Skógræktarritið - 15.05.2011, Side 24

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201122
Myrkárþöll
Á myndinni af myrkárþöll hér fyrir ofan, sem ættuð
er af fræi frá Blackwater í British Columbia, eru 6 ára
gamlar plöntur. Skyggingaraðferðinni hefur aldrei
verið beitt á þær. Í 6 ár hafa plönturnar vaxið og
lokið vexti í samræmi við íslenska ljóslotu. Þeim var
sáð, priklað í bakka, pottaðar í 2 lítra potta, geymd-
ar úti í karmi með plastbyrgi yfir og síðan geymdar
úti óvarðar í körmum síðustu þrjá vetur. Augljóst er
að plönturnar hafa erfðaefni sem stýrir því hvenær
þær ljúka vextinum tímalega. Flestar plantnanna
urðu fyrir endabrumskali hið minnsta og sumar kólu
meira. Aðrar hreinlega vantaði meiri sumarhita til
að geta vaxið eðlilega. En inn á milli eru nokkrar
plöntur, um 10% af plöntunum sem fóru í 2 lítra
potta, sem aldrei hafa misst endabrum, hvorki undir
vetrarskýli né án. Plantan lengst til vinstri á mynd-
inni er ein slík. Vissulega kostar meira að framleiða
trjáplöntur á þennan hátt og nota til þess fleiri ár en
eitt eða tvö, en eftir standa plöntur sem hægt er að
treysta frekar á. Planta 2 í röðinni hefur orðið fyrir
endabrumskali í upphafi, en er annars kraftmikil og
má segja að hún sé því á vetur setjandi. Um 20%
af plöntunum munu sem sagt sennilega verða að
stórmyndarlegum og beinvöxnum trjám með þessari
aðferð. Þær eru dýrari fyrir bóndann en margir eru
tilbúnir að borga hærra verð fyrir öruggari plöntur,
þegar þeir vita hvað liggur að baki.
Á meðfylgjandi línuriti, sem sýnir vaxtargetu og
aðlögun plantna af einu kvæmi miðað við ljóslotu og
hitafar, sést að hluti plantna býr yfir erfðaeiginleik-
um sem bjargað geta kvæminu/tegundinni við nátt-
úrulegar, skyndilegar og öfgafullar aðstæður. Hluti
plantnanna sem spírar upp af kvæminu, hefur í sér
erfðaeiginleika sem segja fyrir um vaxtarstopp fyrr
en megnið af plöntunum getur. Þær ná að stöðva
vöxt við styttri nótt heldur en dæmigerðar plöntur
gera í viðkomandi kvæmi. Þær bregðast fyrr við
og hefja undirbúning undir komandi vetur. Planta
númer 1 lengst til vinstri á myndinni af myrkárþöll-
unum er dæmigerð fyrir þessa hegðun. Hún þurfti
bara örstutta nótt til að stöðva vöxt og hefja undir-
Sex ára gamlar myrkárþallir í tveggja lítra pottum sýna breytileikann í vaxtarhegðun miðað við hvernig þær lesa íslensku
ljóslotuna og sumar vantar sennilega einnig hærri sumarhita til að vaxa eðlilega. Planta nr. 1 hefur vaxið hnökralaust
frá byrjun og aldrei misst endabrum. Planta nr. 6 er algjört viðrini og getur ekki betur, sennilega vegna ónógs sumarhita.