Morgunblaðið - 13.08.1988, Blaðsíða 23

Morgunblaðið - 13.08.1988, Blaðsíða 23
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 13. AGUST 1988 23 íslendingar eru eina þjóðin á Vesturlöndum þar sem búfjáreigandi ber ekki f ulla ábyrgð á f énaði sínuin. urinn skerðir tekjur af sauðfjárrækt hjá þeim bændum sem fyrir honum verða, og þar er stundum um veru- legar upphæðir að ræða. < Við framtíðarskipulagningu landbúnaðar í þessu landi hlýtur að verða lögð á það áhersla að lag- færa slík mistök. Einnig þurfa for- ystumenn landbúnaðar að hafa for- Með breyttum þjóðfé- lagsháttum eru kröfur um landafnot orðnar fjölþættari. göngu um aukna stjórn á beitinni og endurskoðun á nýtingu afréttar- landa í sama augnamiði. Til álita kemur hvort stjórnvöld ættu ekki að hlaupa undir bagga og aðstoða bændur við að girða af beitilönd sín, líkt og gert var á Nýja-Sjálandi á sínum tíma. Nútímaþjóðfélag gerir kröfur til þess að búféð sé innan girðinga eihs víða og við verður komið. Þetta Gróður og jarðvegseyðing er alvarlegasta umhverfisvandamál þjóð- arinnar. er regla sem t.d. Danir komu á fyrir meira en 150 árum. Með nýtísku rafgirðingum er slíkt miklu auðveldara og ódýrara en áður var. Ýmsir bændur eru þegar farnir að hólfa land sitt niður með girðingum, eins og starfsbræður þeirra erlend- is, og beita þau til skiptis með hlið- sjón af næringargildi gróðurs. Þannig ná þeir auknum afurðum. Þetta er það sem koma skal, því þarna fara framleiðni- og gróður- verndarsjónarmið saman. Girðingar Melgresið er eina plantan sem getur bundið sandfok — og það þarf frið til að vaxa. eru reyndar forsenda þess að unnt sé að ná tökum á gróðurverndinni, hér sem annars staðar. Kröfur um friðun viðkvæmra eða illa leikinna afréttar- og heimalanda eru að verða sífellt háværari. Þess- ar kröfur eru svo sem ekki nýjar af nálinni. Þær hafa t.d. verið sett- ar fram af öllum landgræðslustjór- um sem starfað hafa hér á landi — án þess að stjórnvöld hafi haft ein- urð til að takast á við þær. Þannig lagði fyrsti sandgræðslustjórinn, Gunnlaugur heitinn Kristmundsson, það oft til í ræðu og riti á fyrra helmingi aldarinnar — að á eld- fjallasvæðum landsins yrði ein- göngu stundaður ræktunarbúskap- ur en sauðfjárbúskapur hins vegar á þeim jörðum sem þola betur beit. A þessu belti er allur gróður mjög viðkvæmur og uppblásturshætta mikil ef út af ber. Viðhorf Landgræðslunnar til nýt- ingar þessa landsvæðis eru enn óbreytt, en nú hafa þau loks hlotið þann hljómgrunn að von er til að fá framgengt fleiri nauðsynlegum úrbótum sem stuðli að aukinni gróð- urvernd. Nú er svo komið að gróðurhula sumra afrétta á Suðurlandi er að- eins á bilinu 5—15% af heildarflat- armáli þeirra. Það'er ljóst að svo lítil gróðurhula stafar einkum af jarðvegseyðingu f tímans rás sem Það er fráleitt að flytja fé úr gróskumiklum sveitum tíl beitar á auðnir miðhálendisins. Hver á að girða sig af, sá sem vill árins? orsakast hefur af samverkandi áhrifum búfjárbeitar, eldvirkni og erfiðra veðurskilyrða. í rauninni er það fátt sem réttlætir áframhald- andi beit á slíkum svæðum, allra síst nú á tímum offramleiðslu í sauðfjárrækt,. Grundvöllur fyrir nýtingu sumra þessara afréttar- landa er reyndar þegar brostinn, bæði vegna þess hve gróðurinn er orðinn rýr og kostnaður við nýtingu þeirra óheyrilega mikill miðað við þann fjárfjölda sem á þeim gengur. Þannig mætti nefna að á einum afrétti með rúmlega 5% gróðurlendi Gróðurhula sumra af - rétta á Suðurlandi er aðeins á bilinu 5—15% af heildarf latarmáli þeirra. // námu fjallskil í fyrra rúmlega 800 þúsund krónum — en á fjalli gengu um 1.400 lambær! Algengt er að slíkur kostnaður deilist niður á alla sauðfjárbændur í viðkomandi sveit- arfélagi — óháð því hvort þeir eiga kind á fjalli eða eru með allt fé sitt í heimahögum. Mörgum er það þvert um geð að þurfa að greiða verulegar fjárhæðir fyrir fjallskil á fénaði annarra, þar að auki oft gegn sannfæringu sinni vegna ólíkra skoðana á beitarmálum. Vaxandi óánægju gætir því í mörgum sveitum með áframhald- andi upprekstur, einkum sunnan- lands þar sem graslendi er víða mikið í byggðum en afréttir við- kvæmir og illa leiknir. Auðvelt ætti að vera að tryggja verndun þeirra með aukinni hagræðingu — ef vilji er fyrir hendi og samstaða næst. Mestu uppblásturssvæði landsins er nú að finna í Þingeyjarsýslum. Þar virðast aðstæður að mörgu leyti svipaðar og voru í Landsveit, á Rangárvöllum og víðar á Suður- landi í upphafi aldarinnar. — Sand- urinn er þar víða að leggja grósku- mikið land i auðn án þess að kom- ist hafí verið fyrir rætur eyðingar- innar. Menn verða að rífa sig úr viðjum vanans því á þessum við- kvæmu svæðum stoðar ekkert nema náð sé fullkomnum tökum á búfjárbeitinni. Rétt er að taka það fram að gróð- ur er víða í góðu ástandi — þ.e. ekkert er athugavert við nýtingu mjög stórra landsvæða. En augu okkar landgræðslumanna og al- rækta sitt land eða eigandi búfj- mennings beinast fyrst og fremst að þeim svæðum sem þola beitina verr og hafa farið illa út úr landnýt- ingunni. Ég tel blasa við augum að á næstu árum muni verða stórfelldar breytingar á nýtingu landsins — og það af ýmsum ástæðum. Fram á allra síðustu ár miðaðist landnýting fyrst og fremst við beit. Með breytt- um þjóðfélagsháttum eru kröfur um landafnot hins vegar orðnar fjöl- þættari. Friðun lands og efling aðl- aðandi gróðurs t.d. til útivistar er þannig orðið eitt af markmiðum landgræðslu og gróðurverndar. Stjórnvöld, og þar með Landgræðsl- an, verða að koma til móts við slíkar kröfur eftir því sem við á, t.d. með friðun Reykjanesskaga, Þórsmerk- ur og fleiri svæða þar sem sauð- fjárbeit á ekki lengur við. Annars vegar er því um að ræða að bæta fyrir syndir forfeðranna — sem er skylda hvers samfélags — og hinsvegar að taka okkur sjálfum tak með skynsamlegri nýtingu lands í nútíð og framtíð. Þar hafa bændur landsins þyngstum skyld- um að gegna — því enn er langmest- ur hluti landsins opinn fyrir beit. Eins og ég sagði áður eru ýmsir samverkandi þættir orsakir upp- blásturs og jarðvegseyðingar, en yfir 3 milljónir hektara hafa orðið örfoka frá því er land byggðist. Margir, og ekki síst ýmsir bændur og forystumenn þeirra, hafa viljað skella meginskuldinni á veðurfar og eldvirkni, sem vitaskuld hafa haft mikil áhrif — en þeir gæta þess ekki að landnýtingin er eini þátturinn sem við getum haft ein- hveija stjórn á. Þannig hefur til- hneigingar gætt hjá mörgum í land- búnaði að víkjast undan skyldum sínum við landið — í stað þess að reyna að hafa sjálfir forystuna um að laga búskapinn betur að land- gæðum. Ef atvinnuvegurinn á hér eftir sem hingað til að njóta hylli þjóðarinnar og samúðar á þrenging- artímum bænda verður hann að koma til móts við kröfur hennar um aukna gróðurvernd." Gróðurverndarmálum á íslandi verða að sjálfsögðu ekki gerð full- nægjandi skil í stuttu viðtali en þess má geta að í næsta mánuði kemur út bók sem ber heitið GRÆÐUM ÍSLAND og er tileinkuð 80 ára afmæli Landgræðslu ríkis- ins. Þar er mikinn fróðleik að finna um störf landgræðslunnar frá upp- hafi og gróðursögu landsins fram til þessa. H.V.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.