Morgunblaðið - 13.12.1994, Blaðsíða 24

Morgunblaðið - 13.12.1994, Blaðsíða 24
24 ÞRIÐJUDAGUR 13. DESEMBER 1994 MORGUNBLAÐIÐ Í ERLENT Stjórn Jeltsíns f orseta í miklum innanríkisvanda vegna Tsjetsjníju Múslimaþjóðir gætu sameinast gegnMoskvu MARGIR Rússar og þá ekki aðeins umbótasinnar óttast að stjórn Borísar Jeltsíns forseta sé með „innrás" sinni í uppreisnarhéraðið Tsjetsjníju að koma af stað atburðarás sem ekki verði við ráðið ef Dzhokhar Dúdajev, forseta héraðsins, tekst að svara með heilögu stríði múslima á öllu Kákasus- svæðinu gegn Rússum. Jeltsín á við mikinn vanda að stríða. Tsjetsjníja er olíuauðugt, þar eru einnig mikilvægar olíuleiðslur og ein af stærstu olíu- hreinsunarstöðvum Rússlands er við höfuðborgina Grosní. Norðvestur af héraðinu eru ein mestu kornforðabúr Rússlands. Það er fleira í húfi, m.a. trúverðugleiki sambandstjórnarinnar í Moskvu, í stjórnarskránni var af ásettu ráði hvergi minnst á rétt einstakra héraða til að segja skilið við móðurríkið. íbúar Kákasushéraðsins Tsjetsjníju hafa oft barist gegn rússneskum herj- um undanfarnar tvær aidir. Þeir eru nú um ein milljón í héraðinu sjálfu og álíka margir búa annars staðar í Rússlandi. Langflestir eru múslimar eins og ýmsar fleiri smáþjóðir í norð- anverðum Kákasusfjöllum þar sem þjóða- og tungumálakraðak er senni- lega meira en á nokkru öðru jafn- stóru svæði í heiminum. Vanir vopnaburði Hernaður er Tsjetsjnum í blóð borinn, fullvaxnir karlar ganga að jafnaði vopnaðir og konur og börn eggja þá lögeggjan gegn Rússum. Baráttan við Rússa og langvinnar landamæraþrætur milli þjóðabrot- anna hafa haldið við hernaðarandan- um á þessum slóðum. Einræðisherrann Jósef Stalín refs- aði mörgum smáþjóðum í Sovétríkj- unum fyrir meintan og raunveruleg- an stuðning við innrásarheri Þjóð- veija í seinni heimsstyijöld. Tsjetsjn- ar hlutu harðan dóm, þeir höfðu gert uppreisn gegn Rússum er Þjóð- verjar nálguðust Grosní og Stalín rak mörg hundruð þúsund manns til Si- beríu 1944. Arftaki hans, Níkíta Khrústsjof, veitti þeim og fleiri Kákasusþjóðum síðan heimfararleyfi 1957. Er Síberíuútlagarnir komu heim var oft búið að gefa jarðir þeirra öðru fólki eða þjóðabrotum og hefur víða kraumað undir niðri síðan. Ójafn leikur 1 öllu kjarnorkuveldinu Rússlandi búa nær 150 milljónir manna, þorri þeirra af rússnesku bergi brotinn. Barátta Tsjetsjna virðist því hrein- ræktuð fífldirfska þegar liðsmunurinn er hafður í huga en ósætti meðal ráðamenna í Moskvu getur hjálpað Tsjetsjnum, fleira kemur einnig til. Dúdajev, fyrrverandi hershöfðingi í sovéska flughernum, var kjörinn forseti héraðsins á haustmánuðum 1991. Hann treystir því að öðrum múslimaþjóðum í Rússlandi renni blóðið til skyldunnar ef Golíat ráðist á Davíð. Auk Tsjetsjna er um að ræða Volgu-Tatara, Tsjúvassa, Ba- skíra, Ingúseta, Osseta og Kabardína. Auk þess eru um 30 smáþjóðir í Da- gestan, sunnan við Tsjetsjníju. Þar er islam einnig ráðandi trú og Tsjetsjnar mjög fjölmennir í vestur- héruðunum. Fyrir sunnan Dagestan er Azerbajdzhan, olíuauðugt múslimaríki sem á landamæri að íran. Dúdajev hefur einnig hótað því að kalla á hjálp mujahedin-skæruliða í Afganistan, sagt er að hann hafí þegar fengið hjá þeim bandarískar Stinger-eldflaugar, sem reyndust rússneskum flugvélum skeinuhættar í Afganistanstríðinu. Rússar misstu um 13.000 manns í þeirri styrjöld sem þeir töpuðu, þrátt fyrir aila yfir- burði risaveldisins. Það háir aftur á móti Tsjetsjnum að þeir eru illa þokkaðir víða í Rúss- landi, ekki sist í Moskvu, vegna þess hve glæpasamtök þeirra eru vel skipulógð, þau eru reyndar farín að seilast til áhrifa í giæpastarfsemi utan Rússlands. Er Rússar tala af fyrirlitningu um „svartkjamma" eiga þeir við Kákasusbúa og þá einkum Tsjetsjna. Tal Moskvumanna um að héraðið sé glæpahreiður á vissulega við nokkur rök að styðjast. Dúdajev reyndi í september að brjóta andstæðinga sína innanlands á bak aftur með því að setja herlög. Sjálfur segir hann að uppreisniri sé verk Rússa og kennir þeim um sprengjutilræði sem minnstu munaði að yrði honum að bana í maí. Helsti leiðtogi uppreisnarmanna, er hafa aðalbækistöðvar sínar í bæn- um Nadtertsjníj, er Omar Avturk- hanov, annar er Rúslan Labazanov, 27 ára gamall stigamannaforingi sem sagður er arftaki Hróa hattar, hann ræni þá ríku og hjálpi fátæk- um. Labazanov hefur þó átt erfitt uppdráttar gegn sveitum Dúdajevs og sama er að segja um Avturkanov. Gamall kunningi Þekktastur uppreisnarmanna er þó hinn rúmlega fimmtugi Rúslan Kahsbúlatov, fyrrverandi þingforseti í Moskvu og svarinn andstæðingur Jeltsíns er þingmenn risu upp gegn forsetanum í fyrra. Khasbúlatov var tekið með kostum og kynjum í heimahéraði sínu í mars í fyrra, þegar hann hafði verið látinn laus úr fangelsi. Hann reyndi fyrst að skaða Avturkanov með því að kalla hann lepp Rússa en ákvað síðar að styðja hann. Óvíst er hve mikils stuðnings Khasbúlatov, sem eitt sinn var rætt um að gæti orðjð forseti Rússlands, nýtur en hann gæti nú lent í þeirri hlálegu stöðu að byssu- stingir Jeltsíns lyfti honum til æðstu valda - í Tsjetsjníju. HERNAÐUR RUSSA i TSJETSJNiJU ÞRJÁR rússneskar herfylkingar voru sendar inn í Tsjetsjníju á sunnudag til a& kæfa sjálfstæoisbaráttu héraösins. Nokkur mótspyrna hefur veriö veitt en embættismenn Rússa og Tsjetsjna hafa átt fundi í borginni Vladikavkaz til aö reyna aö koma í veg fyrir meiri átök Herfylking varð að nema staöar vegna haröra bardaga viö Ingúsela, aöra litla múslimaþjoð sem lengi var undir sameiginlegri héraösstjórn meö Tsjetsinum. Síöar var skýrt írá því að sokn hennar heföi haldio áfram Znamenskoje íbænumeruaðalstöðvar uppreisnarflokka sem vilja steypa stjórn Dzhokhars Dúdajevs, (orseta Tsietsjníju Eina fylkingin sem komst nálægt höluö- staönum, Grosní Fylking nam staöar eftir aö hermenn Tsjetsjna náöu á sitt vald 47 rúss-neskum hermönnum og tveim brynvörðum liðsflutninga- vögnum, rétt eftir að fylkingin fór yfir landamærin s--! KAZAKi!', !.',;¦ ÚKRAÍNA Fylking rússneskra hermanna og skriödreka B Moskva RÚSSLAND Reuter TSJETSJENAR stíga dans, að íslömskum sið, á aðaltorginu í höfuð- borginni Grozní í gær til að búa sig undir stríð. Erfíð sambúð Moskvu. Reuter. RÚSSAKEISARAR treystu á árunum 1817-1864 nýfengin yf- irráð sín í Georgíu með því að leggja undir sig múslimalönd í Norður-Kákasus. Tsjetsjníja var innlimað í Rússland 1859. • 1917-1920. Bolsévikkar og andstæðingar þeirra í borgara- stríðinu skiptast á um að ráða yfir Tsjetsjníju. Héraðið innlimað í Sovétríkin 1921. • 1934. Héraðið nefnt Tsjetsjno-Ingúsetía. • September 1991. Stjórn hér- aðsins, sem stutt hafði valdarán- ið gegn Míkhaíl Gorbatsjov, segir af sér. Dúdajev hefur baráttu sína gegn Moskvuhollum emb- ættismönnurh, hann fær 80% fylgi í forsetakjöri og lýsir yfír sjálfstæði héraðsins. • Nóvember 1991. Jeltsín Rússlandsforseti lýsir yfir neyða- rástandi í héraðinu en tilraun hans tl að beita hervaldi gegn sjálfstæðistilburðunum fer út um RÚSSNESKIR skriðdrekar beina vopnum sínum að Tsjetsjníju, skammt frá landamærunum í vestri við Ingúsetíu. Rússar hafa sent hundruð skriðdreka og hersveita inn í héraðið. Reuter þúfur, eftir þrjá daga er herliðið kallað á brott frá Grosní. Dúdajev verður þjóðhetja. Alexander Rútskoj, varaforseti Jeltsíns, sá um að móta stefnuna gagnvart Dúdajev. • Júní 1992.1ngúsetía segir skilið við Tsjetsjníju en Rússar bæla síðan niður sjálfstæðistil- raunir Ingúseta. Ingúsetar eiga í blóðugum landamæradeilum við Osseta. • Ágúst 1994. Uppreisnarmenn Avturkanovs hefjast handa með liðsinni Rússa. • Nóvember 1994. Jeltsín krefst þess að deiluaðilar í Tsjetsjníju afvopnist, ella verði lýstyfir neyðarlögum þar. Upp- reisnarmenn ráðast á Grosní með aðstoð Rússa en árásinni er hrundið, Dúdajev hótar að lífláta nokkra tugi rússneskra fanga nema Moskvustjórnin viðurkenni að hún hafi sent rússneskt herlið til styrktar uppreisnarmönnum. Smám saman lætur hann þó her- mennina lausa, þá síðustu 8. des- ember. • 4. desember. Khasbúlatov fer til Moskvu. Daginn eftir segja Rússar að Tsjetsjníja sé hreiður alþjóðlegra hermdarverkamanna og hóta að skjóta niður allar flug- vélar sem fljúgi yfír héraðið. • 6. desember. Dúdajev og Pavel Gratsjov varnarmálaráð- herra Rássa ræðast við, þetta er fyrsti fundur Dúdajevs með ráða- mönnum í Moskvu frá 1991. Þeir eru sammála um að ekki beri að leysa deilurnar með her- valdi. . • 9. desember. Jeltsín skipar stjórn sinni að nota „öll ráð" til að afvopna deiluaðila í Tsjetsjníju. Daginn eftir gera herþotur Rússa árás á Grosní og Rússar loka landamærunum. • 11. desember. Skýrt frá inn- rás rússneskra herja í héraðið, Avturkanov segir heri sína einnig vera á leið til Grosní. B-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.