sig betur í hallandi landi. Mátti sjá það í lerkitilraun-
inni í Holtsdal í mars 2010, að meira virtist vera um
léleg tré eða að tré vantaði í raðirnar, þar sem trén
höfðu verið gróðursett í láréttari fleti.3 Margreynt er
að flatt land býður upp á meiri hættu á kyrrstæðu
næturlofti sem kólnar niður fyrir frostmark alveg við
yfirborðið, þó að hitinn mælist yfir núlli í staðlaðri
veðurathugunarstöð í 2 metra hæð á sama stað. Teg-
undir, sem hætt er við haustkali, verður að staðsetja í
landslaginu, þar sem kalt næturloft rennur frá þeim.
Ætla má að plöntur af fræi frá skógarmörkum
kunni almennt betur á stutta sumarið okkar, held-
ur en plöntur ættaðar neðar í hlíðunum, þar sem
meðalhitinn er hærri. Vísbendingar um fleiri tré með
betra vaxtarlag hjá háfjallakvæmum benda til þess
hjá evrópulerki.
Í samanburðartilrauninni með 39 kvæmi af evr-
ópulerki í Holtsdal4 sést berum augum hversu bein-
vaxin trén eru, sem ættuð eru úr 1750 metra hæð
fyrir ofan bæinn Celerina í Engadindalnum í Austur-
Sviss. Önnur tré úr 2100 metra hæð ofan við þorpið
Törbel í Suður-Sviss eru einnig ótrúlega beinvaxin.
Fleiri kvæmi lofa góðu, t.d. eitt sem kennt er við
Sandvika í Noregi, en uppruni þess er óþekktur
Ójafnvægi í aðlögun að næturlengd við flutning plantna tæplega 20 breiddargráður í norður, veldur miklum síðvexti
og hliðargreinamyndunum á toppsprotanum. Sést oft á evrópulerki hérlendis. Það skiptir engu þó plantan sé tekin við
skógarmörk í heimkynnum sínum. Nógu löng nótt í heimkynnum um 15. ágúst sá til þess að sprotinn stöðvaði vöxt í
tíma. Sama langa nótt kemur ekki fyrr en 2–4 vikum seinna hérlendis.