Morgunblaðið - 06.05.2000, Blaðsíða 47

Morgunblaðið - 06.05.2000, Blaðsíða 47
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 6. MAÍ 2000 4 7 MINNINGAR LILJA VILHJÁLMSDÓTTIR + Lilja Vilhjálms- dóttir fæddist í Miðhúsum í Grinda- vík 16. desember 1909. Hún lésf á Heilsust of'nun Suður- nesja 30. apríi síðast- liðinn. Foreldrar hennar voru Agnes Jónsdóttir, hús- freyja, f. 3. desember 1876 á Þórkötlustöð- um í Grindavík, d. 18. júní 1968, og Vil- hjálmur Jónsson, trésmiður og sjómað- ur, f. 19. ágúst 1866 á Strandhöfða, V-Landeyjahreppi, d. 20. ágúst 1960. Þau slitu sam- vistir. Lilja ólst upp á ísólfsskáia í Grindavik hjá móður sinni og stjúpföður Guðmundi Guðmunds- syni, f. 19. janúai* 1884, d. 20 júní 1977. Alsystkini hennar eru: Jó- hanna Guðleif, f. 28. okt. 1900, d. 26. sept. 1984, Magnúsína Sigur- björg, f. 12. maí 1904, d. 4. apríl 1994, Arnfríður, f. 12. ágúst 1906, og Jón Hafliðason Vilhjálmsson, f. 17. september 1908, d. 20. desem- ber 1990. Hálfsystkini Lilju frá föður eru: Guðjón, f. 25. ndvember 1896, d. 14 mars 1969, Reginbald- ur, f. 26. mars 1911, d. 28. júlí 1998, Bjarni Kristinn, f. 9. ágiíst 1912, d. 15. júm' 1943, og Jóhanna Petrúnella, f. 29. ágúst 1917. Hálf- systkini Lilju frá móður eru: Val- gerður Guðrún, f. 6. maí 1912, Sól- rún, f. 9. desember 1913, Sigrún Rakel, f. 9. maí 1916, Guðmunda Hannesína Helga, f. 12. júlí 1918, Jón Valgeir, f. 4. júní 1921, og fs- ólfur, f. 12. október 1922, d. 3. júlí 1994. Börn LUju eru: 1) Sigurbjörg Stefánsdóttir, f. 18. júm' 1930, maki Ármann Guðjón Björnsson, f. 6. september 1923, d. 1. mars 1964. Þeirra börn eru Halldór, f. 29. janúar 1951, Kristinn, f. 8. maí 1952, Ársæll, f. 19. mars. 1955, Lilja f. 15. september 1956, Valur júm' 1939, Magnússon, Dauðinn heimsótti hana ömmu mína í Garði sl. sunnudag eins og kærkominn vinur seint á ævikvöld- inu, þar sem hún var umvafin ástúð náinna ættingja á sjúkrahúsinu í Keflavík. Hún var södd lífdaga og til- búin til að ganga á vit feðra sinna. í himnaríki taka á móti henni afi minn sem hún missti fyrir rúmum aldar- fjórðungi og Svenni frændi, einka- sonur ömmu, sem lést fyrir 15 árum, langt um aldur fram. Þar taka líka á móti henni fráfallin systkini, vinir og vandamenn. Á 91. aldursári var hún búin að sjá á eftir mörgu samferða- fólki. En ef ég fullyrði að dauðinn hafi verið ömmu kærkominn gestur, af hverju er ég þá svona döpur? Af tómri eigingirni. Því ég er búin að missa hana ömmu mína í Garðinum sem hefur verið hornsteinn í lífi mínu síðan ég man eftir mér. Sem barn heimsótti ég ömmu og skynjaði ver- öldina í Garðinum sem töfraheim. Stóra blettinn umhverfis húsið, ról- una í hitarörunum, gömlu leikföngin, gulræturnar og rabarbarana sem við krakkarnir sóttum sjálf á haustin og hefðum ekki nagað af meiri áfergju þótt við hefðum verið með sleikip- inna. Meira segja tvöfaldi frystirinn, alltaf sneisafullur af mat, var ævin- týralegur, svo ekki sé minnst á með- lætið með kaffinu og lambasteik í ofhi sem enginn eldar eins og amma gerði. Henni var það mikið hjartans mál að gestir yftrgæfu ekki húsið hennar með tóman maga. Á ungl- ingsárunum sóttist ég eftir því að fara í Garðinn því þar var svo ótrú- lega kyrrlátt. Bara við að loka aug- unum og hugsa inn í húsið á Garð- braut 15 og hlusta eftir prjónunum hennar ömmu færist yfir mig kyrrð. Töfraheimur bernskunnar hvarf unglingnum. Garðurinn varð griða- staður þangað sem ég leitaði þegar erill unglingsárana var að sliga mig. Eftir að ég eltist og eignaðist fjöl- skyldu sjálf var mér það mikilvægt að börnin mín kynntust ömmu í Rúnar, f. 16. septem- ber 1957, og Agnes, f. 9. nóvember 1962. 2) Bára Þórarins- dóttir, f. 2.júlí 1934, maki Haukur Sæ- valdsson, f. 24. októ- ber 1930. Þau slitu samvistir. Þeirra börn eru Hrafn, f. 14. júlí 1956, Hulda, f. 20. mars 1961, Lilja Hrönn, f. 17. maí 1965, og Haukur Örn, f. 25. október 1974. 3) Guðbjörg Arsælsdóttir, f. 30. maki Magnús Th. f. 8. ianúar 1935. Þeirra börn eru Arsæll, f. 27. ágúst 1956, Magnús Ingi, f. 19. maí 1960, og Dóra, f. 25. október 1965.4) Sveinbjörn Ársælsson f. 1. febrúar 1941, d. 27. nóvember 1985. Fyrri kona Ólafía Eva Val- geirsdóttir, f. 10. desember 1942. Þeirra synir drengur, f. 27. sept- ember 1965, d. 28. september 1965, og Hlynur Þór, f. 12. febr- úar 1973. Síðari kona Ingibjörg Daníelsdóttir, f. 16. október 1950. Þeirra synir eru Sveinbjörn Ár- sæll, f. 17. febrúar 1981, og Gunn- ar Daníel, f. 17. febrúar 1984. LUja vann þau störf er tíðkuð- ust til sjávar og sveita á þessum túna, sem verti'ðarstiilka, viimu- kona, kaupakona eða ráðskona þar til hún stofnaði heimili með manni sínum Ársæli Sveinbjörns- syni, f. 16. september 1910 á Eiði í Garði, d. 26. júlí 1974. Þau byrj- uðu búskap 1937 á Garðstöðum í Garði, en fiuttu í eigið hús að Sól- völluni, síðar Garðbraut 15, siðla árs 1941. Þau giftu sig 31. desem- ber 1949. Alls eru afkomendur Lilju nú orðnir sextíu og þrír. Útför Lilju fer fram frá Ut- skálakirkju í dag og hefst athöfn- in klukkan 14. Garði, kyrrðinni og einföldu ævin- týrunum í stássstofunni og í kjallar- anum. Mitt í þessari veröld stóð amma mín, ættmóðirin mikla, og sá til þess að gefa okkur að borða, gefa okkur vettlinga og sokka, gefa börnunum okkar prjónaföt, gefa okkur kartöfl- ur og flatkökur til að taka með heim, gefa okkur af öllu því sem hún gat. Þrátt fyrir að hafa ekki verið rík af veraldlegum auði var hún amma mín sú örlátasta manneskja sem ég hef kynnst. Um Ieið og ég skrifa þessi orð læð- ist að mér sá grunur að þessi minn- ingargrein væri ömmu sennilega ekki að skapi. Því hún vildi ekki lesa neina vitleysu, skáldsögur eða slfkt. Hún vildi fá að vita kjarngóðar stað- reyndir um fólk. Ég læt duga að segja að fyrir mér var hún fulltrúi þeirrar kynslóðar sem nú er að hverfa okkur sjónum. Kynslóðar sem hafði vinnuna að leiðarljósi af því að lífið bauð ekki aðra kosti í þeim efnum. Kynslóðar sem með ómældri vinnu lagði grunninn að vel- ferðarsamfélagi nútímans. Okkur unga fólkinu er eflaust erfitt að skilja það erfiði sem ömmur okkar og afar lögðu af mörkum svo að okkar líf mætti verða betra en þeirra. Mér, eins og eflaust öllum hennar afkom- endum, hefur verið hollt að kynnast þessari lífssýn. Jarðbundin lifsýn samofin örlæti, áreiðanleika og einlægni er í mínum huga sá mikli karakter; amma í Garði. Hún hafði líka ótrúlegt minni. Ef hún hefði lesið lög á sínum tíma þá hefði hún sennifega ekki þurft að fietta upp lagabálkunum. Hún hefði bara munað þá. Stundum var ég segja henni frá ferðum mínum um landið. Þá spurði hún gjarna hvort vegurinn hefði ekki legið svona eða hinsegin og hvar býlin stóðu. Yfir- leitt mundi ég það ekki. Það kom ekki að sök því hún gat hæglega farið yfir það með mér í huganum hvernig lands'hættir voru í Borgarfirðinum, Biskupstungum eða austur í landi þar sem hún hafði verið kaupakona rúmum 60 árum áður. Hvort heldur hún hafði komið þangað síðan eða ekki. Amma hafði frá miklu að segja af langri ævi og áhugaverðast þótti henni að tala um fólk sem hún hafði kynnst eða vissi deili á. Hún hafði einlægan áhuga á fólki og þess vegna las hún mest minningargreinar og ævisögur. Eins mikið og hún talaði um alls kyns fólk, sem hún hafði ver- ið samferða í lífinu, oftast af Suður- nesjum, dæmdi hún það ekki heldur velti fyrir sér hvernig höndum lífið hafði farið um þetta fólk. Hún var nánast eins og mannfræðingur í vangaveltum sínum. Á síðustu árum var oft ótrúlega létt yfir henni ein- mitt þegar hún var í rannsóknum á spítala, bæði í Keflavík en líka á Víf- ilsstöðum því þrátt fyrir ýmis mein og vanliðan hafði hún svo mikinn fé- lagsskap af hinum sjúklingunum sem voru gjarna konur á hennar aldri. Og þá var nú aldeilis skipst á ævisögunum! Hún var nefnilega svo mikil félagsvera þrátt fyrir að hafa búið ein síðastliðin ár. Það kom aldrei til tals að hún færi á elliheimiii þvi hennar takmark í lífinu var að búa í húsinu sínu í Garðinum eins lengi og unnt var og gera allt sjálf meðan hún gat, jafnvel lengur en heilsan leyfði. Undir það síðasta hafði hún ekki kraft í að koma út- sæðinu sjálf niður í kartöflugarðana uppi í heiði. En meðan ættingjar sáu um það, undir styrkri yfirstjórn ömmu, var henni mikið létt, því það er svo miiall tilgangur fólginn í því að setja niður útsæði að vori og taka upp kartöflur að hausti. Maður var svo sem ekki alltaf sammála henni ömmu og hún dró ekkert undan þegar hún hafði mynd- að sér skoðanir á annað borð. En maður var heldur ekkert að karpa neitt við hana, því ef hún hafði skoð- anir á hlutunum fékk maður að heyra þær og svo hún gat farið aftur að prjóna. Það er svo margt sem kemur upp í hugann við fráfall ömmu, svo margar góðar minningar. En ein tilfinning stendur upp úr í þeim hafsjó minn- inga sem sækja á mig og það er þakklæti. Þakklæti fyrir að hafa ver- ið hornsteinninn minn í Garðinum. Mig langar fyrir hönd allra barna- barna,barnabarnabarna og barna- barnabarnabarna (hún amma var nefnilega orðin langalangamma og stolt af því) taka mér það bessaleyfi að segja: Takk fyrir að hafa verið amma í Garði. Dóra Magnúsdóttir. Hún amma mín í Garðinum var besta amma sem hægt var að hugsa sér. Þegar ég var lítil dvöldum við systurnar oft á sumrin hjá ömmu og afa og tókum þá gjarnan þátt í „hey- skap", byggðum kofa, fórum í berja- mó upp í heiði, tókum upp kartöflur, gulrætur og rófur, eða vorum bara úti í blómsturgarði. Á veturna tókum við oft rútuna suður í Garð til þess að horfa á kanasjónvarpið á laugar- dagsmorgnum og til þess að njóta þess að vera hjá ömmu og afa. Þetta voru sæludagar því hjá þeim var mjög gott að vera. Amma kenndi mér að prjóna, festa tölur, sauma á fótstignu saumavélina, rulla tau og síðast en ekki síst að hengja upp þvott því það var alls ekki sama hvernig þvotturinn hékk. Amma var dugnaðarforkur sem aldrei féll verk úr hendi og öll nutum við góðs af prjónaskap hennar, allir fengu hosur og vettlinga á haustin eða eftir þörfum. Hún var mjög nýt- in, henti helst engu og það var undravert hvað hún gat nýtt hlutina í. Hún galdraði fram veislur á ör- skammri stundu ef gesti bar að garði og hafði alltaf af því áhyggjur að fólk hefði nú ekki fengið sér nóg. Eftir að ég varð fullorðin var afskaplega gott að koma í þá ró og kyrrð sem ríkti í húsinu hennar ömmu, sitja í eldhús- inu, þiggja veitingar og spjalia um gamla daga því amma sagði svo vel frá lífinu þegar hún var ung. Hún var líka mjög ættfróð og hafði ótrúlegt sjónminni þannig að frásögnin var sérstaklega fróðleg og lifandi. Og alltaf sagði hún: „Ætlar þú ekki að fá þér meiri bita, væna mín, þú hefur varla snert á brauðinu?" Þannig að þegar heim var haldið stóð ég á blístri. Það eru margar góðar minn- ingar sem ég á um hana ömmu mína sem mér þótti svo ósköp vænt um og var svo stór þáttur í lífi mínu þegar ég var að alast upp. Elsku besta amma mín, takk fyrir alltHvflþúífriði. Hulda Hauksdóttir. Elsku besta amma mín. Þótt þú hafir verið orðin 90 ára gömul er svo erfitt að kveðja þig, svona kjarn- orkukonu sem var engri lik. Þegar ég fékk heilahimnubólgu 10 ára fór ég til þín og afa til þess að ná mér. Elsku amma mín, í betri höndum hefði ég ekki getað verið. Það var alltaf svo gott að koma til ömmu í Garði, ég kom alltaf bústnari til baka og með að minnsta kosti tvö pör af vettlingum og sokkum sem þú prjón- aðir á okkur öll. Amma mín, ég mun sakna þín. Takk fyrir allt Þín, Lilja Hrönn Hauksdóttir og fjölsky lda. Ef sérð þú gamla konu, þá minnstu móður þinnar, sem mildast átti hjartað og þyngstu störfin vann, og fórnaði þér kröftum og fegurð æsku sinnar, og fræddi þig um lífið og gerði úr þér mann. Þú veist að gömul kona var ung og fögur forðum og fátækasta ekkjan gaf drottni sínum mest 0, sýndu henni vinsemd í verki og í orðum, sú virðing sæmir henni og móður þinni best Því aðeins færð þú heiðrað og metið þína móður, að minning hennarverðiþéralltafhreinog skýr, og veki hjá þér löngun til að vera öðrum góður, og vaxa inn í himin - þar sem kærleikurinn býr. (Okhöf.) í dag er kvödd fyrrverandi tengdamóðir mín, Lilja Vilhjálms- dóttir. Ég vil í þessum orðum minn- ast hennar. Kynni okkar eru orðin löng, eða nærri fjörutíu ár. Tengsl okkar slitnuðu aldrei sem betur fer. Lilja var um margt einstök kona. Þegar litið er yfir farinn veg verður hennar minnst sem mikillar sóma- konu. Hún bjó yfir mörgum dýmæt- um eðliskostum. Fyrst og fremst var hún heimiiismanneskja. Hæst ber hve mikil dugnaðarkona hún var til allra verka og féll aldrei verk úr hendi. Vandvirkni hennar var við brugðið. Hún var mikil hannyrða- kona, en allt hennar fólk naut góðs af því svo og aðrir óskyldir. Enginn var afskiptur. Lilja hafði gaman af lestri góðra bóka, einkanlega hvað snerti fróðleik um land og þjóð. Ævisögur voru henni oft til mikUlar ánægju. Hópurinn hennar, sem hún var svo hreykin af og fylgdist grannt með, er orðinn mjög stór. Hún fylgd- ist með fæðingu hvers nýs fjölskyld- umeðlims og sagði með stolti frá númer hvað hann væri. Manninn sinn góða, hann Ársæl V. Sveinbjörnsson, kæran tengdaföður minn, missti hún árið 1974. Þá urðu mikil kaflaskipti á Sólvöllum í Garði. Einkason sinn, Sveinbjörn, missti hún einnig, árið 1985, báða á besta aldri. Þessu mótlæti tók Lilja með sínu þekkta æðruleysi eins og lífið hafði kennt henni. Óþarfa tilfinningasemi var ekki hennar stfll, en það vafðist ekki fyrir neinum, að þar fór skapmikil kona. Hún var afar stjórnsöm og fór ekki í launkofa með skoðanir sínar og stóð áþeim. Lilja hafði ótrúlegt minni eins og kunnugir þekkja. Ahugi hennar á fólki og ætterni manna var mikiil. Ég hlustaði oft á hana rekja saman ættir fólks, sem virtist í fyrstu æði lang- sótt. Hún var ótrúlega minnug á löngu liðna atburði og sérstaklega á staðhætti og örnefni. Eitt sinn fórum við í jeppaferð inn á Vigdísarvelli á Reykjanesi, hvar verið var að rétta. Veðrið var mjög gott. Sól skein í heiði og með í ferð voru sneisafullir dunkar með heima- bakkelsi. En það var ekki verið að slóra. Hún prjónaði alla leiðina, en í „forbifarten" sagði hún frá því mark- verðasta sem fyrir augun bar. Hún sagði frá landsháttum, bæjarnöfn- um, örnefnum og mannlífi á liðinni tíð. Sumt var kryddað með sögum af „romans" frá þeim góðu gömlu dög- um. Lilja var alin upp hjá móður sinni og fóstra á ísólfsskála við Grindavík, við úfið hraun og beljandi haf. Þar er veðrasamt og hrjóstrugt. Ókunnug- um kann að virðast ófýsilegt að búa þarna, a.m.k. erfitt miðað við að- stæður. Allt þetta mótaði Lilju.. Heimilið var stórt og allir urðu að vera fljótir að læra handtökin og að bjarga sér. Stór var hópurinn, en þau systkini urðu tólf alls, sem móðir hennar átti með sínum tveimur mönnum. Ég fann mjög til þess er ég kom í fjölskylduna hversu vankunnandi ég var. Eg ólst upp á mölinni í gömlu Reykjavfk í hjarta bæjarins. Allt var sótt í búðina á horninu, enda þótti ég kunna lítt til verka. Aldursmunurinn á milli okkar var einhvern veginn meiri en árin sögðu til um. Gildismat okkar var um margt afar ólíkt. Við smullum ekki saman svona í einni andrá. Ég held að henni hafi ekki þótt . mikið til koma svona vinnu eins og minnar, að sitja á skrifstofu. Það var ekki eigínleg vinna. Það var þó aldrei rætt beinlínis. Lilja naut sín best þegar talað var um gamla tímann, sérstaklega vinnuaðferðir utanhúss og innan. Hún ólst upp við að allt var unnið heima. Ull var breytt í fat, maturinn var unninn heima, eins var með sáp- una. og allt sem þurfti til daglegra nota. Lítið var um aðdrætti úr búð. Lífnaðarhættir áður fyrr voru eilíf uppspretta langra samræðna. Þá fór- hún gjarnan á flug og var sannarlega í essinu sínu. Það var oft gaman að hlusta. Lilja hefði með sitt afburða minni sannarlega getað notið sín á öðrum vettvangi, hefði hún notið menntunar. Þá voru aðrir tíma og slíkt ekki í augsýn. Henni fannst gaman að klæða sig uppá, eins og öllum hennar systrum. Það hefur oft verið skemmtilegt að hitta þær saman svo „flottar" við hin ýmsu tækifæri. Alltaf hressar og skemmtilegar. Vinátta okkar hefur vaxið með ár- unum. Engin orð um það, þau voru óþörf. Faðmlagið og brosið var nóg, framundir það síðasta. Er ég kom til hennar að sjúkrabeðinu á Keflavík- ursjúkrahúsinu nú á föstudaginn langa, sá ég að komið var að leiðar- lokum. „Nú er hún Snorrabúð stekkur". Engin Lilja amma í Garði. Litla hús- ið stendur autt og yfirgefið. Það hef- ur hýst marga og veitt öllum sem stöldruðu þar við. Lilja var tilbúin til ferðarinnar löngu og til að hitta sitt fólk á betri stað. Það hefur verið sárt undanfarin misseri að horfa upp á slíkan skör- ung svo hjálparvana. Aldrei æðru- orð. Nú er hún laus úr viðjum þján- inganna. Ég þakka henni fyrir allt sem hún var mér og fyrir það sem ég lærði af henni. Hjartans þakkir fylgja frá ^ Hlyni Þór, Guðrúnu Björk og Bald- vini Snæ til elsku ömmu. Lækkarlífdagasól. Löng er orðin mín ferð. Faukífarandaskjól, feginhvfldinniverð. Guð minn, gefðu þeim frið, gledduogblessaðuþá, semaðlögðumérlið. Ljósið kveiktu mér hji (HerdisAndrésdóttir.) Hvíli hún í Guðs friði. Eva Valgeirsdóttir. ^kr GARDHEIMAR BLÓMABÚB • STEKKJARBAKKA 6 v ^SfMI 540 3320^
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.