Morgunblaðið - 20.11.1997, Blaðsíða 8

8 FIMMTUDAGUR 20. NÓVEMBER 1997
MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
ÞETTA er nú aldeilis áfangi á réttu leiðinni Dóri. Miklu betra
skjól fyrir norðangarranum . . .
Málþing í geðheilbrigðisfræðum
Bæta þarf almennt
geðheilbrigði
HALLDÓRA Ólafsdóttir, formaður
Geðlæknafélags íslands, segir að ein
meginniðurstaða málþings í geðheil-
brigðisfræðum, sem haldið var um
síðustu helgi, sé mikilvægi þess að
hefjast sem fyrst handa við að bæta
almennt geðheilbrigði fólks og geð-
heilbrigðisþjónustu fyrir þá sem þurfa
á henni að halda.
Málþingið var haldið til heiðurs
Tómasi Helgasyni prófessor og var
dr. David Goldberg frá Maudsley
Hospital í London meðal fyrirlesara.
í erindi Goidbergs kom fram að hann
teldi það forgangsmál í heilbrigðis-
og geðheiibrigðismálum að bæta ai-
mennt þjóðféiagsiegt umhverfi fólks.
Sagði hann að langflestir geðsjúk-
dómar og fíkniefnavandamál væru
nátengd því þjóðfélagi sem lifað er
stjórnbúnaður
Þú finnur |
varla betri j
lausn. í
E HÉÐINN =
VERSLUN
SELJAVEGI 2 SÍMI 562 4260
við að undanskildum alvarlegri geð-
sjúkdómum eins og geðhvörfum, geð-
klofa og alvariegu þunglyndi. Árang-
ursríkustu fyrirbyggjandi aðgerðirn-
ar fælust í að tryggja að sem flestir
fengju grunnþörfum sínum fullnægt
í þjóðfélaginu svo sem tryggu hús-
næði, afkomu, vinnu og þjóðfélags-
legu öryggi.
Til að draga úr tíðni geðsjúkdóma
sagði hann að kenna þyrfti uppeld-
isaðferðir í skólum, sem skyldugrein.
Þeir sem þyrftu nauðsynlega að iæra
slíkt í gegnum skólakerfið væru þeir
sem síst hefðu haft tækifæri til að
læra góðar uppeldisaðferðir hjá for-
eldrum sínum. Lagði hann ríka
áherslu á að þjóðfélagið styddi vel
við bakið á fjölskyldum til að draga
úr tíðni hjónaskilnaða. Það væri mjög
vanmetið hvað hjónaskilnaðir hefðu
slæm áhrif á böm.
Tekið á hegðunarvandamálum
James C. Anthony, prófessor við
John Hopkins-háskólann í Baltimore,
tók í sama streng en hann talaði eink-.
um um forvarnir gegn vímuefnum.
Sagði hann að í Bandaríkjunum væri
unnið að rannsókn, þar sem kennur-
um væri kennt að taka betur á hegð-
unarvandamálum barna á aldrinum
sex til sjö ára og að kenna þeim
góða hegðun. Benti hann á að of
seint væri að kenna góða hegðun
eftir að unglingsaldri væri náð og
ætti það einkum við um drengi. Sagði
hann að foreldrar og kennarar þyrftu
að gera sér grein fyrir að halda þyrfti
betur utan um stráka heldur en gert
væri og kenna þeim betri hegðun.
Munk-Jörgensen, faraldsfræðing-
ur frá Árósum, benti á í erindi sínu
að þegar samdráttur yrði í geðheil-
brigðiskerfinu eins og raunin hafi
verið í Danmörku á síðari árum þá
fengju þeir sem eiga við vægari
geðraskanir að stríða síður meðferð
þegar athyglin færi að beinast nær
eingöngu að þeim sem væru mest
veikir. Um stóran hóp einstaklinga
væri að ræða, eða 10% á hverjum
tíma sem þjáðust af vægum geðsjúk-
dómum.
Hans Háfner, geðlæknir frá
Mannheim, gerði grein fyrir lang-
tímarannsókn á geðklofasjúklingum.
Áður fyrr var því haldið fram að
geðklofi væri sjúkdómur sem leiddi
til meiri hnignunar eftir því sem
árin liðu en með nútíma lækningaað-
ferðum hafi komið í ijós að svo er
ekki. Erfiðustu tímabilin væru oft
fyrstu fímm árin en síðan er ferill
sjúkdómsins mjög stöðugur. Benti
Háfner á i erindi sínu að sjúklingar
hafi oft borið forstigseinkenni sjúk-
dómsins í fimm ár áður en sjúkdóm-
urinn er greindur en að talið sé mjög
mikilvægt að greina sjúkdóminn
snemma til að bæta batahorfur sjúkl-
inganna.
Vímuefni og geðkvillar
Kristinn Tómasson geðlæknir
kynnti faraldsfræðilega rannsókn á
vímuefnaneytendum sem þjást af
öðrum kvillum án þess að íjallað
væri um hvort geðkvillar eða sjúk-
dómar orsökuðust af vímuefna-
neyslu eða ekki en þeir hefðu umtals-
verða þýðingu fyrir gang veikind-
anna og horfur sjúklinganna. Sagði
hann það gífurlega mikilvægt að
meðhöndla báða sjúkdómana, bæði
þunglyndi og þá kvilla sem væru
langalgengastir samhliða vímuefna-
misnotkuninni. Ef það væri ekki
gert væri meiri hætta á að fólk
gæfist upp og leitaði á ný í vímuefni.
I erindi Jóns Stefánssonar, yfir-
læknis á geðdeild Landspítalans,
kom fram að með nútíma greining-
artækjum í geðlækningum hefði tek-
ist að skoða feril geðsjúkdóma betur
en áður. Tekist hefði að ná miklum
gæðum og sagði hann að gerðar
hefðu verið athyglisverðar rann-
sóknir hér á landi en auk þess væru
tækifæri til að vinna að enn frekari
rannsóknum sem væru sambærileg-
ar erlendum rannsóknum.
Málþing um hávaða og heyrnarskaða
Hávaði er
vaxandi um-
hverfismengun
FÉLAGIÐ Heyrnar-
hjálp, sem er lands-
samtök heyrnar-
skertra, á 60 ára afmæli í
nóvember. í tilefni afmælis-
ins stendur félagið fyrir
málþingi um hávaða og
heymarskaða í Ráðhúsi
Reykjavíkur á föstudaginn,
hinn 21. nóvember, og er það
öllum opið.
„Við veltum því fyrir okk-
ur á þessu málþingi hvað
hávaði sé, hvenær hann telj-
ist skaðlegur og hvaða regl-
ur eru í gildi um hávaðavam-
ir, hver annist eftirlit með
hávaða og hvar,“ segir Jó-
hanna S. Einarsdóttir, fram-
kvæmdastjóri Heyrnarhjálp-
ar.
„Þá verður rætt um há-
vaða sem vaxandi umhverf-
ismengun og ógn við fólk í
borg. Að lokum ræðum við
um starfsumhverfi tónlistar-
manna og áhrif þess á heyrnina."
- Hvað eru margir heyrnar-
skertir einstaklingar á íslandi?
„Líklegt er að þeir séu nálægt
26.000 talsins eða einn af hveij-
um tíu hér á landi,“ segir hún.
Jóhanna bendir á að stór hluti
þessa fólks sé einmitt heyrnar-
skertur vegna umhverfishávaða.
- Hvers konar hávaði veldur
heyrnarskaða?
„Allur skaðlegur hávaði í um-
hverfi okkar er hættulegur heilsu
okkar. Hávaði snertir okkur öll
til dæmis á vinnustað, af völdum
tónlistarflutnings, hann er í kvik-
myndahúsum, á íþróttakappleikj-
um og síbyljan fer illa með tauga-
kerfið. Þeir sem búa í miðbæ
Reykjavíkur og nálægt flugvellin-
um búa við mikinn hávaða en
stærsta vandamálið við það að
búa í borg er sá hávaði sem
myndast vegna umferðar. Það er
talið að með viðeigandi forvörn-
um megi koma í veg fyrir 90%
alls heyrnarskaða af völdum há-
vaða.“
Mun félagið gera eitthvað
fleira í tilefni afmælisins?
„Já, við gáfum út sérstakt af-
mælisrit um málefni heyrnar-
skertra fyrir skömmu og í októ-
ber gáfum við út bækling sem
heitir. Hefur þú skerta heyrn?
Þeim bæklingi höfum við þegar
dreift vítt og breitt um landið."
Hvernig hefur starf Heyrnar-
hjálpar þróast á sextíu árum?
„Þetta er merkilegt félag. Upp-
runalega kom að stofnun félags-
ins dugmikið fólk. Þá þekktust
hvorki heyrnartæki né heyrnar-
mælingar. Heyrnarhjálp sendi
Iækna og tækjafræðinga út um
land allt til að mæla heyrn fólks
og útvega því heyrn- ___________
artæki. Til margra
ára sá Heyrnarhjálp
Jóhanna S. Einarsdóttir
►Jóhanna S. Einarsdóttir
fæddist í Stykkishólmi 18. jan-
úar árið 1957. Hún var stúdent
frá MT árið 1977 og stundaði
nám í Kennaraháskóla íslands.
Jóhanna var framkvæmda-
stjóri Sambands íslenskra
myndlistarmanna í sjö ár og
hefur verið framkvæmdastjóri
Heyrnarhjálpar sl. fjögur ár.
Eiginmaður Jóhönnu er Ólafur
Jónsson framkvæmdastjóri og
eiga þau tvær dætur.
munagæsluaðila fyrir þennan
stóra hóp heyrnarskertra."
- Hver eru helstu haráttumál
ykkar?
„Eitt mikilvægasta baráttumál
okkar er að hvetja til heyrnar-
vemdar og í því skyni höldum
við einmitt þetta málþing. Annað
baráttumál er að allt íslenskt
sjónvarpsefni verði textað.“
Þá segir Jóhanna að Heyrnar-
hjálp berjist fyrir bættu aðgengi
fyrir heyrnarskerta og það felst
m.a. í því að komið verði upp
tónmöskvum í flestum opinberum
byggingum. Heymarhjálp merkir
alla þá staði sérstaklega sem eru
með aðgengi fyrir heyrnarskerta.
„Við viljum einnig tryggja
þjónustu til handa heyrnarskert-
um nemendum. Eftir að sveitar-
félögin tóku yfir rekstur grunn-
skólanna fá heyrnarskert ung-
menni enga þjónustu. Þetta þýðir
að hér ríkir ekki jafnrétti til
menntunar.“
Jóhanna bendir á að félagið
sé mjög óhresst með að Heyrnar-
og talmeinastöð íslands skuli ekki
standa sig í stykkinu með ferðir
út á land. „Hún hefur þar að
___________________ auki ekki getað sinnt
u , nægilega vel því hlut-
Heyrn tonlist- verki sínu að stunda
alfarið um þessa þjón- ermanna er I vinnustaðamælingar.
ustu við heyrnar- haettu Það er einnig óviðunandi
skerta.“ .■— að fólk skuli þurfa að
Jóhanna segir að
árið 1978 hafi lög verið sett um
Heyrnar- og talmeinastöð ís-
lands. „Þá tók ríkið að sér að
hafa yfirumsjón með allri þjón-
ustu við heyrnarskerta í landinu
og þar undir féll úthlutun heyrn-
artækja og heymarmælingar."
Heymarhjálp hafði engu að
síður með að gera umsýslan
hjálpartækjabúnaðar og sá um
félagslega þjónustu við heyrnar-
skerta. „Á síðustu árum höfum
við í vaxandi mæli reynt að
byggja félagið upp sem hags-
bíða mánuðum saman
eftir heyrnartækjum.
Allt snýst þetta auðvitað um
fjármagn og við höfum talað fyr-
ir daufum eyrum hjá heilbrigðis-
ráðuneytinu þegar farið hefur
verið fram á aukið fjármagn til
Heyrnar- og talmeinastöðvarinn-
ar.
Heyrnarskerðing er fötlun sem
sker ekki í augu og það hefur
oft reynst erfitt að fá viðurkenn-
ingu samfélagsins á henni. Til
að ná fram okkar baráttumálum
þurfum við að standa saman.“