Skógræktarritið - 15.05.2011, Síða 92

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201190
Síberíulerki er einn besti barrviðurinn sem við
getum ræktað. Í honum er nokkur náttúruleg fúa-
vörn og aðeins 10–40 ystu árhringir eru rysja, en
til samanburðar eru t.d. 20–80 ystu árhringir rysja
í skógarfuru.
Hægt er að fúaverja lerki og furu þar sem frumu-
æðar haldast opnar eftir þurrkun. Frumur grenis
lokast hins vegar og taka lítt við fúavarnarefnum.
Þessar barrviðartegundir henta því til notkunar
utanhúss. Fura þornar hratt í klæðningu, lerki er
með fúavörn og greni lokar æðum, sem hindrar árás
niturbrotsörvera.
Sitkagreni er dæmi um tré sem getur vaxið hratt
og myndar beina boli. Viður þess er ekki þægilegur í
vinnslu, einkum vegna þess að mikill munur er á viði
í greinum (kvistir í unnu timbri) og bol. Stafafura er
oft með stórar greinar sem einnig virka truflandi í
viðarvinnslunni.
Grisjunarvið barrtrjáa má nýta í marga hluti.
Það er t.d. góður markaður fyrir smáhýsi í görðum
landsmanna, skjólgirðingar eru vinsælar og bæði
timbur-og steinhús þarf að klæða. Þessi markaður
hefur verið mettaður af ódýru timbri frá Eystrasalts-
löndunum, en grisjunarviðurinn hefur varla verið
nýttur í þess háttar verk.
Um barrvið verður ekki meira fjallað að þessu
sinni heldur reynt að vekja athygli á viði lauftrjáa,
en þar er verðmætan við að finna. Þau lauftré sem
við getum ræktað með góðu móti til smíða eru alla
vega birki, reynir, alaskaösp, blæösp, gráelri og
fáeinar víðitegundir, svo sem selja, alaskavíðir og
viðja. Þar að auki má líklega rækta garðahlyn og
gullregn til viðarnytja. Sérhver tegund hefur kosti og
galla sem smíðaviður.
Í lauftrjám verður hlutfall sumarviðar hátt ef
vaxtarskilyrði eru góð og lauftré sem vaxa við góðar
aðstæður mynda oft betri við en þau sem vaxa við
slæmar. Viður lauftrjáa hefur líka marga kosti um-
fram barrvið og flestum þykir sá viður fallegri.
Í lauftrjám eru margar frumugerðir. Frumur eru
styttri en í barrtrjám, 1–2 mm og oddmjóar. Lifandi
frumur eru á víð og dreif í annars dauðum viði. Vatn
er að mestu flutt í sérstökum vatnsæðum sem oft
sjást með berum augum. Annað einkenni í mörgum
lauftrjám er að merggeislar sem liggja frá kjarna og
út að berki eru oft sýnilegir berum augum. Merg-
geislar barrtrjáa eru hins vegar yfirleitt ósýnilegir. Í
lauftrjám er „lítill“ munur á viði í greinum og stofni
og greinar (kvistir) eru oft til fegurðarauka.
Íslensku lauftrén sem hráefni til smíða
Lauftrén sem vaxa hér á landi eru ekki með mikla
náttúrulega fúavörn og henta því yfirleitt ekki til
notkunar utanhúss þar sem raki er. Til að fúasveppir
geti vaxið í tré þarf vatnsinnihald þess að vera yfir
u.þ.b. 20%. Vatn í viði sem er í regnvari eða innan-
hús fellur fljótt undir þau mörk og eftir það endist
viðurinn mjög lengi. Við lauftrjáa má líma með
öllum límgerðum og hægt er að fúaverja þau flest.
Sumar tegundir henta með matvælum. Ösp, birki
og elri gefa lítið bragðefni frá sér. Í birki er efnið
betulin sem hindrar bakteríuvöxt. Það er hentugt ef
t.d. á að nota ílátið undir mjólkurafurðir eða í leik-
föng. Ösp, víði og hlyn er hægt að beygja mikið eftir
hitun í gufubaði og móta í margs konar form. Þegar
viður er geymdur lengi jafnast út spenna sem er í
viðnum. Ef nota á viðinn í mjög sérstakan hlut, svo
sem hljóðfæri, þarf að geyma viðinn lengi áður en
smíðað er úr honum.
Birki
Birki er framúrskarandi viður innanhúss. Hann
er mun sterkari en viður grenis og furu og auðvelt
er að vinna hann. Birki hentar í smáa límtrésbita
(t.d. í húsgögnum) og birkikrossviður er einn besti
krossviður sem völ er á. Rýrnun viðar við þurrkun
er tiltölulega mikil. Yfirleitt er birki ljós viður, en
verðmætir bútar finnast svo sem eldtungur og augn-
viður (sjá síðar). Viður birkis er verslunarvara, sem
Birki hentar vel í rennda og tálgaða hluti.