Skógræktarritið - 15.05.2011, Blaðsíða 93

91SKÓGRÆKTARRITIÐ 2011
er reyndar að mestu viður hengibjarkar. Finnar hafa
gert birkið að einkennistré finnskra húsgagna og
gera mikið af því að líma viðinn saman í límtrés-
einingar sem forma má á ýmsa vegu. Danir hafa
farið svipaða leið með beykið sem er einkennisviður
danskra húsgagna.
Eldtungur finnast stundum í birki, gráelri og
garðahlyni. Þær myndast þegar árhringir bylgjast,
lárétt eða lóðrétt. Einkenni á lifandi trjám er grófur
börkur og/eða skorur í berki. Í fullunnum smíðis-
grip mynda eldtungur mynstur sem virðist vera
í þrívídd. Augnviður myndast í birki þar sem stór
dvalarbrum eru í stofni eða þegar árlega vaxa nýjar
dverggreinar, sem fæstar lifa lengur en eitt sumar.
Auðvelt er að finna þetta í lifandi trjám. Mösur
myndast þegar síendurteknar smásprengingar verða
í vaxtarlagi trjábolsins. Ekki er auðvelt að finna þær
en smáar holur eða egglaga kúlur í berkinum eru þó
vísbending. Eftir að tréð er fellt má þekkja mösur á
því að V-laga strik sjást í þversniðinu með V-oddinn
inn að miðju.
Ösp
Kostur asparviðar er hversu léttur hann er og dökkn-
ar lítið með árunum. Innanhúss helst ösp ljós í það
óendanlega. Enginn trjákvoða er í viðnum en hins
vegar mikið loft og hitaleiðni er því lítil. Viðurinn
einangrar þess vegna vel. Ókostur er að viðurinn
fúnar hratt, einkum um kvisti. Rýrnun við þurrkun
er lítil. Yfirborð verður oft „ullið” eða matt og til að
komast hjá því verða verkfæri að vera beitt.
Nota má hina beinu boli alaskaaspar með svip-
uðum hætti og boli grenis og furu við húsbygg-
ingar. Sem burðarviður er styrkleiki aspar svipaður
og barrtrjáa. Ösp er hentug í klæðningu utanhúss,
viðurinn gránar hratt og verður silfraður innan fárra
ára. Þrátt fyrir að engin náttúruleg fúavarnarefni séu
í ösp er hægt að nota hana utanhúss án fúavarnar,
þar sem hún þornar hratt og því er sá tími sem fúa-
sveppir eru virkir stuttur. Alaskaösp myndar oft
gráan falskan kjarna sem fúnar oft. Ræktun aspa
erlendis byggir mikið á sparblendingum eða blæösp
sem ekki mynda gráan kjarna.
Víðir
Viður allra víðitegunda er með svipaða eiginleika og
asparviður. Viðinn er auðvelt að þurrka. Allmikil
sútunarsýra er í honum og að auki deyfiefnið
salicyl­ sýra. Þess vegna getur verið óþægilegt að
vinna blautan víði í lokuðu rými.
Til smíða koma einkum tvær tegundir til greina.
Alaskavíðir er ekki með sterkan við, en er mjög
auðveldur í ræktun og getur myndað vel nýtanlega
stokka á um 15–20 árum. Viðurinn er léttur, ljós og
auðunninn. Kjarnviður myndast fljótt, en er óreglu-
legur þar sem hann fylgir ekki alveg árhringjum. Hin
tegundin er selja sem er stórvaxnasti víðir sem vex
hér á landi.
Kjarnviður myndast fljótt í selju. Hann er óreglu-
legur, fylgir ekki árhringjum og er rauður eða rauð-
brúnn á litinn, og oft sjást brúnar rendur í viðnum.
Viður selju er aðeins þyngri en grenis en hins vegar
nokkuð veikari viður. Hún er auðkleyf, en snúningur
er oft í trjábol sem takmarkar lengd borða. Rauður
viður seljunnar minnir nokkuð á kirsuberjavið og er
vel nothæfur í húsgögn og í handverk.
Diskur úr alaskaösp. Asparviður er ljós og léttur.
Skál úr alaskavíði sem er með brúnan kjarnvið. Viður selj­
unnar er rauðleitur og bjartur. Þessar tegundir má fara að
nýta eftir um 15–20 ára vöxt.