Morgunblaðið - 23.12.1998, Qupperneq 59

MORGUNBLAÐIÐ
MIÐVIKUDAGUR 23. DESEMBER 1998 594.”
EKKI var blaðamaður
þungstígur eftir sýningu mynd-
arinnar Lúlú á brúnni. Þessi
draumkennda mynd í fjólubláu
ljósi með heimspekilegum und-
irtónum snart hann djúpt og
hann beinlínis sveif alsæll út úr
kvikmyndahúsinu. Það var því
með dálítilli forvitni að hann
fór að hitta höfund sögunnar
og leikstjóra myndarinnar. Og
hann byrjaði á að spyrja með
stjörnur í augunum: Var þetta
kannski bara draumur?
„Var þetta draumur?“ svarar
Paul Auster ineð spurnarsvip.
„Seg þú mér,“ bætir hann við
og hlær.
- Fyrir mér var þetta
draumur, svara ég og ákveð að
lækka aðeins flugið. Skrifað-
irðu handritið með Harvey
Keitel í huga?
„Þegar ég var kominn áleið-
is með handritið fór ég að að
sjá andlitið á Harvey Keitel
fyrir mér,“ svarar Auster. „Og
mér varð ljóst að hann væri
rétti maðurinn í hlutverkið.
Þegar ég var búinn með hand-
ritið gat ég ekki hugsað mér
neinn annan. Hann var sá
fyrsti sem ég sendi handritið."
- Hvað um Miru Sorvino?
„Eg hafði enga hugmynd um
hvem ég vildi í það hlutverk. Ég
hafði unnið með Mim áður að
Blue i'n the Face og vissi hversu
einbeitt hún var og hæfileikarík.
Eftir nokkrar vikur datt mér í
hug að það gæti verið gaman að
vinna með henni vegna þess að
ég þekkti til hennar.“ Haim tek-
ur sér kúnstpásu eins og góðum
rithöfundi sæmir og heldur
áfram: „Ég vissi að hún yrði góð
en hún reyndist alveg frábær -
jafnvel enn betri en ég bjóst
við.“
Gæða ímyndaðar verur lífi
- Hvernig var að leikstýra
sinni fyrstu mynd með öllum
þessum stjörnuleikurum?
„Ég var ekki algjör nýgræð-
ingur. I hinum tveimur mynd-
unum vann ég mikið með leik-
urunum. Æfíngar fyrir Smoke
stóðu yfír í marga mánuði áður
en tökur hófust og ég fylgdist
með á hverjum degi. Það var
þá sem ég komst að því að mér
fyndist gaman að vinna með
leikurum. Það var nýtt fyrir
mér og ég velti því mikið fyrir
mér hvernig á því stæði. Ég
komst að því að þrátt fyrir að
margt sé ólíkt með ritsmíðum
og leiklist eru báðar greinar
svipaðar í eðli sínu.
Leikarar og rithöfundar eiga
það sameiginlegt að gæða
nnyndaðar verur lífi; annar
með líkamanum en hinn með
pennanum. Og í raun eru menn
að gæða eitthvað lífí sem er
ekki til. Svo komst ég að því að
ég bjó yfír ýmsu sem ég gat
miðlað til leikaranna og fékk
hljómgrunn hjá þeim; að ég
talaði sama tungumál og þeir.“
- Hvaðan kom hugmyndin að
sögunni?
„Ég veit það ekki,“ svarar
Auster hreinskilnislega. „Ætli
það sama gildi ekki um þetta
og allt annað sem ég hef skrif-
að. Einn daginn vaknar maður
með hugmynd í kollinum sem
var ekki þar daginn áður. Svo
degi síðar, viku síðar, ári síðar
bætist eitthvað við sem tengist
upphaflegu hugmyndinni.
Smátt og smátt byrjar eitthvað
að vaxa og hreiðra um sig í
hjartanu og höfðinu og á end-
anum verður það svo fyrirferð-
armikið að maður getur ekki
leitt það hjá sér. Maður verður
að ná því út. Þannig verða sög-
ur til. En maður veit aldrei
hvernig eða hvers vegna.“
Sannkallað ævintýri
- Af hverju skrifaðirðu ekki
bók um Lúlú á brúnni?
FOLK I FRÉTTUM
Forvitnilegar bækur
sluppu meinin út en vonin varð
eftir á botni öskjunnar.]
„Fyrst velti ég því fyrir mér
hvað gerðist ef listamaður gæti
ekki unnið að list sinni,“ svarar
Auster. „Hvað gerist ef maður
er rændur því sem heillar
mann mest í Iífinu, því sem
maður skilgreinir sig út frá?
Það næsta sem gerðist var að
ég fór í kvöldgöngu með hund-
inn minn. Það var drungalegt
kvöld og kveikt á götuljósun-
um. Það rigndi ekki þrátt fyrir
mistur. Er mér verður litið á
gangstéttina sé ég bláan stein.
Eg hélt að það væri eyrnalokk-
ur eða hringur og hugsaði með
mér: „Ah, fallegur steinn. Ég
tek hann með mér og gef dótt-
ur minni.“ Hún heldur upp á
skartgripi.
Ég beygði mig niður til að
ná í steininn og þegar ég snerti
hann kom í ljós að þetta var
aðeins hráki sem hafði bólgnað
í rigningunni. Og það lágu
margir taumar út frá honum
og Ijósið hafði lýst hann upp
þannig að hann virtist vera
blár. Þetta var hráki! Þessi
upplifun hafði mjög truflandi
áhrif á mig og blái steinninn
varð til upp úr þessu.“ Enn
tekur hann sér kúnstpásu og
bætir svo við: „Skrýtin saga en
sönn.“
Lítil saga um hund
- Hvað tekur við núna?
„Ég ætla aftur upp á her-
bergi að ljúka við skáldsöguna
sem ég er í bígerð. Það er lítil
saga sem ég hef unnið að í
nokkur ár. Hún fjallar um
hund,“ segir Auster eins og
ekkert sé sjálfsagðara. „Hund-
urinn er aðalpersónan; þenkj-
andi hundur.“
- Lúlú á brúnni er heim-
spekileg, á svörtu nótunum og
afar lágstemmd. Var það vilj-
andi gert að hafa hana svona
hæga?
„Sagan er dökk,“ svarar Au-
ster. „Þetta er ekki gamanleik-
ur. Þess vegna vildi ég ekki
hafa hana of hraða. Mér er illa
við þannig myndir. Það liggur
öllum svo mikið á. Fólk ætti að
hægja aðeins á sér og hlusta,
fylgjast með því sem er að ger-
ast. Vinur minn, leikstjórinn
John Boorman, sagði einu sinni
við mig um nýárið: „Myndir frá
Hollywood eru búnar að gegn-
umsýra kvikmyndaheiminn. Al-
menningur um allan heim horf-
ir á þær og er orðinn svo vanur
svona hasarhraðatæknibrellu-
vélum að þegar maður sýnir
honum annars konar myndir
veit hann ekki hvernig hann á
að bregðast við. Það er eins og
einhver sé að tala kínversku.“
Hann veltir vöngum. „Kannski
hefur hann rétt fyrir sér. Ég
veit það ekki.“
- Mér hefur verið sagt að þú
sért á leiðinni að heimsækja Is-
land?
„Mér þætti það gaman,“
svarar Auster hlýlega. „Mér
hefur verið boðið en ég hef
ekki komist ennþá. Ég vonast
til að koinast einhvern dag-
inn.“
RITHÖFUNDURINN OG
LEIKSTJÓRINN PAUL AUSTER
Morgunblaðið/Halldór Kolbeins
RITHÖFUNDURINN Paul Auster.
Hrákinn sem
varð að sögu
✓
I öskju Paul Austers eru margar gersem-
ar. Hann hefur skrifað bækur, handrit
og leikstýrt kvikmyndum, nú síðast Lúlú
á brúnni. Pétur Blöndal talaði við hann
Þegar allt
gekk á aft-
urfótunum
um drauma og veruleika og það
hvernig sögur verða til.
Hand to Mouth - A Chronicle of Ear-
ly Failure, eftir Paul Auster, Henry
Holt, New York, 1997 464 bls. Fæst í
Bókabúð Mál & menning. 2295 kr. (-
innbundin. 1315 kr. í kilju.
NÝJASTA bók Paul Austers er
sjálfævisöguleg. I fyrri hluta henn-
ar fjallar höfundur um ákveðið
tímabil í ævi sinni þegar allt gekk á
afturfótunum. Hjónabandið leystist
upp, staðfastui' vilji til að skrifa
leiddi aðeins til listrænna vonbrigða
og stöðugur óttinn við að eiga ekki
pening hafði óbærileg áhrif á lífið.
Hand to Mouth er eiginlega
rangsnúið „curriculum vitae“. Höf-y
undurinn telur upp allt sem hefur
gengið illa og mistekist á ferli sín-
úm. Hann lýsir því hvemig hann
þvældist úr einu smástarfí í annað
um margra ára skeið, staðráðinn í
að lifa á engu og þurfa sem minnst
að vinna fyrir sér. Hann ræður sig á
olíuflutningaskip, reynir fyrir sér
sem fornbókasérfræðingur og tekur
að sér undarleg þýðingarstörf. M.a.
að þýða norður-víetnömsku stjórn-
arskránna á ensku og skrifa handrit
fyrir skuggalegan franskan kvik-
myndaframleiðanda. Seinni hluti
bókarinnar inniheldur fyrstu verk
höfundarins: Þau eru þrír furðuleg-
ir einþáttungar. Sá besti er yfir-
gengilega módernískt stykki,
Laurel and Hardy Go to Heaven. f’
miðri bókinni er hafnarboltaspil og
leiðbeiningar sem höfundurinn
hannaði einu sinni í von um skjótan
gróða. Og að lokum er glæpasagan
Squeeze Play, önnur misheppnuð
tilraun til að sigrast á fjárhagsörð-
ugleikunum. Til að hafa gaman af
þessari bók þarf lesandinn helst að
vera vel inni í skáldsögum Austers.
Hér er að finna karaktera og hug-
myndir sem dúkka aftur og aftur
upp í verkum hans. Bókin er
skemmtileg lesning í ljósi þess hver
skrifar hana, en færi örugglega
hljótt ef hún væri eftir óþekktan
höfund.
Ulfur Eldjárn
„Það eru svo mörg sjónræn
atriði í myndinni eins og með
bláa steininum. Ég er ekki viss
um að mér tækist að koma því
til skila á pappír; að það yrði
nógu áhugavert. Annar veiga-
mikill þáttur í myndinni er tón-
listin. Þegar askja Pandóru
opnast og raddirnar heyrast;
dramatíkin og stemmningin
héldi sér ekki á blaði. Myndin
er eins og ópera fyrir mér og
mér fínnst hún þjóna betur
sögunni heldur en bók. Mér
datt aldrei í hug að skrifa bók
eftir sögunni.“
- Ætlarðu að gera handrit
eftir einhverri af bókum þín-
um?
„Nei,“ svarar Auster ákveð-
ið.
- Þú vilt þá heldur skrifa
söguna beint í handrit eða gefa
hana út í bók. Ekki vinna upp
úr öðru hvoru. „Já, það er
hárrétt."
- Ætlarðu að gera fleiri
kvikmyndir?
„Ég hef ekki hugmynd um
það,“ svarar Auster. „Þetta er
nýtt tjáningarform þótt kjarn-
inn sé frásögn. Ég lét teyma
mig út í þetta, er ánægður með
afraksturinn og þetta hefur
verið sannkallað ævintýri."
- Hvenær ákvaðstu að gerast
rithöfundur?
„Ég var nokkuð viss um að
ég ætlaði leggja þetta fyrir
mig þegar ég var fimmtán,
sextán ára.“
Reuters
WILLEM Dafoe, Mira
Sorvino og Paul Auster við
frumsýningu Lúlú á brúnni í
Cannes.
- Hafðirðu fengist við skrift-
ir?
„Já, ég skrifaði alltaf, jafn-
vel sem krakki,“ svarar Aust-
er. „Það voru sögur og ljóð og
vitaskuld er þetta alveg hræði-
legt aflestrar. En ég hafði
gaman af þessu.“
- Þér hefur ekki dottið í hug
að gerast leikari?
„Nei, það mun aldrei ger-
ast.“
- Hefurðu hent fullkláraðri
skáldsögu?
„Nei, en ég hef hent fjórð-
ungi úr skáldsögu, hálfri skáld-
sögu.“
- Hvernig tilfinning var það?
„Hræðileg," svarar Auster
með hryllingi. „Það var eins og
barn hefði dáið.“
Listamaður rændur
list sinni
- Vaknaðirðu kannski með
hugmyndina að öskju Pandóru
þarna um morguninn? [Myndin
kemur mikið inn á öskju Pan-
dóru fyrstu konu mannkyns
í grískum goðsögnum.
Seifur fól henni öskju
með meinum mannanna
og bað hana að gæta
hennar. Hún opnaði
hana af forvitni og