Morgunblaðið - 01.05.1986, Blaðsíða 48

Morgunblaðið - 01.05.1986, Blaðsíða 48
48 MORGUNBLADIÐ, FIMMTUDAGUR1. MAÍ1986 Leyndardómurinn bakvið Landhelgisgæslu íslands og þyrluslysið á TF-RÁN — eftír Guðbrand Jónsson Inngangur Rannsóknin á flugslysinu þegar þyrlan TF-RÁN fórst í Jökulfjörð- um á Ströndum er umfangsmesta og kostnaðarsamasta rannsókn á flugslysi hérlendis. Rannsóknin sem slysarannsókn- arnefnd hefur annast tók um það bil 1 Víár og að sögn formanns ^slysanefndarinnar koma þar margir við sögu bæði hérlendis og erlendis, við að upplýsa atburði þá sem hugsanlega gætu varpað ljósi á orsakir þær sem kostuðu fjögur mannslíf og yfír 150 milljónir í verðmætustu og best búnu þyrlu sem keypt hefur verið til íslands. Flugslysið TF-RÁN er afleiðing mistaka í langri röð vafasamra atvika sem draga má saman í eina heild sem orsök þessa slyss. Til að fá heildarmynd af slysinu þarf að ,^koða málið í víðara samhengi og á ég þar við starfsemi Landhelgis- gæslu íslands í heild sinni, því flug- menn þyrlunnar voru að framfylgja skipunum yfirmanna sinna er slysið varð. Boðveitukerfi Landhelgisgæslu íslands sem löggæslustofnunar er stefnumörkuð af Dómsmálaráðu- neytinu sem ekki skiptir sér af daglegum rekstri. Það er forstjóri gæslunnar sem stýrir daglegum rekstri í gegnum stjórnstöð gæsl- unnar en yfirmaður þar er skipherra sem sem hefur sér til aðstoðar loft- skeytamenn fyrir alla starfsemina. Undirdeild er Fluggæslan en þar er einnig skipherra sem stjórnar daglegum rekstri en undir honum -starfa yfirflugstjóri ogyfirflugvirki. Stjórnstöðin starfar í raun allan sólarhringinn þó svo að skipherrar og loftskeytamenn séu í vaktstöðu heima hjá sér á launum vaktmanna ef ekki eru gæslustörf á dagskrá eða eitthvað annað óvænt kemur upp. Sjópróf nr. 23/1983 frá 18. nóvember Gögn í málinu sem varða flug- slysið eru sjópróf nr. 23/1983 og skýrsla flugslysanefndar. Ég ætla að taka fyrir og gagnrýna fram- komnar upplýsingar og skýrslu slysanefndar og nota til þess frum- gagnið og eina marktæka gagnið í málinu sem er Sjóprófið nr. 23/ 1983, þar sem yfirmenn varðskips- ins og yfirmenn Landhelgisgæslu íslands mættu fyrir Bæjarþingi Reykjavíkur 18. nóv. 1983, eið- svarnir og áminntir um sannsögli að eigin ósk 10 dögum eftir slysið. Umfjöllun málsins byrjar því á bréfi Landhelgisgæslu Islands sem sent var Borgardómi Reykjavíkur og er dagsett 18. nóv. 1983 og hljóðar svo: „Landhelgisgæslan óskar hér - ^ieð eftir að fram fari sjópróf vegna atburðar sem átti sér stað 8. nóv. sl. er þyrla Landhelgisgaeslunnar, TF-RÁN, fórst skömmu eftir flug- tak frá varðskipinu Óðni undan Höfðaströnd í Jökulfjörðum." „Með beiðni þessari fylgir skýrsla skipherrans á V/S Óðni ásamt sjó- korti. Jón Magnússon, hrl." Gagn *ár. I. Lagt fram á Bæjarþingi 18/ 11,1983. S.G.K. (dómarinn). Skýrsla skipherrans á Óðni er dagsett 18/11 1983, til Yfirborgar- dómarans í Reykjavík, frá skip- herranum á v/s Óðni. Efni: Þyrlu- slys TF-RÁN. Gagn nr. 2. Lagt fram í Bæjarþingi Reykjavíkur 18/11,1983. S.G.K. Þennan sama dag eða 18. nóv. 1983 er Bæjarþing Reykjavíkur háð í þingstofu dómsins að Túngötu 14. Þar stýrir dómi S.G.K. borgardóm- ari og G.H. Skipstjóri, meðdómari. Fyrir er tekið að halda sjópróf vegna þess er þyrlan TF-RÁN fórst í Jökulfjörðum 8. nóv. 1983. Af hálfu Landhelgisgæslunnar sækja þing Jón Magnússon hrl. og Guðmundur Kjærnested, skipherra. Siglingamálastofnun og sjóslysa- nefnd hefur verið gert viðvart. Skúli Sigurðarson mætir fyrir Flugmála- stjórn og Gylfi Jónsson fyrir flug- slysanefnd. Fyrir dóminum gáfu skýrslu um slysið eftirfarandi yfirmenn á v/s Óðni: Skipherrann H.S., 1. stýri- maður K.J.Á., 2. stýrimaður K.Þ.J. 3. stýrimaður B.Þ.J., Loftskeyta- maðurG.Þ.S. Þeir komu fram einn á eftir öðrum og lýstu atvikum og at- burðarás áminntir um sannsögli. Þann 18. nóvember 1983 er því haldið sjópróf til að rannsaka flug- slys og eru öll helstu vitnin yfir- menn úr áhöfn varðskipsins Óðins og meðdómarinn skipstjóri. I sjó- prófið vantaði tvö aðalvitnin að sjálfu slysinu. I sjóprófið vantaði yfirmenn Fluggæslunnar á Reykja- víkurflugvelli, Skipherrann, yfir- flugstjóra og yfirflugvirkja. Um leið og tilkynning barst frá varðskipinu Óðni til Flugmála- stjórnarþann 9. nóv. 1983 kl. 00.10 eftir miðnættið um að þyrlan TF Rán hefði farist komu til fram- kvæmda lög nr. 34/1964, um loft- ferðir, 141 gr., Rannsókn á flugslysi þegar maður eða menn farast. Um rannsókn á flugslysum fer annars eftir lögum nr. 74/1974 um með- ferð opinberra mála. (ríkissaksókn- ari). Samkvæmt 141. gr kemur því til kasta slysarannsóknarnefnd- ar, en samgönguráðherra setur nefndinni starfsreglur. Skýrsla slysanefndarinnar er lögð til grund- vallar þegar kemur til kasta laga nr. 74/1974, (mannslát) um með- ferð opinberra mála annarsvegar og hins vegar til að benda á úr- bætur sem gætu komið í veg fyrir að slys endurtaki sig skv. lögum nr. 34/1964, um loftferðir. Það er Flugmálastjórn sem rannsakar flugslys í samráði við einn eða fleiri nefndarmenn flugslysanefndar. Flugmálastjórn' var því búin að yfirheyra áhöfn skipsins, áður en sjóréttur var haldinn 18. nóv, 1983 og sömuleiðis nefndarmenn slysa- rannsóknarnefndar sem vissu af tveimur aðalvitnunum sem hvergi koma fram í sjórétti en eru nefndir í slysaskýrslu nefndarinnar sem hásetar á dekki v/s Óðins, um atburðarás þá er leiddi til þess að þyrlan fórst í Jökulfjörðum. Fullyrðingar Landhelg- isgæslu íslands um til- gang flugsins Um tilgang flugsins eða yfírlýst- an tilgang er fátt ábyrgt að finna nema frá Skipherra, v/s Oðins. Skipherrann: Bréf sem gagn 2. fyrir Sjórétti. „Þriðjudaginn 8. nóv. 1983, kl. 17.41, lenti TF-RÁN á varðskipinu. Fyrirhugaðar voru hífingaræfingar á mönnum frá' skipinu; en að þeim' Ferð TF-RAN þriðjudaginn 7/111983 Horn Aðalvik BrakúrTF-RAN finnsf kl.01.10 <P x „_ ..Vll l .tWi'-V'. S—• TF-RAN kl. 22:56? Flak finnst þann 10/11 10sjómílur „Síðasta flugþyrlunnar TF-RAN virkar á mig sem algjört tilgangs- leysi, því yfirlýstur til- gangur f lugsins er svo óraunverulegur gal- eiduþrældómur fyrir áhöfn þyrlunnar að með ólíkindum má telj- ast. Uppgefin dagskrá frá yfirstjórn Land- helgisgæslu íslands hljóðaðiuppá 17 klukkustunda vinnudag í vikulok f yrir þyrluna og áhöf n hennar um miðja nótt og langt fram á morgun. Það var engin flugáætlun gerð og það var engin vakt í stjórnstöðu Land- helgisgæslu íslands þessa nótt sem fara átti í Landhelgisgæsluf lug í myrkrinu út af Vest- fjörðum." loknum var ætlunin að þyrlan færi í landhelgisgæsluflug út af Vest- fjörðum. Aætlaður tími þessa verk- efnis var tvær til tvær og hálf klukkustund." (flugþol þyrlunnar var 2 Víklukkustund er hún byrjaði flugið örlagríka, innsk.,GJ) „Síðan ætlaði hún daginn eftir að hjálpa okkur með að flytja vörur frá Súg- andafirði að Galtarvita", (hér ættu eldneytistankar þyrlunnar að vera tómir, innsk.,GJ.). * í fl.jótu bragði virðist tilgangur Morgunblaðið/GÓI flugsins ósköp sakleysislegur frá sjónarhorni hins venjulega manns, en við nánari athugun vakna hjá mér efasemdir um sannleiksgildi þessarar reifarakenndu dagskrár sem byrjaði að morgni 8. nóv. 1983, en ákvörðunin um flugið var tekin af stjórnstöð Landhelgisgæslunnar daginn áður eða 7. nóv. 1983. Því gafst yfirstjórn Landhelgisgæsl- unnar sólarhringur til að kalla út næturvaktina og undirbúa verkefn- in í stjórnstöð og til að fylgjast með framkvæmd og árangri landhelgis- gæsluflugsins sem framkvæma átti þarna um miðja nótt í nóvember í svarta myrkri norður af Vestfjörð- um nóttina 8. til 9. nóvember 1983. Áhöfn þyrlunnar mætti til vinnu að morgni 8. nóv. en þyrlan fór ekki af stað vestur fyrr en kl. 15 sama dag og hafði þá ákvörðun um flugið verið tekin daginn áður. Þyrlan lendir á ísafirði kl. 16.40, þegar dagur er að kveldi kominn. Það hefði því verið eðlilegast miðað við uppgefin tilgang ferðarinnar 8. nóv. að varðskipið sigldi til Súg- andafjarðar þar sem vinna átti vita- verkefni á þeim 8 tímum sem það tók áhöfn þyrlunnar að ferðbúast og flúga vestur. Það er einnig vert að vekja athygli á því að samkvæmt sjóferðabók v/s Óðins þá var skipið inn á Önundarfirði nóttina 7.-8. nóvember, en kl. 01.00, 8. nóv., er siglt frá Önundarfírði norður um og yfir í Jökulfirði og þar er skipið látið reka allt til kl. 16, er haldið var frá Bjarnanúp til innanverðra Jökulfjarða og þar er skipið látið reka þar til þyrlan kom. Varðskipið siglir því framhjá Súgandifirði og Galtarvita, þar sem átti að vinna vitaverkefni og er á reki langt frá uppgefnu verkefni allan daginn djúpt inn á Jökulfjörðum. Á sama tíma er áhöfn þyrlunnar i hugguleg- heitum í Reykjavík allt til kl. 15 um daginn. Þetta er undaravert fyrir það að stjórnstöð Landhelgis- gæslunnar var búín að taka ákvörð- un um verkefnin, hífingaræfíngu, gæsluflug og vitaverkefni daginn áðureða7.nóv. 1983. Þyrlan tekur eldsneyti á ísafirði og er lent um borð í v/s Óðni kl. 17.42., (það gefur til kynna að ekkert eldsneyti hafi verið um borð í Óðni, innsk. Gj.) Þar matast áhöfn- in og hvílist í um það bil fjóra tíma fyrir flugið örlagaríka. Þegar þyrlan fer í loftið kl. 22.53, fyrir hífingar- æfíngar, og gæsluflug um Vestfirði, þá hafði ekki verið gerð flugáætlun til Flugmálastjórnar eins og venju- lega, þar sem farið er fram á við- búnaðar og neyðarþjónustu og það er varla nema von því að allt flug er bannað með reglugerð frá sam- gönguráðuneyti um Vestfirði eftir myrkur. En furðulegra er að skipherra Óðins hafði þurft að ræsa út stjórn- stöð Landhelgisgæslu íslands eftir slysið, kl. 23.17. Stjórnstöðin mikil- væga sem átti að fylgjast með og taka við áríðandi skilaboðum um árangur landhelgisgæsluflugsins þarna um nóttina. Mennirnir dýru sem sátu heima í viðbragðsstöðu á fullum launum þrátt fyrir að stjórn- stöðin sem þeir sjálfir stýra hafði tekið ákvörðun Um landhelgis- gæsluflug í myrkri út frá Vestfjörð- um. Einn aðaltilgangur ferðarinnar vestur samanber fullyrðingar fyrir sjórétti var sagður að æfa hífingar á mönnum að nóttu frá varðskipinu Óðni og hef ég mínar efasemdir sömuleiðis um þann yfirlýsta til- gang í samhengi við annað sem framkvæma átti þarna vestur á fjörðum. Það er staðsetning varð- skipsins Óðins inni á Jökulfjörðum, því sem næst upp í landsteinum í vari undan stórviðri að sunnan, sjö vindstig og sviptivindar frá Staðar- hlíðafjalli þar sem átti að æfa híf- ingar á mönnum með þyrlu sem ekki passa inn í þessa yfirlýstu dagskrá, sem yfirstjórn Landhelgis- gæslu íslands hafði uppi um verk- efni fyrir þessa opinberu starfs- menn nóttina örlagaríku. Frá sjónarhorni flugöryggis ann- arsvegar og hagræðingar við lausn vitaverkefnis og gæsluflugs hins vegar, hefði verið rökréttast að varðskipið Óðinn hefði legið við akkeri inni á Súgandafirði og híf- ingaræfingarnar framkvæmdar þar, síðan farið í gæsluflug og vita- verkefnið unnið næsta dag. Það næstbesta var að æfa hífingarnar við Æðey þar sem aðalflugsvitar eru fyrir blindflug, þarna í myrkinu við Vestfirði og fjölstefnuviti inn á ísafjörð, en við Æðey er öllu meira rými til athafna en valið var í niður- streymislofti og sviptivindum uppi í landsteinum við Jökulfirði, þarna við Æðey má einnig greina ljós frá bæjum, en það er eitt af grundvall- aratriðum fyrir sjónflug að nóttu. Eftir æfingar og gæsluflug þarna út frá Æðey hefði þyrlan getað flogið af öryggi til Isafjarðar sem var þriðji kosturinn við þessi verk- efni því þyrlan tók allt sitt eldsneyti á flugvellinum á Isafirði. Ekki gat yfirstjórn Landhelgis- gæslu íslands valið verri stað til að æfa hífingar á mönnum frá skipi að nóttu en Jökulfirði á Ströndum og ekki batnar málstaður stjórn- stöðvar og skipherrans um yfirlýst- an tilgang verkefna þegar skoðaður er undirbúningurinn fyrir hífingar- æfingar á mönnum í sjö vindstigum, niðurstreymi og sviptivindum, því
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.